Category: Siyasət

2025-ci ildə dünya dövlətlərinin hərbi xərcləri görünməmiş səviyyəyə yüksələrək, ümumilikdə 2,887 trilyon dollar təşkil edib. Bu rəqəm 2024-cü illə müqayisədə 2,9 faiz artım deməkdir ki, bu da qlobal təhlükəsizlik mühitindəki gərginliyin bariz göstəricisidir.

Bu kəskin artım, müxtəlif beynəlxalq münaqişələr, regional gərginliklər və dövlətlərin müdafiə qabiliyyətlərini gücləndirmək istəyi ilə əlaqədardır. Bir çox ölkə, artan geosiyasi risklər fonunda öz hərbi potensialını modernləşdirməyə və genişləndirməyə prioritet verir.

Hərbi xərclərdəki bu sürətli yüksəliş, dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi nəticələr doğurur. Trilyonlarla dolların hərbi sahəyə yönəldilməsi, təhsil, səhiyyə, infrastruktur və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə kimi digər həyati əhəmiyyətli sektorlardan vəsaitlərin yayındırılması deməkdir.

Mütəxəssislər, bu tendensiyanın beynəlxalq münasibətlərdə etimadsızlığı dərinləşdirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Bir dövlətin hərbi xərclərini artırması, digər dövlətlərin də öz müdafiə büdcələrini artırmasına səbəb ola bilər ki, bu da silahlanma yarışına və gərginliyin daha da yüksəlməsinə gətirib çıxarar.

Qlobal hərbi xərclərin bu templə artması, uzunmüddətli perspektivdə sülh və sabitlik üçün ciddi təhdidlər yaradır. Beynəlxalq ictimaiyyət, bu tendensiyanı dayandırmaq və münaqişələrin həlli üçün diplomatik yolları gücləndirmək istiqamətində daha effektiv addımlar atmalıdır.

Bu rəqəmlər, dövlətlərin təhlükəsizlik prioritetlərini yenidən qiymətləndirməsinin və resursların daha səmərəli bölüşdürülməsinin vacibliyini bir daha vurğulayır. Əks halda, gələcəkdə hərbi xərclərin artımı dünya iqtisadiyyatına və sosial inkişafa daha da böyük zərbələr vura bilər.

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahı Rusiya ordusunun son sutkadakı döyüş itkiləri barədə yenilənmiş məlumatları açıqlayıb. Bu rəqəmlər cəbhə xəttində gedən gərgin döyüşlərin miqyasını bir daha nümayiş etdirir.

Açıqlanan məlumata görə, son 24 saat ərzində Ukrayna qoşunları 1043 rus hərbçisini məhv edib. Bu, işğalçı ordunun canlı qüvvəsində ciddi azalma deməkdir və müharibənin gedişatına təsir edən əhəmiyyətli bir göstəricidir.

Müharibənin başlanğıcından bəri Rusiya Federasiyası Ukraynaya qarşı irimiqyaslı hərbi əməliyyatlar aparır və Ukrayna tərəfi mütəmadi olaraq düşmənin itkiləri haqqında məlumatları yeniləyir. Bu hesabatlar beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən yaxından izlənilir.

Hər gün yayımlanan bu hesabatlar, Rusiyanın hərbi texnika və canlı qüvvə baxımından davamlı olaraq ziyan görməsini əks etdirir. Ukrayna Müdafiə Nazirliyi itkilərin dəqiq siyahısını hər gün ictimailəşdirir.

Müharibənin bu mərhələsində itkilərin yüksək olması, cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində şiddətli toqquşmaların davam etdiyini və Ukrayna ordusunun müdafiə qabiliyyətinin gücləndiyini göstərir.

Hazırda dünya mediasının əsas gündəmi ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Trampa qarşı törədilən hücum cəhdidir. Siyasi mitinq zamanı snayper atəşinə məruz qalan Tramp təhlükəsizlik qüvvələrinin sürətli müdaxiləsi sayəsində xəsarət almadan hadisə yerindən uzaqlaşdırılıb. Bu insident bir daha ABŞ prezidentlərinə yönələn təhdidlərin ciddiliyini gündəmə gətirib.

Hücumun arxasında kimin dayandığı hələlik məlum olmasa da, bu hadisə ölkə tarixində prezidentlərə qarşı törədilmiş sui-qəsdləri və cəhdləri yada salır. ABŞ prezidentləri dəfələrlə siyasi zorakılığın hədəfi olub, bəziləri isə bu hücumların qurbanı olaraq həyatını itirib.

Amerika Birləşmiş Ştatları tarixində dörd prezident sui-qəsd nəticəsində həlak olub. Bu faciəvi hadisələr ölkənin siyasi mənzərəsində dərin izlər buraxıb və hər dəfə milli travmaya səbəb olub.

İlk sui-qəsd qurbanı 16-cı prezident Abraham Linkoln olub. O, 1865-ci ildə Vətəndaş müharibəsinin bitməsindən qısa müddət sonra Con Uilks But tərəfindən teatrda güllələnərək öldürülüb.

İkinci qurban 20-ci prezident Ceyms A. Qarfield idi. 1881-ci ildə Çarlz Qito tərəfindən güllələnən Qarfield, yaralanmasından bir neçə həftə sonra infeksiya səbəbindən vəfat edib.

Üçüncü sui-qəsd 25-ci prezident Uilyam Makkinliyə qarşı törədilib. 1901-ci ildə Leon Çolqoş tərəfindən güllələnən Makkinli də yaralanmasından sonra həyatını itirib.

Ən son və bəlkə də ən sarsıdıcı sui-qəsd isə 35-ci prezident Con F. Kennediyə qarşı olub. 1963-cü ildə Dallasda avtomobilində olarkən Li Harvi Osvald tərəfindən güllələnən Kennedi dərhal həyatını itirib. Onun ölümü soyuq müharibə dövründə ABŞ-ı şoka salıb və dünya miqyasında böyük rezonans doğurub.

Donald Trampa edilən son hücum cəhdi, Amerika demokratiyasının təməl prinsiplərinə yönələn bu cür təhdidlərin zaman-zaman yenidən ortaya çıxdığını göstərir. Bu hadisələr ölkənin siyasi sabitliyi və liderlərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırır.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri (HDQ) Hörmüz boğazında və ətraf sularında İranla əlaqəli 38 ticarət gəmisinin saxlandığını açıqlayıb. Bu addım, İran limanlarına qarşı dəniz blokadasının başlanmasından bəri atılan ən əhəmiyyətli addımlardan biridir və regionda onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da qızışdırır.

Məlumata görə, bu gəmilər İran limanlarının dəniz blokadası elan edildiyi müddətdən bəri saxlanılıb. Saxlanılan gəmilərin təbiəti və daşıdıqları yüklər barədə ətraflı məlumat verilməsə də, bu hadisə Tehran və Vaşinqton arasında davam edən gərginliyin yeni bir göstəricisidir.

Hörmüz boğazı, dünya neft ticarətinin əsas arteriyalarından biridir və gündəlik milyonlarla barrel xam neft bu dar keçiddən keçir. Bu səbəbdən, boğazda baş verən hər hansı bir insident qlobal enerji bazarlarına ciddi təsir göstərmək potensialına malikdir.

ABŞ-ın bu addımı, İranın nüvə proqramı və regiondakı fəaliyyətləri ilə bağlı beynəlxalq sanksiyalara əməl edilməsini təmin etmək məqsədi daşıyır. Vaşinqton, İranın qanunsuz yollarla sanksiyalardan yayınma cəhdlərinin qarşısını almağa çalışdığını bildirir.

Təhlilçilər, bu cür hərbi dəniz əməliyyatlarının Fars Körfəzindəki gərginliyi daha da artıracağını və beynəlxalq dənizçilik üçün yeni təhdidlər yarada biləcəyini qeyd edirlər. Regionda hərbi varlığın artması, gözlənilməz toqquşma riskini yüksəldir.

İran tərəfindən hələlik rəsmi cavab verilməsə də, Tehranın bu cür addımlara qarşı sərt reaksiya verməsi gözlənilir. Bu hadisə, Yaxın Şərqdəki geosiyasi vəziyyətin nə qədər kövrək olduğunu bir daha nümayiş etdirir və beynəlxalq ictimaiyyəti narahat edir.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp təhlükəli bir hadisə ilə bağlı maraqlı etiraf edib. O, atışma səsləri eşidildiyi zaman dərhal reaksiya vermədiyini, əksinə, vəziyyəti müşahidə etdiyini bildirib. Bu açıqlama hadisədən sonra keçirilən brifinqdə səsləndirilib və ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib.

Trampın sözlərinə görə, o, baş verənləri izləyərkən, həyat yoldaşı Melaniya Tramp ondan daha cəld tərpənib. Keçmiş prezident bu anı “Melaniya məndən cəld tərpəndi” ifadəsi ilə xarakterizə edib. Bu etiraf, liderlərin təhlükə anında necə reaksiya verdiyi barədə maraqlı bir fikir yaradır və onların insan tərəflərini ortaya qoyur.

Hadisənin təfərrüatları tam olaraq açıqlanmasa da, Trampın özünün birbaşa şahidi olduğu vəziyyət olduğu aydın görünür. Onun bu səmimi etirafı, adətən güclü və qətiyyətli imic yaratmağa çalışan siyasətçilər üçün qeyri-adi bir addım kimi qiymətləndirilə bilər.

Siyasətçilərin təhlükəli vəziyyətlərdəki reaksiyaları hər zaman ictimaiyyətin maraq dairəsində olub. Trampın bu açıqlaması, onun şəxsi təhlükəsizlik instinktləri və Melaniyanın reaksiyası arasındakı fərqi vurğulayır. Bu, həm də onun şəxsiyyəti haqqında daha dərindən düşünməyə vadar edən bir məqamdır.

Bu cür hadisələr, ictimai fiqurların insan tərəflərini ortaya qoyur və onların yalnız siyasi obrazlardan ibarət olmadığını göstərir. Trampın bu etirafı, onun seçiciləri və media tərəfindən müxtəlif cür şərh oluna bilər və müxtəlif müzakirələrə səbəb ola bilər.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Vaşinqtonda keçirilən rəsmi qəbul zamanı atəş açan şəxs haqqında diqqətçəkən açıqlama verib. Prezident bildirib ki, hücum edən şəxsin üzərində bir neçə odlu silah olub.

Bu məlumat, paytaxtda baş verən insidentin ciddiliyini bir daha ortaya qoyur. Hadisə zamanı təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən zərərsizləşdirilən şəxsin birdən çox odlu silahla təchiz olunması, vəziyyətin daha da gərginləşməsinə səbəb ola bilərdi.

Trampın bu açıqlaması, ictimaiyyətdə təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Bir şəxsin rəsmi bir qəbulda bu qədər silahla peyda olması, təhlükəsizlik protokollarının yenidən nəzərdən keçirilməsi zərurətini gündəmə gətirir.

Hadisənin təfərrüatları ilə bağlı araşdırmalar davam edir. Hələlik, atəş açan şəxsin motivləri və digər detalları barədə rəsmi məlumatlar məhduddur.

ABŞ rəhbərliyinin bu cür hadisələrə qarşı mövqeyi və gələcəkdə atılacaq addımlar diqqətlə izlənilir. Bu hadisə ölkədə silah nəzarəti debatlarını yenidən qızışdırıb.

ABŞ prezidenti Donald Trampın iştirak etdiyi Ağ Ev Müxbirləri Assosiasiyasının Vaşinqton Hilton otelində keçirilən qəbulunda naməlum səbəbdən atəş səsləri eşidilib.

Hadisə zamanı prezident Donald Tramp və xanımı Melaniya Tramp təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən dərhal tədbir ərazisindən təxliyə ediliblər.

Məlumatlara görə, qəbulda ABŞ dövlət katibi Marko Rubio və vitse-prezident C.D. Vens kimi yüksək vəzifəli şəxslər də iştirak edib. Onların təhlükəsizliyi ilə bağlı əlavə tədbirlər görülüb.

Atəş səslərinin mənbəyi və hadisənin dəqiq səbəbləri barədə hələlik rəsmi açıqlama verilməyib. Hüquq-mühafizə orqanları ərazidə genişmiqyaslı araşdırmalara başlayıb.

Bu cür yüksək səviyyəli tədbirdə təhlükəsizlik insidentinin yaşanması ciddi narahatlıq doğurur və ABŞ-ın təhlükəsizlik xidmətləri tərəfindən dərindən araşdırılacağı gözlənilir.

Ağ Ev Müxbirləri Assosiasiyasının illik qəbulları adətən ölkənin siyasi elitasının və media nümayəndələrinin bir araya gəldiyi, yüksək profilli tədbirlərdir.

Azərbaycan Ukraynaya humanitar yardım çərçivəsində daha bir əhəmiyyətli dəstək göstərib. Ölkəmiz müharibədən zərər çəkən Ukraynaya beş ədəd sərnişin avtobusu təqdim edib. Bu addım iki ölkə arasındakı sıx əlaqələrin və Azərbaycanın humanitar prinsiplərə sadiqliyinin bariz nümunəsidir.

Ukrayna tərəfi Azərbaycanın bu dəstəyini yüksək qiymətləndirib. Ukraynanın xarici işlər naziri Dmitri Kuleba bu barədə məlumat verərək, Azərbaycan hökumətinə və xalqına minnətdarlığını bildirib. O qeyd edib ki, bu cür yardımlar Ukrayna xalqının müharibənin ağır nəticələri ilə mübarizəsində mühüm rol oynayır.

Təqdim edilən avtobuslar Ukraynanın, xüsusilə də infrastrukturun dağıdıldığı bölgələrdə ictimai nəqliyyat sisteminin bərpasına və əhalinin gündəlik ehtiyaclarının qarşılanmasına xidmət edəcək. Müharibə şəraitində ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti əhalinin normal həyat tərzini qorumaq üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycan əvvəllər də Ukraynaya müxtəlif növ humanitar yardımlar göstərib. Bunlara enerji avadanlıqları, dərman preparatları, ərzaq məhsulları və digər zəruri ləvazimatlar daxildir. Ölkəmiz beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə sadiq qalaraq, münaqişə zonalarında humanitar vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına töhfə verməkdə davam edir.

Bu sonuncu yardım paketi də Azərbaycanın Ukrayna xalqına dəstəyinin davamlı xarakter daşıdığını bir daha nümayiş etdirir. Bakı və Kiyev arasında strateji tərəfdaşlıq əlaqələri humanitar sahədə də özünü büruzə verir və gələcəkdə də bu əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi gözlənilir.

ABŞ siyasətində Donald Tramp dövründən sonrakı prezidentlik uğrunda mübarizə hələ indidən qızışmağa başlayıb. Amerikanın nüfuzlu “Politico” nəşri 2028-ci il prezident seçkilərində potensial namizədlər barədə ilk proqnozlarını açıqlayıb ki, bu da beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib.

Nəşrin təhlillərinə görə, hazırkı dövlət katibi Marko Rubio 2028-ci il seçkilərində Respublikaçılar Partiyasının ən güclü namizədlərindən biri kimi irəli sürülür. Florida ştatından olan senator Rubio, siyasi təcrübəsi və mühafizəkar elektorat arasında populyarlığı ilə seçilir.

Rubionun namizədliyi, Trampın siyasi mirasının gələcəkdəki rolunu və partiyanın hansı istiqamətə yönələcəyini müəyyən edəcək əsas faktorlardan biri olacaq. Onun mülayim, lakin prinsipial mövqeyi Respublikaçılar Partiyası daxilində geniş dəstək qazana bilər.

2028-ci il seçkiləri, Trampın prezidentlikdən sonrakı dövründə ABŞ-ın daxili və xarici siyasətində baş verə biləcək köklü dəyişikliklərin ilk göstəricisi olacaq. Bu mübarizə təkcə namizədlərin şəxsi keyfiyyətləri ilə deyil, həm də partiyaların gələcək strategiyaları ilə müəyyən ediləcək.

Respublikaçılar düşərgəsində Rubiodan başqa da bir sıra potensial namizədlərin adları hallanır, lakin “Politico” Rubionu xüsusi olaraq vurğulayaraq, onun erkən mərhələdə güclü mövqeyə sahib olduğunu qeyd edir. Demokratlar Partiyası da öz növbəsində yeni liderlər axtarışında olacaq.

Növbəti prezident seçkilərinə hələ dörd ildən çox vaxt qalsa da, siyasi dairələrdə bu cür müzakirələrin başlaması, prosesin nə qədər erkən və gərgin keçəcəyinin göstəricisidir. ABŞ-ın gələcək liderinin kim olacağı sualı, dünya siyasətinin gündəmində mühüm yer tutur.

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) Nyu-York meri Zohran Mamdaninin qondarma “erməni soyqırımı” ilə bağlı səsləndirdiyi bəyanata kəskin reaksiya verib. Rəsmi Bakı tərəfindən bu bəyanat tarixi faktların təhrifi və siyasi manipulyasiya cəhdi kimi qiymətləndirilib.

Qeyd edək ki, Nyu-York şəhər merinin bu cür həssas mövzu ilə bağlı birtərəfli mövqe sərgiləməsi ciddi narahatlıq doğurub. Azərbaycan tərəfi dəfələrlə vurğulayıb ki, 1915-ci il hadisələri heç bir beynəlxalq hüquqi sənədlə “soyqırım” kimi tanınmayıb və bu iddialar tarixi reallığı əks etdirmir.

XİN rəsmisi öz bəyanatında bu cür açıqlamaların bölgədə sülh və sabitliyə xidmət etmədiyini, əksinə, gərginliyi artırdığını bildirib. Azərbaycan, Türkiyə ilə birlikdə, hadisələrin obyektiv şəkildə araşdırılması üçün arxivlərin açılması təklifini irəli sürsə də, Ermənistan tərəfi bu təklifi rədd edib.

Nazirlik vurğulayıb ki, siyasi məqsədlər üçün tarixin təhrif edilməsi yolverilməzdir. Belə bəyanatlar yalnız müəyyən dairələrin maraqlarına xidmət edir və xalqlar arasında düşmənçiliyi qızışdırır, regional əməkdaşlığa mane olur.

Azərbaycan XİN Nyu-York merini tarixi faktlara hörmət etməyə və beynəlxalq hüquq normalarına uyğun davranmağa çağırıb. Yalnız obyektiv və qərəzsiz yanaşma bölgədə davamlı sülhə və qarşılıqlı anlaşmaya töhfə verə bilər.

Bu hadisə bir daha göstərir ki, bəzi xarici dairələr Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı qərəzli mövqelərini davam etdirir, lakin rəsmi Bakı bu cür cəhdlərə hər zaman sərt və prinsipial cavab verməyə hazırdır.