İran rəhbərliyi Birləşmiş Ştatlara “Böyük Sövdələşmə” adlandırılan yeni sülh planı təklif edib. Bu təklif, on illərdir davam edən gərginliklərin və diplomatik çıxılmaz vəziyyətin fonunda Tehranın Vaşinqtonla münasibətləri normallaşdırmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir.
“Böyük Sövdələşmə” termini adətən iki tərəf arasında geniş spektrli məsələləri əhatə edən hərtərəfli razılaşmanı nəzərdə tutur. İranın təklifinin nüvə proqramı, regional təhlükəsizlik, iqtisadi sanksiyaların ləğvi və diplomatik əlaqələrin bərpası kimi bir sıra vacib mövzuları əhatə etdiyi güman edilir.
Təklifin detalları hələ tam açıqlanmasa da, analitiklər bunun Yaxın Şərqdə gərginliyi azaltmaq, eləcə də beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlığına səbəb olan müəyyən məsələlərdə irəliləyiş əldə etmək məqsədi daşıdığını bildirirlər. Bu, xüsusilə İranın nüvə fəaliyyətləri və regiondakı vəkilləri ilə bağlıdır.
Vaşinqtonun bu təkliflərə necə reaksiya verəcəyi hələ bəlli deyil. ABŞ-ın İrana qarşı sərt mövqeyi və uzunmüddətli etimadsızlıq, hər hansı bir razılaşmanın əldə olunması yolunda ciddi maneələr yaradır. Lakin diplomatik dialoqun bərpası, hətta ilkin mərhələdə belə, müsbət bir addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu cür “Böyük Sövdələşmə”nin uğurlu olması üçün hər iki tərəfin güzəştlərə getməsi və qarşılıqlı maraqları nəzərə alması vacibdir. Regional müttəfiqlərin və rəqiblərin də bu prosesdəki rolu və mövqeyi diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Əgər bu təklif ciddi şəkildə müzakirə olunarsa və irəliləyiş əldə edilərsə, bu, Yaxın Şərqin siyasi xəritəsini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirə bilər. Əks halda, bölgədəki gərginlik daha da arta bilər ki, bu da beynəlxalq sabitlik üçün risklər yaradır.
Leave a Reply