Category: Siyasət

Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) 27 aprel tarixində yayımladığı illik hesabat qlobal təhlükəsizlik mənzərəsinin ciddi dəyişikliklərə məruz qaldığını bir daha təsdiqləyib. Hesabata görə, dünya ölkələrinin müdafiəyə ayırdığı vəsaitlər rekord səviyyəyə çataraq 2025-ci ildə 2,887 trilyon dollara yüksələcək. Bu rəqəm, yaxın gələcəkdə hərbi xərclərin 3 trilyon dollarlıq həddi keçə biləcəyinə dair narahatlıqları artırır.

Son illərdə müşahidə olunan geosiyasi gərginliklər, regional münaqişələr və beynəlxalq təhlükəsizlik çağırışları ölkələri öz müdafiə qabiliyyətlərini gücləndirməyə vadar edir. Bir çox dövlət, artan təhdidlər fonunda silahlanmaya daha çox vəsait ayırmağı prioritet hesab edir ki, bu da qlobal hərbi xərclərin sürətli artımına səbəb olur. Bu tendensiya, xüsusilə böyük güclər arasında hərbi rəqabətin kəskinləşməsi ilə müşayiət olunur.

SIPRI kimi nüfuzlu təşkilatların bu cür hesabatları beynəlxalq ictimaiyyətə qlobal hərbi vəziyyət haqqında dəqiq məlumatlar təqdim edir. Bu hesabatlar, dünya siyasətçiləri və analitikləri üçün mühüm bir istinad mənbəyi olmaqla yanaşı, gələcək təhlükəsizlik strategiyalarının müəyyənləşdirilməsində də böyük rol oynayır. Tədqiqatçılar, hərbi xərclərin artım sürətinin davamlılığını və onun beynəlxalq münasibətlərə təsirini diqqətlə izləyirlər.

Hərbi xərclərin bu sürətlə artması qlobal iqtisadiyyat və sosial inkişaf üçün müəyyən suallar yaradır. Böyük miqdarda vəsaitin silahlanmaya yönəldilməsi, digər mühüm sahələrə, məsələn, təhsil, səhiyyə və yoxsulluğun azaldılmasına ayrılan resursları məhdudlaşdıra bilər. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə qlobal inkişaf hədəflərinə çatmağı çətinləşdirə bilər və bəşəriyyətin üzləşdiyi digər qlobal problemlərin həllinə mane ola bilər.

Analitiklər hərbi xərclərdəki bu artım tempinin yaxın illərdə də davam edəcəyini proqnozlaşdırırlar. Bu tendensiya, silahlanma yarışının daha da sürətlənəcəyi və beynəlxalq münasibətlərdə gərginliyin artacağı ilə bağlı narahatlıqları gücləndirir. Sülh və sabitliyin təmin edilməsi üçün beynəlxalq əməkdaşlığın və münaqişələrin diplomatik yollarla həllinin vacibliyi bir daha ön plana çıxır.

Ermənistanda parlament seçkilərinə rəsmi olaraq start verilib. Ölkənin siyasi səhnəsində gərginlik yüksək həddə çatıb, müxtəlif siyasi qüvvələr seçicilərin rəğbətini qazanmaq üçün fəal tədbirlər keçirirlər. Bu seçkilər ölkənin gələcək siyasi kursunu müəyyən edəcək mühüm bir dövr kimi qiymətləndirilir.

Seçki kampaniyası çərçivəsində partiyalar öz proqramlarını və namizədlərini ictimaiyyətə təqdim edir, mitinqlər və digər tədbirlər təşkil edirlər. Siyasi polemikalar kəskinləşir, rəqib qüvvələr arasında qarşılıqlı ittihamlar səsləndirilir. Bu prosesdə hər bir siyasi aktyor öz elektoratını səfərbər etmək üçün bütün imkanlardan istifadə etməyə çalışır.

Bu gərgin seçki mühitində diqqət çəkən qəribə bir iddia ortaya atılıb. Bəzi mənbələr və siyasi dairələr tərəfindən irəli sürülən bu iddiaya görə, İrəvanda keçirilən mitinqlərə qatılanların hamısı azərbaycanlılar olub. Bu cür bəyanatlar cəmiyyətdə ciddi təəccüb və suallar doğurub.

Mütəxəssislər bu tipli iddiaları siyasi manipulyasiya və ya dezinformasiya cəhdi kimi qiymətləndirirlər. Belə bəyanatlar, adətən, daxili siyasi rəqabətdə rəqibləri gözdən salmaq, yaxud ictimai fikri müəyyən istiqamətə yönəltmək məqsədi daşıyır. Bu, həm də Ermənistanın daxili problemlərini xarici amillərlə əlaqələndirmək cəhdi kimi də şərh edilə bilər.

Tarixi kontekst və mövcud siyasi vəziyyət nəzərə alındıqda, bu iddianın həqiqətə uyğunluğu şübhə doğurur. Azərbaycanlıların İrəvandakı mitinqlərdə kütləvi şəkildə iştirak etməsi reallıqdan uzaq görünür və daha çox təbliğat xarakteri daşıyır.

Bu cür absurd iddiaların yayılması, Ermənistandakı seçki prosesinin şəffaflığına və sağlamlığına kölgə sala bilər. Seçicilərin düzgün məlumat əsasında qərar verməsi üçün obyektiv və yoxlanılmış məlumatların təqdim edilməsi vacibdir.

Nəticə etibarilə, Ermənistanın parlament seçkiləri gərgin keçir və bu prosesdə müxtəlif siyasi oyunlar müşahidə olunur. İrəvan mitinqləri ilə bağlı səsləndirilən qəribə iddia isə bu gərginliyin bir hissəsi olaraq siyasi diskursda öz yerini tapır.

Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) yeni tərkibdə keçirilən ilk iclasında Məzahir Pənahov yenidən qurumun sədri vəzifəsinə seçilib. Bu qərar Azərbaycanın seçki prosesində davamlılığın və təcrübənin önəmini bir daha vurğulayır.

Pənahovun yenidən sədr seçilməsi, onun uzun illər ərzində bu sahədə qazandığı təcrübə və peşəkarlığın etimad göstəricisidir. MSK-nın əsas funksiyası ölkədə seçkilərin şəffaf və ədalətli keçirilməsini təmin etməkdir.

Yeni tərkibdə fəaliyyətə başlayan Komissiyanın ilk qərarı, gələcək seçki kampaniyalarının idarə edilməsində rəhbərliyin sabitliyini təmin edir. Bu, həm daxili, həm də beynəlxalq ictimaiyyət üçün vacib bir siqnaldır.

Mərkəzi Seçki Komissiyası Azərbaycan Respublikasında keçirilən prezident, parlament və bələdiyyə seçkilərinin təşkili və nəzarəti üçün məsuliyyət daşıyır. Sədrin yenidən seçilməsi, bu proseslərin mövcud hüquqi çərçivədə və standartlara uyğun şəkildə davam etdirilməsinə zəmin yaradır.

Məzahir Pənahovun rəhbərliyi altında MSK-nın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri, seçki qanunvericiliyinin tətbiqinə nəzarət etmək və seçicilərin hüquqlarını qorumaqdır. Onun təcrübəsi bu missiyanın effektiv şəkildə yerinə yetirilməsinə kömək edəcək.

Bu hadisə, ölkənin siyasi həyatında mühüm yer tutan seçki institutunun sabitliyini və fəaliyyət qabiliyyətini nümayiş etdirir. Azərbaycanın demokratik inkişafında seçkilərin rolu danılmazdır və MSK bu prosesin əsas daşıyıcılarından biridir.

Ermənistanda fəaliyyət göstərən qondarma “erməni soyqırımı ittifaqı”nın rəhbəri Sasun Mikaelyan sülh sazişinin imzalanması ilə bağlı diqqətçəkən bəyanatla çıxış edib. O, Ermənistanın sülh müqaviləsinin imzalanmasına getməsinin vacibliyini vurğulayaraq, “Başqa yol yoxdur” deyə bildirib.

Mikaelyanın bu açıqlaması, Azərbaycanla Ermənistan arasında davam edən sülh danışıqları fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Uzun illərdir mövcud olan münaqişənin həlli istiqamətində atılan addımlar regional sabitlik üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.

Qondarma “soyqırım” iddiaları ilə tanınan bir təşkilatın rəhbərindən gələn bu cür bəyanat, Ermənistan cəmiyyətində sülh prosesinə dair müəyyən bir pragmatizmin formalaşmaqda olduğuna işarə edə bilər. Bu, həm də Ermənistanın daxili siyasi dairələrində sülh gündəminin möhkəmlənməsinin bir göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan tərəfi dəfələrlə Ermənistanı sülh müqaviləsini imzalamağa və regionda davamlı sülhü təmin etməyə çağırıb. Bakı, iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşdırılması və sərhədlərin delimitasiyası prosesinin sürətləndirilməsinin tərəfdarıdır.

Sasun Mikaelyanın “başqa yol yoxdur” ifadəsi, Ermənistanın sülhə alternativinin olmadığını qəbul etməsi deməkdir. Bu, danışıqlar prosesinə müsbət təsir göstərə bilər və tərəflər arasında etimadın artmasına xidmət edə bilər.

Regionda sülhün və sabitliyin bərqərar olması üçün hər iki ölkənin konstruktiv mövqe nümayiş etdirməsi vacibdir. Bu cür bəyanatlar, sülh prosesinin irəliləməsi üçün zəmin yaradır və gələcək danışıqlar üçün ümidverici siqnaldır.

İran, ABŞ və İsraillə davam edən gərginlik fonunda Hörmüz boğazı kartından imtina etməyəcəyini bəyan edib. Rəsmi Tehran, regiondakı mövcud vəziyyəti öz strateji maraqları üçün fürsət kimi dəyərləndirir və bu boğazın nəzarətini əlində saxlamaqda qərarlıdır.

Hörmüz boğazı, dünya neft ticarətinin əsas arteriyalarından biri hesab olunur. Qlobal neft tədarükünün təxminən üçdə biri bu strateji keçiddən keçir. İranın bu boğaz üzərindəki nəzarəti, Tehranın beynəlxalq arenada təsir gücünü artıran mühüm bir amildir.

Müşahidəçilər hesab edirlər ki, İran, ABŞ və İsrail arasında artan münaqişə riskini öz xeyrinə çevirməyə çalışır. Hörmüz boğazı vasitəsilə neft daşımalarının potensial olaraq pozulması təhdidi, beynəlxalq ictimaiyyət üçün ciddi narahatlıq mənbəyidir və Tehranın danışıqlar masasında əlini gücləndirir.

Bu strategiya, İranın regional hegemonluğunu möhkəmləndirmək və Qərb dövlətlərinə qarşı təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək niyyətini əks etdirir. Boğazın bağlanması və ya oradakı hər hansı bir hərbi insident, qlobal neft bazarlarında ciddi qiymət artımlarına və iqtisadi qeyri-sabitliyə səbəb ola bilər.

Keçmişdə də İran bu boğazı bağlamaqla hədələmişdi, lakin indiki geosiyasi şərait bu təhdidin reallığa çevrilmə ehtimalını daha da artırır. Regionda hərbi fəaliyyətin artması və tərəflər arasında etimadsızlığın dərinləşməsi, vəziyyəti daha da gərginləşdirir.

Beynəlxalq dənizçilik təşkilatları və böyük dövlətlər, Hörmüz boğazında sərbəst hərəkətin təmin edilməsinin vacibliyini daim vurğulayırlar. Lakin İranın mövqeyi, bu boğazın gələcəkdə də regional və qlobal siyasətin mərkəzində qalacağını göstərir.

Cənubi Qafqazda regional əməkdaşlıq və sülh prosesi Ermənistan-Azərbaycan və Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması çərçivəsində mühüm mərhələyə qədəm qoymuşdu. Lakin son dövrlərdə müşahidə olunan hadisələr və Ermənistan tərəfindən verilən açıqlamalar bu prosesin durğunluq vəziyyətində olduğunu bir daha təsdiqləyir.

Münasibətlərin normallaşması istiqamətində atılan addımların ləngiməsi, xüsusilə də “TRİPP” adlanan təşəbbüsün (ehtimal ki, sülh müqaviləsi və ya regional inteqrasiya proqramı) irəliləməməsi regionda yeni dinamika yaradır. Ermənistanın bəzi qərarları və mövqeyi sülh prosesini çətinləşdirir, bu da öz növbəsində digər strateji layihələrin aktuallığını artırır.

Analitiklər və siyasi müşahidəçilər hesab edirlər ki, əgər “TRİPP” təşəbbüsü gözlənilən nəticəni verməzsə və Ermənistan konstruktiv mövqe nümayiş etdirməkdə davam etməzsə, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması qaçılmaz olacaq. Bu dəhliz Azərbaycan və Türkiyə üçün strateji əhəmiyyətə malikdir və regionda yeni nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin yaradılması deməkdir.

Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirməklə yanaşı, Türkiyə ilə birbaşa quru əlaqəsi yaratmaq potensialına malikdir. Bu, həm iqtisadiyyat, həm ticarət, həm də regional təhlükəsizlik baxımından böyük perspektivlər vəd edir.

Azərbaycan uzun müddətdir ki, Zəngəzur dəhlizinin açılmasının beynəlxalq hüquq normalarına və üçtərəfli bəyanatlara uyğun olduğunu vurğulayır. Ermənistanın bu məsələdəki müqaviməti və ya prosesi ləngitmə cəhdləri regionda gərginliyi artıra bilər və bu, Ermənistanın özünün maraqlarına xidmət etməz.

Nəticədə, Ermənistanın sülh prosesinə yanaşmasındakı durğunluq və qeyri-müəyyənlik, Zəngəzur dəhlizinin reallaşmasını daha da aktuallaşdırır. Bu, regionun geosiyasi mənzərəsini köklü şəkildə dəyişə biləcək bir layihədir və onun taleyi Ermənistanın gələcək addımlarından asılı olacaq.

İran parlamentinin tanınmış üzvü Mahmud Nəbəvianın Yaxın Şərq ölkələri ilə bağlı səsləndirdiyi sərt xəbərdarlıq regionda gərginliyi daha da artırıb. Deputatın bəyanatı ərəb ölkələrinin əhalisini qaçqın həyatı ilə təhdid etməsi ilə gündəmə gəlib.

Nəbəvianın açıqlaması, regionda onsuz da mövcud olan siyasi və humanitar böhranları nəzərə alaraq, ciddi narahatlıq doğurur. Onun sözləri, əsasən, ərəb dövlətlərini hədəf alaraq, gələcəkdə genişmiqyaslı köçkünlük və qaçqın axınları proqnozlaşdırır.

Bu cür təhdidkar bəyanatlar Tehranın Yaxın Şərqdəki geosiyasi ambisiyaları və bəzi ərəb ölkələri ilə münasibətlərindəki gərginlik fonunda qiymətləndirilməlidir. İranın regionda artan təsiri və müxtəlif münaqişələrdəki rolu uzun müddətdir ki, beynəlxalq ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir.

Deputatın bu sözləri, regionda onsuz da kövrək olan sülh və sabitlik mühitini daha da pozmaq potensialına malikdir. Beynəlxalq təşkilatlar və diplomatik dairələr tərəfindən bu cür radikal ritorikanın pislənməsi gözləniləndir.

Yaxın Şərqdəki hazırkı vəziyyət, xüsusilə də bir sıra ölkələrdə davam edən münaqişələr və iqtisadi çətinliklər, əhalinin həssaslığını artırır. Bu cür bəyanatlar isə yalnız vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər.

Qaçqın həyatı ilə təhdid edilən milyonlarla insanın taleyi artıq uzun illərdir ki, regionun ən böyük problemlərindən biridir. Nəbəvianın açıqlaması bu faciəvi reallığı bir daha gözlər önünə sərir və beynəlxalq birliyi bu istiqamətdə daha ciddi addımlar atmağa çağırır.

Bir neçə gün əvvəl Pakistanın paytaxtı İslamabadda Tehran və Vaşinqton arasında gərginliyi azaltmaq məqsədilə mühüm danışıqlar aparılıb. Bu görüşlərdə İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçı ilə ABŞ nümayəndələri arasında birbaşa və ya dolayısı ilə təmaslar baş tutub. Pakistan bu prosesdə tərəflər arasında vasitəçi rolunu oynayaraq, regional sülhə töhfə verməyə çalışırdı.

Lakin son məlumatlara görə, İslamabaddakı diplomatik səylər gözlənilən nəticəni verməyib. Pakistan rəsmiləri ABŞ və İran arasında vasitəçilik missiyasından geri çəkildiklərini bəyan ediblər. Bu qərar, danışıqların irəliləməməsi və tərəflərin mövqelərində ciddi dəyişikliklərin olmaması ilə əlaqələndirilir.

Pakistanın vasitəçilikdən imtina etməsi, ABŞ və İran arasında onsuz da mürəkkəb olan münasibətləri daha da çətinləşdirə bilər. İslamabadın bu addımı, regionda gərginliyin azaldılması üçün yeni diplomatik yolların axtarışını zəruri edir. Pakistan, hər iki ölkə ilə yaxşı münasibətlərə malik olduğu üçün vasitəçi rolunda potensialı yüksək qiymətləndirilirdi.

Müşahidəçilər hesab edirlər ki, danışıqların uğursuzluğu, tərəflərin, xüsusilə də İranın nüvə proqramı və ABŞ-ın sanksiyaları ilə bağlı fundamental fikir ayrılıqlarını aradan qaldıra bilməməsi ilə bağlıdır. Tehran və Vaşinqton arasında etimadsızlıq səviyyəsi yüksək olaraq qalır, bu da hər hansı bir irəliləyişə mane olur.

Pakistanın geri çəkilməsi, regional diplomatiya üçün ciddi bir zərbədir. Bundan sonra ABŞ və İran arasında birbaşa dialoqun bərpası və ya yeni bir vasitəçinin tapılması daha da çətinləşəcək. Yaxın Şərqdəki mövcud gərginlik fonunda bu inkişaf, beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlığını artırır.

Bu vəziyyət, regionda sabitliyin təmin edilməsi üçün daha fərqli və effektiv strategiyaların tətbiqinə ehtiyac olduğunu göstərir. Tərəflər arasında etibarlı bir körpünün qurulması üçün yeni yanaşmaların araşdırılması vacibdir, əks halda gərginlik spiralı daha da dərinləşə bilər.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Çex Respublikasının Baş naziri Andrey Babiş arasında keçirilən görüşdən sonra mətbuata birgə bəyanatlarla çıxış ediblər. Bu çıxışlar iki ölkə arasında strateji əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi istiqamətində atılan mühüm addımlardan biridir.

Dövlət başçısı İlham Əliyev öz bəyanatında Azərbaycan ilə Çexiya arasında mövcud olan yüksək səviyyəli siyasi dialoqun əhəmiyyətini vurğulayıb. O, ikitərəfli münasibətlərin müxtəlif sahələrdə, xüsusilə iqtisadiyyat, enerji, investisiya və ticarət sahələrində genişləndirilməsi üçün böyük potensialın olduğunu qeyd edib.

Çex Respublikasının Baş naziri Andrey Babiş isə öz növbəsində Azərbaycanın regionda oynadığı rolu yüksək qiymətləndirib. Babiş Çexiyanın Azərbaycanla enerji təhlükəsizliyi, infrastruktur layihələri və mədəniyyət sahəsində əməkdaşlığı dərinləşdirməkdə maraqlı olduğunu bildirib.

Mətbuata verilən bəyanatlarda hər iki lider beynəlxalq və regional məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparıldığını və bir çox məqamlarda mövqelərin üst-üstə düşdüyünü qeyd ediblər. Bu, iki ölkənin beynəlxalq arenada bir-birinə dəstək verməyə hazır olduğunu göstərir.

Görüş zamanı imzalanan sənədlər və əldə olunan razılaşmalar iki ölkə arasında əməkdaşlığın hüquqi bazasını daha da möhkəmləndirəcək. Bu sənədlər gələcək layihələr və tərəfdaşlıq üçün yeni imkanlar açır.

Mətbuat nümayəndələri tərəfindən böyük maraqla qarşılanan bu bəyanatlar, Azərbaycan və Çexiya arasında dostluq və tərəfdaşlıq əlaqələrinin daha da inkişaf etdirilməsi üçün möhkəm zəmin yaradır. İki ölkənin gələcək əməkdaşlığı regionun sabitliyinə və inkişafına müsbət töhfələr verəcək.

İran İslam Respublikası Amerika Birləşmiş Ştatlarına (ABŞ) müharibənin dayandırılması ilə bağlı yeni təkliflərini təqdim edib. Bu barədə “Axios” saytı məlumat yayıb ki, bu da regionda və beynəlxalq aləmdə böyük maraqla qarşılanıb.

Uzun illərdir ki, İran və ABŞ arasında gərgin münasibətlər müşahidə olunur. Bu gərginlik bəzən hərbi toqquşma həddinə çataraq, regionun sabitliyini ciddi şəkildə təhdid edib. Yeni təkliflərin irəli sürülməsi diplomatik kanalların hələ də aktiv olduğunu və tərəflər arasında gərginliyi azaltmaq üçün potensialın mövcudluğunu göstərir.

“Axios”un məlumatına görə, təkliflərin detalları hələlik açıqlanmasa da, onların münaqişənin həlli və regionda sülhün bərqərar olması istiqamətində mühüm addımlar olduğu güman edilir. Bu addımlar, xüsusilə Yaxın Şərqdə davam edən münaqişələr fonunda, böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Analitiklər hesab edir ki, İranın bu təklifləri ABŞ-ın regiondakı mövqeyi və Tehranın beynəlxalq təcrid vəziyyətindən çıxmaq istəyi ilə bağlı ola bilər. Tərəflər arasında etimadın yenidən qurulması üçün bu cür diplomatik təşəbbüslər kritik əhəmiyyət daşıyır.

ABŞ rəsmilərinin bu təkliflərə necə reaksiya verəcəyi hələlik bəlli deyil. Lakin, hər hansı bir dialoq cəhdi, hətta ilkin mərhələdə olsa belə, gərginliyin azaldılması və potensial münaqişələrin qarşısının alınması baxımından müsbət qiymətləndirilməlidir.

Bu cür təkliflər beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən də diqqətlə izlənilir. Regionda sülh və sabitliyin təmin edilməsi üçün diplomatik həll yollarının axtarılması vacibdir və İranın bu addımı gələcək danışıqlar üçün zəmin yarada bilər.