Category: Siyasət

Dünən gecə saatlarında İran paytaxtı Tehran üzərində qeyri-müəyyən hava hədəflərinə qarşı İran Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin fəaliyyəti müşahidə edilib. Şəhər sakinləri güclü partlayış səsləri eşitdiklərini və səmanı işıqlandıran zenit atəşlərini gördüklərini bildiriblər.

Hadisənin təfərrüatları barədə rəsmi açıqlama verilməsə də, ilkin məlumatlar hava məkanına daxil olan naməlum obyektlərə qarşı müdaxilənin olduğunu göstərir. Bu hadisə regionda onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da qızışdırıb.

Sosial mediada yayılan görüntülərdə Tehranın müxtəlif ərazilərində, xüsusilə şəhərin qərbində hava müdafiə sistemlərinin işə düşdüyü əks olunub. Bəzi mənbələr pilotsuz uçuş aparatlarına (PUA) qarşı müdaxilənin baş verdiyini iddia edir.

İranın dövlət mediası və rəsmiləri hadisə ilə bağlı hələlik susqunluq nümayiş etdirir. Bu susqunluq hadisənin mahiyyəti ilə bağlı fərziyyələrin artmasına səbəb olur. Ekspertlər bu cür hadisələrin regional təhlükəsizliyə ciddi təsir göstərə biləcəyini vurğulayırlar.

Qeyd edək ki, İran son illərdə İsrail və ABŞ tərəfindən müxtəlif kəşfiyyat və təxribat əməliyyatlarının hədəfi olub. Bu səbəbdən dünənki hadisənin arxasında xarici qüvvələrin dayanıb-dayanmadığı sualı gündəmə gəlir.

Hadisənin Tehranın strateji əhəmiyyətli obyektlərinin yaxınlığında baş verməsi, müdafiə sistemlərinin yüksək hazırlıq vəziyyətində olduğunu göstərir. Növbəti saatlarda rəsmi dairələrdən daha ətraflı məlumatların verilməsi gözlənilir.

Rusiyanın dəstəklədiyi “Güclü Ermənistan” Partiyasının sədri Samvel Karapetyan, Ermənistanın hazırkı hökumətini və baş nazir Nikol Paşinyanı sərt şəkildə tənqid edib. Karapetyan tərəfdarları ilə keçirdiyi görüşdə Paşinyana qarşı ağır ittihamlar səsləndirib.

Tribuna.az xəbər verir ki, Karapetyan öz çıxışında Paşinyanı birbaşa “alçaq” adlandıraraq, hökumətin siyasətini kəskin şəkildə pisləyib. Bu ifadə Ermənistanın siyasi dairələrində böyük rezonans doğurub.

Partiya sədri, Ermənistanın daxili və xarici siyasətindəki mövcud vəziyyətdən narazılığını dilə gətirib. Onun sözlərinə görə, Paşinyan hökuməti ölkəni uçuruma sürükləyir və milli maraqlara zidd addımlar atır.

Karapetyanın bu cür kəskin bəyanatları, Paşinyana qarşı müxalifətin güclənməsinin və ölkədəki siyasi gərginliyin artmasının göstəricisi kimi qiymətləndirilir. “Güclü Ermənistan” Partiyasının Rusiyaya yaxınlığı nəzərə alınsa, bu tənqidlərin arxasında geosiyasi motivlərin də ola biləcəyi ehtimal edilir.

Analitiklər Karapetyanın bu addımını, gələcək seçkilər ərəfəsində siyasi mövqelərini möhkəmləndirmək və Paşinyan hökumətinə qarşı ictimai dəstəyi artırmaq cəhdi kimi şərh edirlər. Bu, Ermənistan daxilindəki siyasi mübarizənin daha da kəskinləşəcəyindən xəbər verir.

ABŞ-nin yüksək səviyyəli nümayəndəsi Pit Heqset, rəsmi Vaşinqtonun İrana nüvə silahı əldə etməyə imkan verməyəcəyini bəyan edib. Bu açıqlama beynəlxalq ictimaiyyətdə geniş rezonans doğurub və Tehranın nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqları bir daha gündəmə gətirib.

Heqsetin sözlərinə görə, ABŞ-nin bu məsələdə mövqeyi qətidir və İranın nüvə silahı əldə etməsi qırmızı xətt hesab olunur. Vaşinqton, regionda sabitliyi təhdid edə biləcək hər hansı bir nüvə silahlanması cəhdinin qarşısını almaq üçün bütün lazımi addımları atmağa hazır olduğunu vurğulayıb.

İranın nüvə proqramı uzun illərdir ki, beynəlxalq gərginliyin əsas mənbələrindən biridir. Tehran proqramının yalnız dinc məqsədlərə xidmət etdiyini iddia etsə də, Qərb ölkələri və İsrail İranın nüvə silahı istehsal etmək potensialından narahatlıqlarını dilə gətirirlər.

ABŞ-nin bu bəyanatı, İranın nüvə fəaliyyətləri ilə bağlı diplomatik səylərin və sanksiyaların davam etdiyi bir vaxta təsadüf edir. Vaşinqton, Tehranın beynəlxalq öhdəliklərinə tam əməl etməsini tələb edir və nüvə proqramının tam şəffaflığını təmin etməsini gözləyir.

Bu cür sərt xəbərdarlıqlar, Yaxın Şərqdəki gərginliyi daha da artırma potensialına malikdir. Lakin ABŞ rəsmiləri, nüvə silahının yayılmasının qarşısını almağın milli təhlükəsizlik prioritetləri arasında olduğunu qeyd edirlər.

Regionda sülh və təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün İranın nüvə məsələsində konstruktiv mövqe tutması vacib hesab olunur. Beynəlxalq təşkilatlar da bu istiqamətdə dialoqun davam etdirilməsinin tərəfdarıdırlar.

“Hayekve” hərəkatının rəhbəri Avetik Çalabyan Azərbaycana qarşı təxribatçı bəyanatlarla çıxış edərək, regionda gərginliyi artırmağa yönəlmiş çağırışlar edib.

Çalabyan iddia edib ki, Azərbaycan Xankəndidəki kilsəni dağıtmaqla erməniləri bir daha alçaltmağa çalışır. Bu cür əsassız ittihamlar fonunda o, açıq şəkildə “Azərbaycandan qisas almalıyıq” deyə çağırış edib.

Bu bəyanatlar bölgədə sülhə və sabitliyə xidmət etməyən, əksinə, düşmənçiliyi qızışdıran xarakter daşıyır. Azərbaycan dəfələrlə bəyan edib ki, öz ərazilərindəki bütün mədəni və tarixi abidələrin, o cümlədən dini ibadət yerlərinin qorunmasına tam zəmanət verir.

Xankəndi şəhərindəki kilsənin dağıdılması ilə bağlı iddialar heç bir fakta əsaslanmır və beynəlxalq müşahidəçilər tərəfindən də təsdiqlənməyib. Azərbaycanın mədəni irsə münasibəti beynəlxalq hüquq normalarına və öhdəliklərinə uyğundur.

Avetik Çalabyan kimi radikal fiqurların bu cür qisas çağırışları Ermənistan cəmiyyətində revanşist əhval-ruhiyyəni gücləndirməyə və iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması prosesinə mane olmağa xidmət edir.

Bakı regionda dayanıqlı sülhün və əməkdaşlığın tərəfdarı olduğunu dəfələrlə vurğulayıb. Lakin bu cür təxribatçı bəyanatlar sülh prosesini ciddi şəkildə təhdid edir və dialoqun qurulmasına mane olur.

Azərbaycan tərəfi bu cür əsassız ittihamları və qisas çağırışlarını qətiyyətlə pisləyir, beynəlxalq ictimaiyyəti Ermənistandakı radikal qrupların bu dağıdıcı fəaliyyətinə diqqət yetirməyə çağırır.

Rəsmi Tehran ABŞ ilə danışıqların ikinci mərhələsinin keçirilməsi üçün Pakistanın vasitəçilik təklifini qəbul etməyib. Bu qərar, İslamabadda planlaşdırılan danışıqlar raundunun gələcəyini sual altına salıb və regionda diplomatik gərginliyi artırıb.

Məlumata görə, İran İslam Respublikası öz mövqeyini ABŞ-la birbaşa danışıqlara üstünlük verməklə əsaslandırıb, lakin bu danışıqların formatı və yeri barədə hələlik yekun qərar yoxdur. Pakistanın vasitəçilik cəhdi Tehran və Vaşinqton arasında mövcud gərginliyi azaltmaq məqsədi daşıyırdı.

İlk danışıqlar raundunun Pakistanın paytaxtı İslamabadda keçirilməsi planlaşdırılmışdı. Lakin İranın son qərarı bu planları pozdu. Tehranın bu addımı beynəlxalq ictimaiyyətdə geniş müzakirələrə səbəb olub.

Analitiklər hesab edir ki, İranın bu qərarı onun xarici siyasətində müstəqil mövqe tutmaq istəyindən xəbər verir. Ölkə, beynəlxalq münasibətlərdə üçüncü tərəfin müdaxiləsi olmadan öz maraqlarını birbaşa müdafiə etməyə çalışır.

Bu hadisə ABŞ və İran arasında uzun müddətdir davam edən fikir ayrılıqlarının həllində yeni çətinliklər yaradır. Diplomatik kanalların məhdudlaşması, gərginliyin daha da artmasına səbəb ola bilər.

Bölgədə sülh və sabitlik üçün hər iki tərəfin konstruktiv dialoqa hazır olması vacibdir. Pakistanın xoşməramlı cəhdi uğursuz olsa da, beynəlxalq ictimaiyyətin diplomatik həll yolları axtarışı davam edəcək.

İşğaldan azad edilmiş Füzuli şəhərində genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri sürətlə davam edir. Bu çərçivədə şəhərin gələcək inkişafı və yenidənqurma layihələri ilə bağlı mühüm təqdimat keçirilib. Təqdimatda yüksək səviyyəli rəsmilər, o cümlədən Vahid Ələkbərov iştirak ediblər.

Tədbirdə Füzulinin tarixi əhəmiyyəti, işğal dövründə məruz qaldığı dağıntılar və azad edildikdən sonra həyata keçirilən ilkin tədbirlər barədə məlumat verilib. Bildirilib ki, şəhər tamamilə müasir standartlara uyğun şəkildə, “ağıllı şəhər” konsepsiyası əsasında yenidən qurulacaq.

Təqdimat zamanı iştirakçılara Füzulidə tikiləcək yaşayış binaları, sosial obyektlər, infrastruktur layihələri və yaşıl zonalar barədə ətraflı məlumat verilib. Vurğulanıb ki, bütün işlər Azərbaycan Prezidentinin tapşırıq və göstərişlərinə uyğun olaraq, yüksək keyfiyyətlə və qısa müddətdə həyata keçiriləcək.

Rəsmilər çıxışlarında Füzulinin dirçəldilməsinin “Böyük Qayıdış” proqramının tərkib hissəsi olduğunu və bu prosesin bölgənin sosial-iqtisadi inkişafına mühüm töhfələr verəcəyini qeyd ediblər. Onlar, həmçinin, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa işlərinin miqyasının dünya miqyasında analoqu olmadığını xüsusi vurğulayıblar.

Tədbir iştirakçıları, o cümlədən Vahid Ələkbərov, layihələrlə yaxından tanış olaraq, görüləcək işlərin əhəmiyyətini yüksək qiymətləndiriblər. Onlar Füzulinin qısa zamanda keçmiş şöhrətini bərpa edərək, regionun cazibə mərkəzlərindən birinə çevriləcəyinə əminliklərini ifadə ediblər.

Bu təqdimat, Füzuli şəhərinin gələcəyinə dair konkret addımların atıldığını və işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə həyatın yenidən canlandığını göstərən mühüm bir hadisədir. Azərbaycan dövləti öz vətəndaşlarının öz doğma torpaqlarına qayıtması üçün bütün lazımi şəraiti yaratmağa davam edir.

ABŞ Silahlı Qüvvələri İrana qarşı həyata keçirilən əməliyyat zamanı 1000-dən çox uzaqmənzilli “Tomahawk” raketindən istifadə edib. Bu miqyaslı hərbi addım beynəlxalq diqqəti cəlb edib.

“Tomahawk” raketləri müasir hərb sənayesinin ən effektiv və dəqiq zərbə vasitələrindən biri hesab olunur. Onlar uzaq məsafədən hədəfləri yüksək dəqiqliklə vurmaq qabiliyyətinə malikdir ki, bu da onları strateji əməliyyatlar üçün əvəzedilməz edir.

Bu sayda raketin istifadəsi regionda gərginliyin artdığını və ABŞ-ın hərbi imkanlarını nümayiş etdirdiyini göstərir. Belə bir əməliyyatın miqyası beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi narahatlıq doğurur.

Əməliyyatın detalları və onun İrana qarşı hansı konkret hədəflərə yönəldiyi barədə əlavə məlumatlar hələlik açıqlanmayıb. Lakin bu hərbi addımın regiondakı güc balansına təsiri böyük ola bilər.

Məlumatlara görə, bu tipli genişmiqyaslı hərbi müdaxilələr adətən ciddi siyasi və diplomatik nəticələrə yol açır. ABŞ-ın bu addımı bölgədəki digər aktyorlar tərəfindən diqqətlə izlənilir və regional təhlükəsizlik üçün yeni çağırışlar yarada bilər.

İran regionda artan gərginlik fonunda hərbi hazırlıq tədbirlərini genişləndirir. Son məlumatlara görə, Tehran rejimi könüllü briqadalara qadınları da cəlb etməyə başlayıb. Bu addım ölkənin müdafiə potensialını gücləndirmək və genişmiqyaslı səfərbərlik hazırlıqlarını nümayiş etdirmək məqsədi daşıyır.

ABŞ və İsrail ilə münasibətlərdəki kəskinlik fonunda İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) ilə yanaşı, müxtəlif könüllü qruplar da yaradır. Bu briqadalar potensial münaqişə ssenarilərinə hazırlıq çərçivəsində təşkil olunur və ölkənin müdafiə qabiliyyətini artırmaq üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir.

Qadınların hərbi təlimlərə cəlb edilməsi bu prosesin yeni və diqqətçəkən mərhələsidir. Bu qərar, İran cəmiyyətində müdafiəyə hazırlıq ruhunu daha da artırmaq və bütün vətəndaşları potensial təhdidlərə qarşı səfərbər etmək niyyətini əks etdirir. Qadınların aktiv iştirakı ölkənin müdafiə sisteminə yeni resurslar gətirir.

Tarixən bir çox ölkə müharibə dövründə və ya gərgin vəziyyətlərdə qadınları müxtəlif hərbi və ya dəstəkləyici rollara cəlb edib. İranın bu addımı da regional təhlükəsizlik çağırışlarına cavab olaraq görülə bilər və ölkənin özünü müdafiə etmək üçün bütün imkanlarını səfərbər etmək əzmini göstərir.

Təlimlərin əhatə dairəsi haqqında dəqiq məlumat verilməsə də, onların ilkin tibbi yardım, özünümüdafiə, hərbi taktika və logistika kimi sahələri əhatə edəcəyi gözlənilir. Bu, qadınların cəbhə arxası dəstək funksiyaları ilə yanaşı, potensial olaraq daha aktiv rollara da hazırlanmasından xəbər verir və onların müdafiə sistemindəki rolunu genişləndirir.

Bu inkişaf, İranın müdafiə strategiyasında yeni bir səhifə açır və ölkənin bütün resurslarını potensial münaqişələrə hazırlamaq əzmini nümayiş etdirir. Regiondakı gərginlik fonunda bu cür tədbirlər beynəlxalq ictimaiyyətin diqqət mərkəzində qalacaq və gələcək hadisələrin inkişafına təsir edə bilər.

Ermənistanın keçmiş ombudsmanı Arman Tatoyan regionda sülh prosesini təhdid edən növbəti təxribatçı bəyanatla çıxış edib. Onun rəhbəri olduğu mərkəz vasitəsilə yayılan açıqlamada “ermənilərin Qarabağa qayıtmaq hüququnu müdafiə etdikləri” bildirilib. Bu cür iddialar, Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü kontekstində ciddi narahatlıq doğurur və revanşist meyillərin davamı kimi qiymətləndirilir.

Tatoyanın bu bəyanatı, 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Qarabağın Azərbaycanın tam nəzarətinə keçməsi və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində bölgədəki qanunsuz erməni silahlı birləşmələrinin tamamilə zərərsizləşdirilməsindən sonra səsləndirilir. Artıq Qarabağda erməni əhalisi qalmadığı halda, bu cür “qayıdış hüququ” iddiaları yalnız süni gərginlik yaratmağa xidmət edir.

Bakı bu cür bəyanatları regionda sülh və sabitliyə yönəlmiş səylərin altını qazan addımlar kimi qiymətləndirir. Azərbaycan tərəfi dəfələrlə vurğulayıb ki, Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir və orada yaşayan istənilən etnik mənsubiyyətdən olan şəxs yalnız Azərbaycan qanunları çərçivəsində və Azərbaycan vətəndaşı kimi yaşaya bilər. Bu prinsip, beynəlxalq hüququn əsas normalarına tamamilə uyğundur.

Arman Tatoyanın ritorikası, həm də “Qərbi Azərbaycan” məsələsinə qarşı düşmənçilik kimi şərh edilir. Ermənistanın bəzi dairələrində Azərbaycanın tarixi torpaqları olan Qərbi Azərbaycanla bağlı iddialara qarşı çıxmaq və Dağlıq Qarabağ mövzusunu yenidən gündəmə gətirmək cəhdləri müşahidə olunur. Bu isə Ermənistanın müəyyən dairələrində hələ də konstruktiv dialoqdan uzaq, revanşist düşüncənin hökm sürdüyünü göstərir.

Bu cür bəyanatlar, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması prosesinə mənfi təsir göstərir. Sülhün bərqərar olması üçün tərəflər bir-birinin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tamamilə tanımalı, hər hansı ərazi iddialarından çəkinməlidirlər. Tatoyanın mövqeyi isə bu prinsiplərə ziddir və regionda onsuz da kövrək olan sülh mühitini daha da gərginləşdirə bilər.

Beynəlxalq ictimaiyyət, regionda sülhün qarantı olaraq, bu cür təxribatçı bəyanatlara qarşı aydın mövqe sərgiləməlidir. Ermənistan daxilindəki revanşist qüvvələrin fəaliyyəti nəzarətdə saxlanılmalı və sülh prosesini pozan hərəkətlərin qarşısı alınmalıdır. Əks təqdirdə, Cənubi Qafqazda yeni gərginlik ocaqlarının yaranması riski artacaq.

Rusiyadan Ermənistana Azərbaycandan tranzit keçməklə növbəti buğda tədarükü həyata keçirilib. Bu hadisə regionda ticarət əlaqələrinin davamlılığının və Azərbaycanın tranzit potensialının mühüm göstəricisidir.

APA-ya istinadən xəbər verən “Tribuna.az” məlumatına görə, bu tədarük 5 vaqondan ibarət olub və ümumi çəkisi 350 ton təşkil edib. Yükün Rusiyadan Ermənistana çatdırılması Azərbaycan ərazisindən keçən dəmir yolu xətti vasitəsilə gerçəkləşdirilib.

Qeyd edək ki, bu, Rusiya buğdasının Azərbaycan üzərindən Ermənistana daşınmasının ilk halı deyil. Ötən dövrlərdə də oxşar tranzit əməliyyatları həyata keçirilmiş, bu da iki ölkə arasında mövcud siyasi gərginliyə baxmayaraq, ticari-iqtisadi əlaqələrin müəyyən istiqamətlərdə davam etdiyini nümayiş etdirir.

Azərbaycanın öz ərazisindən Ermənistana buğda tranzitini təmin etməsi regional əməkdaşlıq və kommunikasiyaların açılması kontekstində mühüm addım kimi qiymətləndirilə bilər. Bu cür tranzit əməliyyatları, müəyyən qədər də olsa, regionda gərginliyin azalmasına və iqtisadi əlaqələrin inkişafına töhfə verə bilər.

Nəqliyyat dəhlizlərinin aktiv şəkildə istifadəsi, xüsusilə də Cənubi Qafqazda, region ölkələrinin iqtisadi maraqlarına xidmət edir və gələcəkdə daha geniş ticarət əlaqələrinin qurulması üçün zəmin yaradır.