Category: Siyasət

Azərbaycan və Çexiya Respublikası arasında ikitərəfli münasibətlər yeni və daha intensiv mərhələyə qədəm qoyur. Bu inkişaf iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın daha da dərinləşməsi üçün mühüm zəmin yaradır.

Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Çex rəsmiləri arasında keçirilən görüşlər bu əlaqələrin dinamik inkişafında əsas rol oynayır. Hər iki tərəf siyasi dialoqun gücləndirilməsinə və birgə layihələrin həyata keçirilməsinə xüsusi önəm verir.

İqtisadi sahədə əməkdaşlıq bu münasibətlərin əsas sütunlarından biridir. Enerji, ticarət, investisiya və nəqliyyat sahələrində mövcud potensialın tam reallaşdırılması üçün yeni imkanlar araşdırılır. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir və Çexiya ilə enerji əlaqələrini genişləndirməyə hazırdır.

Gələcək əməkdaşlıq perspektivləri genişdir. 2026-cı il aprelin 27-də baş tutacaq yüksək səviyyəli tədbirlər və görüşlər bu münasibətlərin yeni istiqamətlərini müəyyən etməkdə həlledici rol oynayacaq. Bu cür təmaslar qarşılıqlı anlaşmanı və etimadı daha da möhkəmləndirir.

Mədəniyyət, təhsil və turizm sahələrində də əlaqələrin inkişafı gündəmdədir. Xalqlar arasında körpülərin qurulması və qarşılıqlı mədəni mübadilə ikitərəfli münasibətlərə yeni nəfəs gətirir.

Ümumilikdə, Azərbaycan və Çexiya arasındakı münasibətlər qarşılıqlı hörmət, etimad və ortaq maraqlar üzərində qurulur. Yeni mərhələyə qədəm qoyulması hər iki ölkənin regional və beynəlxalq arenada mövqeyini daha da gücləndirəcək.

İsrailin aparıcı kəşfiyyat xidməti MOSSAD, İran İslam Respublikasında rejim dəyişikliyi ilə bağlı uzunmüddətli planlarının uğursuzluğa düçar olduğunu etiraf edib. Bu şok etiraf, xidmətin gizli hesabatının kiçik bir hissəsinin ictimaiyyətə açıqlanması ilə ortaya çıxıb.

İsrailin nüfuzlu “Yediot Ahronot” qəzetinə istinadən yayılan məlumata görə, MOSSAD-ın rəhbərliyi İranda mövcud siyasi sistemi devirmək və ya zəiflətmək istiqamətindəki səylərinin gözlənilən nəticəni vermədiyini bildirib. Bu, illərdir davam edən gizli əməliyyatların strateji uğursuzluğunu göstərir.

“Fiasko” termini, kəşfiyyat cəhdlərinin qarşıya qoyulan strateji məqsədə çatmaması, əksinə, əhəmiyyətli dərəcədə resurs sərfiyyatı ilə nəticələnən uğursuzluq deməkdir. Bu etiraf, İsrailin İran siyasətində ciddi bir dönüş nöqtəsi ola bilər.

MOSSAD illərdir İranın nüvə proqramı, hərbi gücü və regional təsiri ilə bağlı genişmiqyaslı əməliyyatlar həyata keçirir. Bu əməliyyatların əsas hədəflərindən biri də Tehranın daxili sabitliyini pozaraq rejimi dəyişdirmək idi.

Lakin son açıqlama göstərir ki, İran daxilindəki müqavimət və rejimin dayanıqlığı, gözlənilənin üzərində olub. Bu, regionda gərginliyin artdığı bir dövrdə İsrailin İranla bağlı strategiyasını yenidən nəzərdən keçirməsinə səbəb ola bilər.

MOSSAD-ın bu etirafı, həm İsrailin daxili siyasi dairələrində, həm də beynəlxalq arenada geniş müzakirələrə səbəb olacaq. İranın regional gücünü nəzərə alaraq, bu uğursuzluq İsrail üçün yeni təhlükəsizlik çağırışları yarada bilər.

Analitiklər, bu vəziyyətin İsrailin İranla bağlı gələcək addımlarına necə təsir edəcəyini proqnozlaşdırmağa çalışır. Rejim dəyişikliyi xəyalından imtina, bəlkə də daha realistik və diplomatik həll yollarının axtarışına yol aça bilər.

ABŞ-ın keçmiş Prezidenti Donald Tramp İran İslam Respublikasına qarşı sərt bəyanatla çıxış edib. Tramp Tehranın nüvə sazişi ilə bağlı öhdəliklərini yerinə yetirmədiyini və ya razılığa gələ bilmədiyini bir daha vurğulayıb. Bu bəyanat, iki ölkə arasındakı gərgin münasibətlərin daha da dərinləşəcəyinə işarədir.

Tramp öz çıxışında İran üçün “yaxşı oğlan” olmaq dövrünün geridə qaldığını açıq şəkildə bildirib. Bu ifadə, ABŞ-ın İrana qarşı daha sərt və qətiyyətli siyasət yürüdəcəyinə dair ciddi bir xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilir. Vaşinqtonun Tehranın nüvə proqramına dair narahatlıqları uzun müddətdir ki, beynəlxalq gündəmdədir.

Nüvə sazişi (JCPOA) ilə bağlı yaranmış vəziyyət, Tramp administrasiyasının bu razılaşmadan birtərəfli qaydada çıxmasından sonra daha da mürəkkəbləşib. ABŞ-ın sanksiyaları və İranın cavab addımları bölgədəki vəziyyəti daim gərgin saxlayır. Trampın son bəyanatı bu gərginliyi yeni səviyyəyə qaldırır.

Analitiklər Trampın bu sözlərinin İranın regional fəaliyyətlərinə və nüvə ambisiyalarına birbaşa cavab olduğunu düşünürlər. Bu, həm də ABŞ-ın gələcək xarici siyasətində İrana qarşı necə bir mövqe tutacağına dair ipucu verir. Yaxın Şərqdəki sabitlik üçün bu cür bəyanatlar ciddi nəticələr doğura bilər.

Beynəlxalq ictimaiyyət Trampın bu açıqlamalarını diqqətlə izləyir. Bir çox ölkə gərginliyin artmasından narahatdır və diplomatik həll yollarının tapılmasının vacibliyini vurğulayır. Lakin Trampın ritorikası göstərir ki, Vaşinqton İrana qarşı mövqeyini dəyişməkdə qərarlıdır.

Son günlər Ermənistan tərəfinin Azərbaycanın əsas hissəsindən Naxçıvan Muxtar Respublikasına dəmir yolu bağlantısının açılması ilə bağlı israrlı mövqeyi diqqət mərkəzindədir. Bu təşəbbüs, 2020-ci il Qarabağ müharibəsindən sonra imzalanmış üçtərəfli bəyanatın regional kommunikasiyaların açılmasına dair müddəasını yenidən gündəmə gətirir.

Rəsmi İrəvanın bu məsələdəki aktivliyi bir neçə əsas səbəblə bağlıdır. Ermənistan bu yolun açılmasını öz iqtisadi inkişafı üçün mühüm fürsət hesab edir. Belə bir bağlantı Ermənistana Rusiya və İran bazarlarına birbaşa çıxış imkanı yarada, həmçinin tranzit ölkə kimi gəlirlərini artırmağa kömək edə bilər.

Ermənistan həmçinin özünün “Sülh Kəsişməsi” təşəbbüsü çərçivəsində regional əlaqələrin bərpasını vurğulayır. Lakin İrəvan, Azərbaycanın “Zəngəzur dəhlizi” terminindən fərqli olaraq, ümumi “kommunikasiyaların açılması” ifadəsinə üstünlük verir. Bu terminoloji fərq, tərəflərin dəhlizin statusu və nəzarəti ilə bağlı fərqli yanaşmalarını əks etdirir.

Azərbaycan isə Naxçıvanla əlaqənin bərpası, xüsusilə Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə təmin olunacaq maneəsiz və təhlükəsiz keçid şərtilə vacib sayır. Bakı, 2020-ci il bəyanatının bu hissəsinin tam icrasını tələb edir və dəhlizin xüsusi statusunu vurğulayır. Bu, Azərbaycanın əsas hissəsindən Naxçıvana və Türkiyəyə birbaşa quru bağlantısının strateji əhəmiyyətini əks etdirir.

Ermənistanın bu israrı, həm də beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında konstruktiv tərəf kimi görünmək və regionda sülh prosesinə töhfə vermək niyyəti ilə əlaqədar ola bilər. Lakin bu, Bakının milli maraqlarına və suverenliyinə uyğun olaraq müəyyən etdiyi şərtlərlə uzlaşmalıdır.

Regional kommunikasiyaların açılması Cənubi Qafqazda yeni bir əməkdaşlıq dövrü vəd etsə də, tərəflər arasında dəhlizin mahiyyəti, təhlükəsizliyi və işləmə prinsipləri ilə bağlı fikir ayrılıqları hələ də mövcuddur. Bu məsələdə diplomatik danışıqlar və beynəlxalq vasitəçilik həlledici rol oynayır.

Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin rəhbərliyi ilə nümayəndə heyəti Ermənistana səfər edib. Bu barədə “Report”a istinadla Tribuna.az xəbər yayıb. Məlumatda təyyarənin artıq Ermənistan ərazisinə çatdığı bildirilir.

Bu səfər Bakı ilə İrəvan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan növbəti mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Azərbaycanın yüksək səviyyəli rəsmisinin Ermənistana səfəri iki ölkə arasında birbaşa dialoqun davamlılığını nümayiş etdirir.

Şahin Mustafayev adətən sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri üzrə danışıqlarda Azərbaycan tərəfini təmsil edən əsas fiqurlardan biridir. Onun səfərinin gündəliyi barədə rəsmi məlumat verilməsə də, bu cür görüşlərin regionda sülhün və sabitliyin təmin olunması üçün əhəmiyyəti böyükdür.

Qeyd edək ki, son dövrlərdə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması, sərhəd məsələlərinin həlli və nəqliyyat kommunikasiyalarının bərpası ilə bağlı intensiv danışıqlar aparılır. Bu səfər də həmin prosesin tərkib hissəsi hesab olunur.

Analitiklər hesab edir ki, birbaşa təmaslar və yüksək səviyyəli görüşlər regionda etimadın qurulması və mövcud problemlərin həlli yollarının tapılması üçün vacibdir. Mustafayevin səfəri də bu kontekstdə müsbət siqnal kimi dəyərləndirilir.

Bakı və İrəvan arasında dialoqun davam etməsi region üçün yeni imkanlar yaradır. Bu cür səfərlər gələcəkdə daha geniş əməkdaşlıq perspektivlərinin açılmasına zəmin yarada bilər.

Fransanın nüfuzlu “LeMonde.fr” nəşrinin məlumatına görə, Rusiya Federasiyası 2026-cı ilə qədər ordusunun sıralarına təxminən 20 min xarici vətəndaş cəlb etməyi planlaşdırır. Bu addım, ölkənin hərbi potensialını gücləndirmək və davam edən hərbi əməliyyatlarda insan resursları ehtiyacını qarşılamaq məqsədi daşıyır.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Rusiya bu yolla daxili səfərbərlik təzyiqini azaltmağa və eyni zamanda, daha az siyasi risk daşıyan xarici döyüşçülərdən istifadə etməyə çalışır. Xarici vətəndaşların cəlb edilməsi, müharibənin uzanması fonunda orduya yeni qüvvələr qazandırmaq üçün strateji bir yanaşma kimi qiymətləndirilir.

Bu planın həyata keçirilməsi, Rusiya ordusunun tərkibində etnik və milli müxtəlifliyi artıracaq. Lakin bu, həm də komandanlıq və inteqrasiya baxımından müəyyən çətinliklər yarada bilər. Xarici döyüşçülərin motivasiyası, təlim səviyyəsi və döyüş ruhu da vacib amillər olacaq.

Qeyd edək ki, Rusiya Ukraynada genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başladığı gündən bəri öz ordusunun gücünü artırmaq üçün müxtəlif yollara əl atır. Bu cür addımlar, həm daxili səfərbərlik, həm də xarici ölkələrdən könüllülərin cəlb edilməsi ilə müşayiət olunub. 20 min nəfərlik yeni plan isə bu səylərin daha sistemli və uzunmüddətli xarakter daşıdığını göstərir.

Analitiklər bu addımın beynəlxalq hüquq normaları və müharibə qanunları çərçivəsində necə qiymətləndiriləcəyi ilə bağlı müzakirələrin də yaranacağını proqnozlaşdırırlar. Xarici vətəndaşların münaqişə zonalarına cəlb edilməsi, bir sıra ölkələrdə qanunvericiliklə tənzimlənən həssas bir məsələdir.

Bu strategiyanın Rusiya ordusunun döyüş qabiliyyətinə və Ukraynadakı müharibənin gedişatına necə təsir edəcəyi zamanla bəlli olacaq. Lakin aydındır ki, Moskva hərbi resurslarını gücləndirmək üçün qətiyyətli addımlar atmağa davam edir.

ABŞ Maliyyə Nazirliyi İranın nüvə proqramı və regional fəaliyyətləri ilə əlaqədar olaraq ölkəyə qarşı yeni və sərt sanksiyalar tətbiq edib. Bu addım, Tehranın beynəlxalq öhdəliklərinə əməl etməməsi ilə bağlı Vaşinqtonun narahatlığını əks etdirir və regionda sabitliyin təmin edilməsi məqsədi daşıyır.

Tətbiq olunan sanksiyalar ümumilikdə 17 şəxsə və 18 quruma qarşı yönəlib. Bu şəxslər və qurumlar İranın nüvə silahlarının yayılması, ballistik raket proqramı, eləcə də terrorçuluğa dəstək fəaliyyətlərində iştirak etməkdə ittiham olunur. ABŞ rəsmiləri bu şəxslərin və qurumların İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İRKK) ilə birbaşa əlaqələrinin olduğunu vurğulayıb.

ABŞ rəsmiləri bildirib ki, bu sanksiyaların məqsədi İranın təhlükəli fəaliyyətlərini maliyyələşdirmə qabiliyyətini zəiflətmək və beynəlxalq təhlükəsizliyə təhdidlərini azaltmaqdır. Vaşinqton, Tehranın regionda sabitliyi pozan hərəkətlərinə qarşı mübarizəni davam etdirməkdə qərarlıdır və bu sanksiyaların İran rejiminə əlavə təzyiq göstərəcəyinə inanır.

Bu, ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi ilk sanksiya deyil. Son illərdə iki ölkə arasında münasibətlər gərginləşib və Vaşinqton Tehrana qarşı müxtəlif sahələrdə təzyiqləri artırıb. Xüsusilə, ABŞ-ın nüvə sazişindən çıxması və İranın nüvə fəaliyyətlərini genişləndirməsi bu gərginliyin əsas səbəblərindən biri olub.

Tətbiq olunan yeni sanksiyaların İran iqtisadiyyatına təsiri və beynəlxalq arenada doğuracağı reaksiyalar yaxın günlərdə daha aydın görünəcək. Tehranın bu addıma necə cavab verəcəyi, eləcə də digər dünya güclərinin mövqeyi diqqət mərkəzindədir. Sanksiyaların regiondakı siyasi və iqtisadi vəziyyətə necə təsir edəcəyi maraqla gözlənilir.

İran ordusunun rəsmi nümayəndəsi, briqada generalı Əmir, ABŞ və İsrailin İrana qarşı quru əməliyyatına cürət etmədiyini bəyan edib. Bu açıqlama regionda on illərdir davam edən gərginliyin fonunda Tehranın öz mövqeyini bir daha nümayiş etdirməsi kimi qiymətləndirilir.

Generalın sözlərinə görə, Vaşinqton və Təl-Əvivin hərbi planlarında quru əməliyyatı kimi radikal addımlar heç vaxt reallaşmayıb. Bu, İranın hərbi müdafiə qabiliyyətinin və regionda yaratdığı çəkindirmə faktorunun bir göstəricisi olaraq təqdim edilir.

Quru əməliyyatları hərbi müdaxilənin ən riskli və ən böyük itkilərlə nəticələnə biləcək forması hesab olunur. İran kimi böyük və coğrafi cəhətdən mürəkkəb bir ölkədə belə bir əməliyyatın uğur qazanması son dərəcə çətin görünür.

Müşahidəçilər hesab edir ki, bu bəyanat həm daxili auditoriyaya, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanmışdır. Daxildə xalqın ruhunu yüksəltmək, xaricdə isə potensial rəqibləri xəbərdar etmək məqsədi daşıyır.

İran uzun illərdir ki, özünün müdafiə sənayesini inkişaf etdirir və regionda hərbi gücünü artırır. Bu, ölkənin hər hansı bir xarici təcavüzə qarşı müqavimət göstərmək qabiliyyətinə inamını gücləndirir.

ABŞ və İsrail tərəfindən İrana qarşı müxtəlif sanksiyalar və təzyiqlər tətbiq edilsə də, hərbi müdaxilə variantı hər zaman ciddi risklər daşıyıb. Generalın bu açıqlaması, bu risklərin hələ də mövcud olduğunu və potensial müdaxilənin çətinliklərini bir daha vurğulayır.

Regionda gərginlik davam edərkən, belə bəyanatlar beynəlxalq münasibətlərdə diplomatik gedişlərin və hərbi siyasətin ayrılmaz hissəsidir. İranın bu mövqeyi, bölgədəki güc balansının vacib bir elementidir.

Hörmüz boğazının bağlanması İranın neft tədarükü sistemində ciddi problemlər yaradıb. Bu strateji su yolu vasitəsilə beynəlxalq bazarlara çıxışı məhdudlaşan İran, hazırda neft ixracı üçün alternativ həll yolları axtarışındadır.

Peyk görüntüləri və məlumatlara görə, İrana məxsus nəhəng neft tankerləri Çabahar limanı sahillərində gözləmə mövqeyindədir. Bu vəziyyət, ölkənin əsas gəlir mənbəyi olan neftin dünya bazarlarına çatdırılmasında yaranan böyük çətinlikləri əyani şəkildə nümayiş etdirir.

Hörmüz boğazı, dünya neft ticarətinin əsas arteriyalarından biri hesab olunur və buradan keçən neftin həcmi qlobal enerji təhlükəsizliyi üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir. Boğazın blokadası təkcə İran üçün deyil, həm də beynəlxalq enerji bazarları üçün potensial risklər yaradır.

İran hökuməti bu çətin vəziyyətdən çıxış yolları tapmaq məqsədilə müxtəlif variantları nəzərdən keçirir. Alternativ marşrutlar, quru yolları və ya digər liman infrastrukturlarının inkişaf etdirilməsi kimi seçimlər masanın üzərindədir, lakin hər birinin özünəməxsus logistik və siyasi çətinlikləri mövcuddur.

Bu böhran, İranın neft sənayesinin dayanıqlığına və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarına ciddi təsir göstərir. Ölkə iqtisadiyyatı böyük ölçüdə neft gəlirlərindən asılı olduğu üçün, mövcud vəziyyət Tehran üçün prioritet həll tələb edən bir məsələdir.

Alternativ yolların tapılması və tətbiqi uzunmüddətli strateji planlaşdırma tələb edir. Bu müddətdə, İranın neft ixracı potensialı əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşa bilər ki, bu da ölkə iqtisadiyyatına əlavə təzyiq deməkdir.

ABŞ və İran arasında uzun illərdir davam edən gərginlik və etimadsızlıq fonunda, iki ölkə arasında birbaşa və yüksək səviyyəli danışıqların olmaması beynəlxalq münasibətlər gündəminin əsas mövzularından biri olaraq qalır. Regionda vəziyyətin mürəkkəbliyi bu dialoqun vacibliyini daha da artırır, lakin Tehranın daxilində danışıqlara yanaşmada ciddi fikir ayrılıqları müşahidə olunur.

Əvvəllər İslamabadda ABŞ ilə İran arasında danışıqların ikinci raundunun keçirilməsi planlaşdırılsa da, bu cəhdlər hələlik nəticəsiz qalıb. Bu, həm Vaşinqtonun, həm də Tehranın danışıqlar masasına oturmaq üçün şərtlər və tələblər irəli sürməsindən, həm də İranın daxilindəki fərqli siyasi qanadların mövqelərindən qaynaqlanır.

İranın siyasi elitası arasında ABŞ ilə danışıqların zəruriliyi və ya məqsədəuyğunluğu barədə vahid fikir yoxdur. Bəzi pragmatik qanadlar ölkənin iqtisadi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, beynəlxalq sanksiyaların təsirini azaltmaq və regional sabitliyə töhfə vermək üçün dialoqun vacibliyini vurğulayırlar.

Bu qrup hesab edir ki, diplomatik kanalların açılması gərginliyi azaltmaq və qarşılıqlı anlaşmanı təmin etmək üçün yeganə yoldur. Onlar danışıqların İranın milli maraqlarına xidmət edə biləcəyinə inanır, xüsusilə də nüvə proqramı və regional təhlükəsizlik məsələlərində.

Digər tərəfdən, İranın daha mühafizəkar və inqilabçı qanadları ABŞ ilə birbaşa danışıqlara şübhə ilə yanaşır və ya tamamilə qarşı çıxırlar. Onlar Vaşinqtonun etibarsızlığını, keçmişdə verilmiş və sonradan pozulmuş vədləri xatırladır, həmçinin ABŞ-ın İrana qarşı düşmənçilik siyasətini davam etdirdiyini iddia edirlər.

Bu qanadın fikrincə, ABŞ ilə danışıqlar yalnız İranın müqavimətini zəiflətmək və ölkənin daxili işlərinə müdaxilə etmək üçün bir vasitədir. Onlar xarici təzyiqlərə boyun əymədən, ölkənin daxili gücünə və regional müttəfiqlərinə arxalanaraq müstəqil siyasət yürütməyi üstün tuturlar.

Tehran daxilindəki bu fikir ayrılıqları beynəlxalq ictimaiyyətin ABŞ-İran münasibətlərinin gələcəyi ilə bağlı proqnozlar verməsini çətinləşdirir. Nəticədə, hər hansı bir danışıqların baş tutub-tutmayacağı, yaxud uğurlu olub-olmayacağı İranın daxili siyasi dinamikasından və müxtəlif qanadların güc balansından asılı olacaq.

Hazırda ABŞ-İran münasibətləri dalanda qalmaqda davam edir və Tehranın daxilindəki bu fikir ayrılıqları vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Yaxın gələcəkdə hər hansı bir irəliləyişin əldə olunması üçün hər iki tərəfin də ciddi kompromislərə getməsi və daxili müqaviməti dəf etməsi tələb olunacaq.