Category: Siyasət

Rusiya Federasiyası “Azərbaycan Hava Yolları”na (AZAL) məxsus Embraer 190 tipli təyyarənin Aktau şəhəri yaxınlığında qəzaya uğraması ilə bağlı kompensasiya ödənişini həyata keçirməyə razılıq verib. Bu qərar, Bakı və Moskva arasında uzun müddətdir davam edən bir məsələnin həllində irəliləyiş kimi qiymətləndirilir.

Hadisə zamanı AZAL-a məxsus təyyarənin texniki nasazlıq səbəbindən Aktau yaxınlığında qəzaya uğraması, tərəflər arasında maddi zərərin ödənilməsi ilə bağlı danışıqlara səbəb olmuşdu. Məsələnin diplomatik yollarla həlli, iki ölkə arasındakı münasibətlərin sağlam zəmində inkişafı üçün vacib addım hesab olunur.

Siyasi dairələrdə bu addım Rusiyanın beynəlxalq hüquq normalarına və tərəfdaşlıq prinsiplərinə sadiqliyinin göstəricisi kimi şərh edilir. Partiya sədrlərindən birinin qeyd etdiyi kimi, “Rusiya anladı ki, Azərbaycanla münasibətlərdə konstruktiv yanaşma hər iki tərəfin maraqlarına xidmət edir.”

Kompensasiya məsələsinin müsbət həlli Bakı-Moskva münasibətlərində yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi qəbul edilir. Bu, iqtisadi, siyasi və mədəni sahələrdə əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi üçün zəmin yaradır.

Ekspertlər hesab edir ki, bu razılaşma gələcəkdə yarana biləcək oxşar mübahisələrin həllində də presedent rolunu oynaya bilər. Bu, həm də Rusiya və Azərbaycan arasında etimadın möhkəmlənməsinə töhfə verir.

Tərəflər arasında aparılan intensiv danışıqlar nəticəsində əldə olunan bu razılaşma, hər iki ölkənin diplomatik çevikliyini və problemləri qarşılıqlı hörmət əsasında həll etmək iradəsini nümayiş etdirir. Bu, regionda sabitliyin və əməkdaşlığın güclənməsinə xidmət edir.

Birləşmiş Ştatların Kubaya hücum hazırlıqlarına başladığına dair ciddi iddialar ortaya atılıb. Bu məlumat, bölgədəki gərginliyi daha da artıraraq beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib.

“Tribuna.az” xəbər verir ki, bu barədə “USA Today” qəzetinə danışan mənbələr bildiriblər. Mənbələr ABŞ-ın Karib dənizi hövzəsindəki fəaliyyətlərinin artdığını və müəyyən hərbi hazırlıqların görüldüyünü qeyd ediblər.

Bu cür iddialar, iki ölkə arasındakı onilliklər boyu davam edən mürəkkəb münasibətlərin fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Tarixən ABŞ və Kuba arasında siyasi və ideoloji ziddiyyətlər dəfələrlə hərbi gərginliyə səbəb olmuşdur.

Mənbələrin verdiyi məlumatlara görə, hazırlıqların detalları hələlik tam açıqlanmasa da, bu, regionda yeni bir böhranın başlanğıcı ola bilər. Belə bir addım, beynəlxalq hüquq və regional sabitlik baxımından ciddi nəticələrə yol aça bilər.

Analitiklər, bu iddiaların doğruluğu təsdiqlənərsə, Karib hövzəsindəki siyasi mənzərənin köklü şəkildə dəyişə biləcəyini proqnozlaşdırırlar. Həmçinin, bu vəziyyət dünya gücləri arasında yeni bir qarşıdurma nöqtəsi yarada bilər.

Rəsmi Vaşinqtondan və Havanadan bu iddialarla bağlı hələlik heç bir açıqlama verilməyib. Lakin, məlumatların ciddiliyi nəzərə alınaraq, hadisələrin gedişatı yaxından izlənilir.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Kahramanmaraşda məktəbə edilən silahlı hücum nəticəsində həyatını itirən müəllim və şagirdlərin ailələrinə dərin başsağlığı verib. Bu faciəvi hadisə ölkədə böyük kədərə səbəb olub və ictimaiyyətdə geniş rezonans doğurub.

Prezident Ərdoğan, hadisə ilə bağlı verdiyi açıqlamada, bu cür insanlıq əleyhinə cinayətlərin heç bir siyasi məqsədə xidmət etməməli olduğunu vurğulayıb. O, xüsusilə, bu faciənin siyasi reytinqlər üçün istifadə edilməməsinin hər kəsin vicdan borcu olduğunu bildirib və bu mövzuda həssas davranmağa çağırıb.

Kahramanmaraşdakı məktəbə edilən silahlı hücum, təhsil müəssisələrinin təhlükəsizliyi mövzusunu bir daha gündəmə gətirib. Hadisənin detalları araşdırılır və günahkarların ədalət qarşısında cavab verməsi üçün lazımi addımlar atılır. Təhlükəsizlik qüvvələri cinayətin bütün aspektlərini araşdırmaqda davam edir.

Türkiyə xalqı bu çətin günlərdə birlik və həmrəylik nümayiş etdirir. Prezident Ərdoğan, dövlətin bütün imkanları ilə qurbanların ailələrinin yanında olduğunu və yaralıların tezliklə sağalması üçün hər cür dəstəyin veriləcəyini qeyd edib. O, millətin bu ağrılı anı birlikdə aşacağına inamını ifadə edib.

Bu faciə, Türkiyənin təhsil sistemindəki təhlükəsizlik boşluqları ilə bağlı ciddi müzakirələrə yol açıb və gələcəkdə bu cür hadisələrin qarşısının alınması üçün yeni və daha effektiv tədbirlərin görülməsinin vacibliyini göstərib.

Livanın güclü silahlı qruplaşması “Hizbullah” İsraillə hərbi əməliyyatları dayandırdığını və bu gündən etibarən bir həftəlik atəşkəs rejiminə başladığını elan edib. Bu qərar regionda son dövrlər müşahidə olunan gərginliyin azaldılması istiqamətində mühüm addım kimi qiymətləndirilir.

“Al-Mayadeen” telekanalına istinadən yayılan məlumata görə, “Hizbullah”ın bu addımı beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən diqqətlə izlənilir. Atəşkəsin müddəti bir həftə olaraq müəyyən edilib və bu müddət ərzində tərəflər arasında hərbi toqquşmaların dayandırılması nəzərdə tutulur.

Livanın cənub sərhədlərində İsrail qüvvələri ilə “Hizbullah” arasında mütəmadi olaraq atışmalar və qarşılıqlı zərbələr müşahidə olunurdu. Bu gərginlik Fələstin-İsrail münaqişəsinin fonunda daha da qızışmışdı və bölgədə genişmiqyaslı eskalasiya təhlükəsi yaradırdı.

Atəşkəs rejimi humanitar yardımların çatdırılması və bölgədəki mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün müəyyən imkanlar yarada bilər. Lakin, tərəflər arasında uzunmüddətli sülhün əldə olunması üçün daha geniş diplomatik səylərə ehtiyac duyulur və bu müvəqqəti fasilənin necə dəyərləndiriləcəyi böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Analitiklər bu atəşkəsin müvəqqəti xarakter daşıdığını və gərginliyin yenidən alovlanma riskinin hələ də yüksək olduğunu vurğulayırlar. Bölgədəki vəziyyətin sabitləşməsi üçün bütün maraqlı tərəflərin konstruktiv dialoqa başlaması və beynəlxalq vasitəçiliyin gücləndirilməsi vacibdir.

Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhün bərqərar olması regionda yeni bir dövrün başlanğıcını qoyub. Bu gün sülh prosesi kifayət qədər möhkəm hüquqi əsaslara malikdir və tərəflər arasında etimadın bərpasına xidmət edir.

Bu yeni reallığın ən bariz nümunələrindən biri kimi, Ermənistan tərəfindən səsləndirilən fikir diqqəti cəlb edir: Erməni uşaqlar Azərbaycan sərhədindən cəmi 30 metr məsafədə futbol oynayırlar. Bu mənzərə, illərlə davam edən gərginlikdən sonra əldə olunan sülhün və normal həyatın simvolu kimi qəbul edilir.

Uzun illər davam edən münaqişə regionda dərin yaralar açmış, xalqlar arasında düşmənçilik toxumları səpmişdi. Lakin son dövrlərdə atılan addımlar, imzalanan sənədlər və aparılan danışıqlar sayəsində vəziyyət köklü şəkildə dəyişib.

Sərhəddə uşaqların azad şəkildə oyun oynaması, hər iki tərəfdə insanların normal həyata qayıtmaq arzusunun və sülhə olan inamının göstəricisidir. Bu cür hadisələr gələcək nəsillər üçün daha təhlükəsiz və sabit bir mühitin formalaşmasına ümid verir.

Hazırkı sülhün möhkəmləndirilməsi və davamlılığının təmin edilməsi üçün hər iki ölkənin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Hüquqi çərçivənin qorunması, dialoqun davam etdirilməsi və xalqlararası münasibətlərin inkişafı regionun gələcəyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

İran İslam Respublikası İraqın şimalında, Süleymaniyyə vilayətində yerləşən PKK terror təşkilatının düşərgələrinə raket və pilotsuz uçuş aparatları (PUA) ilə genişmiqyaslı zərbələr endirib. Hücumlar Zərgveyzlə kəndi ətrafındakı strateji bazaları hədəf alıb.

Tribuna.az-ın məlumatına görə, əməliyyat PKK-nın bölgədəki fəaliyyətinə qarşı Tehranın sərt reaksiyası kimi qiymətləndirilir. İran rəsmiləri dəfələrlə İraq ərazisindən öz sərhədlərinə yönələn təhdidlərlə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirmişdilər.

Bu hücumlar İranın öz təhlükəsizlik maraqlarını qorumaq üçün İraq ərazisində hərbi əməliyyatlar keçirməkdən çəkinmədiyini bir daha nümayiş etdirir. PKK ilə yanaşı, İran tez-tez İraq Kürdüstanı bölgəsindəki digər kürd müxalifət qruplarını da hədəf alır.

Zərbələrin dəqiq nəticələri və PKK sıralarındakı itkilər barədə hələlik rəsmi məlumat verilməyib. Lakin belə əməliyyatlar bölgədəki gərginliyi artıraraq, İraqın suverenliyi ilə bağlı beynəlxalq müzakirələrə səbəb olur.

İraq hökuməti və Kürdüstan Regional Hökuməti (KRG) İranın bu cür müdaxilələrini adətən pisləyir, lakin İran öz təhlükəsizlik maraqlarını əsas gətirərək əməliyyatlarını davam etdirir. Bu vəziyyət bölgədəki mürəkkəb geosiyasi dinamikanın bir hissəsidir.

Analitiklər hesab edir ki, Tehran bu hücumlarla həm PKK-ya xəbərdarlıq edir, həm də daxili auditoriyasına güc nümayiş etdirir. Eyni zamanda, bu addım İraqın şimalında Türkiyənin də PKK-ya qarşı apardığı əməliyyatlar fonunda daha geniş regional təhlükəsizlik strategiyasının bir parçası kimi qəbul edilə bilər.

1990-cı ildən Ermənistanın işğalı altında olan Azərbaycanın Kərki kəndi ilə bağlı müzakirələr qonşu ölkədə yenidən qızışıb. Erməni müxalifəti bu kəndin tezliklə Azərbaycana qaytarılacağı ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirir və hökuməti bu istiqamətdə addımlar atmaqda ittiham edir.

Kərki kəndinin strateji əhəmiyyəti və coğrafi mövqeyi onun ətrafında yaranan gərginliyi daha da artırır. Bu müzakirələr Ermənistan-Azərbaycan sülh danışıqları fonunda baş verir və sərhədlərin delimitasiyası prosesi ilə sıx bağlıdır.

Ermənistan müxalifəti hesab edir ki, Kərki kəndinin Azərbaycana qaytarılması Ermənistanın ərazi bütövlüyü və təhlükəsizliyi üçün ciddi fəsadlar yarada bilər. Onlar hökuməti gizli danışıqlar aparmaqda və milli maraqları qurban verməkdə ittiham edirlər.

Müxalifət liderləri Kərkinin “əldən çıxması”nın digər ərazilərin də itirilməsinə yol açacağından ehtiyat edirlər. Bu narahatlıqlar, xüsusilə son dövrlər sərhəd kəndləri ətrafında yaranan gərginliklərlə üst-üstə düşür.

Azərbaycan tərəfi isə beynəlxalq hüquqa əsaslanaraq, Kərki kəndi də daxil olmaqla bütün işğal olunmuş ərazilərinin özünə qaytarılmasını tələb edir. Bakı bu məsələni sülh müqaviləsinin və sərhədlərin delimitasiyası prosesinin ayrılmaz hissəsi kimi görür.

Bu müzakirələr regionda davam edən sülh prosesinin nə qədər kövrək olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Hər iki tərəfin daxili siyasi dinamikası sülh danışıqlarının gedişatına ciddi təsir göstərir və Kərki məsələsi də bunun bariz nümunəsidir.

Rusiya tərəfi 2024-cü il dekabrın 25-də Aktau yaxınlığında baş vermiş AZAL təyyarəsinin qəzası ilə bağlı Azərbaycana kompensasiya ödəyəcək. Bu barədə tərəflər arasında uzunmüddətli danışıqlar nəticəsində razılıq əldə olunub.

Hadisə zamanı Azərbaycan Hava Yollarına (AZAL) məxsus sərnişin təyyarəsi Aktau beynəlxalq hava limanına eniş edərkən qəzaya uğramışdı. İlkin məlumatlara görə, təyyarənin göyərtəsində olan bütün sərnişin və heyət üzvləri xilas edilib, lakin təyyarə ciddi ziyan görmüşdü.

Qəzanın səbəbləri ilə bağlı aparılan araşdırmalar nəticəsində Rusiya istehsalı olan təyyarənin texniki nasazlığı ehtimalı irəli sürülmüşdü. Beynəlxalq aviasiya qaydalarına uyğun olaraq, istehsalçı ölkə və ya təyyarənin texniki xidmətinə cavabdeh tərəf hadisəyə görə məsuliyyət daşıya bilər.

Əldə olunan razılıq iki ölkə arasında diplomatik kanallar vasitəsilə aparılan gərgin danışıqların nəticəsidir. Azərbaycan tərəfi qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılması və dəymiş ziyanın ödənilməsi üçün Rusiya ilə fəal şəkildə işləyirdi.

Kompensasiyanın məbləği və ödəniş şərtləri ilə bağlı ətraflı məlumat hələlik açıqlanmasa da, bu razılaşma beynəlxalq aviasiya hüququ çərçivəsində mühüm bir addım hesab olunur. Bu addım gələcəkdə oxşar hadisələrin qarşısının alınması və zərərçəkmiş tərəflərin hüquqlarının qorunması baxımından presedent yaradır.

AZAL rəsmiləri hadisənin baş verdiyi ilk gündən etibarən sərnişinlərin təhlükəsizliyi və təyyarənin bərpası ilə bağlı məsələləri diqqət mərkəzində saxlamışdı. Kompensasiya ödənişi təyyarənin təmiri və ya yeni təyyarənin alınması xərclərini qismən və ya tamamilə qarşılaya bilər.

ABŞ və İran arasında razılaşdırılan iki həftəlik atəşkəsin müddəti başa çatmaq üzrədir və son xəbərlərə görə, bu atəşkəs uzadılmayacaq. Bu qərar bölgədəki gərginliyin yenidən artacağı ilə bağlı narahatlıqları gücləndirir.

Vaşinqton və Tehran arasında diplomatik kanallar vasitəsilə əldə edilən bu müvəqqəti razılaşma, müəyyən müddət ərzində hərbi fəaliyyətlərin azaldılmasına xidmət edirdi. Lakin atəşkəsin uzadılmaması tərəflər arasında etimadın hələ də kövrək olduğunu göstərir.

Atəşkəs müddətinin bir hissəsi artıq başa çatdığı halda, İslamabadda bu məsələ ilə bağlı müzakirələrin aparıldığı bildirilir. Lakin görünür ki, bu danışıqlar atəşkəsin davamlılığı üçün yetərli nəticə verməyib.

Ekspertlər hesab edir ki, atəşkəsin uzadılmaması, xüsusilə Yaxın Şərq regionunda hərbi eskalasiya riskini artıra bilər. Hər iki tərəfin mövqelərindəki sərtlik, gələcək danışıqlar üçün çətinliklər yaradır.

Bu qərar, həmçinin beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlığına səbəb olur. BMT və digər beynəlxalq təşkilatlar bölgədə sabitliyin təmin edilməsi üçün tərəfləri dialoqa davam etməyə çağırır.

ABŞ-ın və İranın bu qərarı ilə bağlı rəsmi açıqlamaları yaxın günlərdə gözlənilir. Lakin indidən bəllidir ki, Yaxın Şərqdəki vəziyyət yenidən diqqət mərkəzinə çevriləcək.

Ermənistan regionda nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı iddialı planlarını reallaşdırmaq üçün yeni tərəfdaşlar axtarışındadır. Bu çərçivədə, Euroasia.net saytının məlumatına görə, İrəvan “Sülh üçün Nəqliyyat və Yol İnfrastrukturu Layihəsi” (TRIPP) çərçivəsində Qazaxıstanla əməkdaşlıq etməyə hazırlaşır.

Məlumatda qeyd olunur ki, Ermənistanın bu addımı Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı regional müzakirələrin fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İrəvanın özünün “Zəngəzur dəhlizi” adlandırdığı layihə, əsasən, ölkənin cənub bölgələrini əhatə edən və beynəlxalq tranzit potensialını gücləndirməyə hədəflənən bir nəqliyyat marşrutu kimi təqdim olunur.

Qazaxıstanın bu layihəyə cəlb edilməsi Ermənistan üçün Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirmək və regional nəqliyyat şəbəkəsində mövqeyini gücləndirmək baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu əməkdaşlıq, həmçinin, Ermənistanın regionda alternativ nəqliyyat dəhlizləri yaratmaq cəhdlərinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan isə uzun müddətdir ki, Zəngəzur dəhlizini regionda sülh və əməkdaşlıq üçün əsas şərtlərdən biri hesab edir. Bakı bu dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirən, maneəsiz tranziti təmin edən bir marşrut kimi görür. Ermənistanın Qazaxıstanla birgə layihə irəli sürməsi, bu kontekstdə müxtəlif yozumlara səbəb olur.

Regional nəqliyyat dəhlizləri üzərində gedən geosiyasi mübarizə fonunda, Ermənistanın Qazaxıstanla əməkdaşlığı Cənubi Qafqazda yeni dinamika yarada bilər. Bu addım, həmçinin, “Orta Dəhliz” kimi mövcud və inkişaf etməkdə olan beynəlxalq marşrutlara alternativ və ya tamamlayıcı bir yol kimi də nəzərdən keçirilə bilər.

Analitiklər hesab edir ki, İrəvanın bu cəhdi regional nəqliyyat xəritəsində öz mövqeyini möhkəmləndirmək və Azərbaycanın təklif etdiyi dəhlizə qarşı bir növ diplomatik cavab vermək məqsədi daşıya bilər. Hadisələrin inkişafı regionda sülh prosesinin gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək.