Category: Siyasət

Tanınmış Azərbaycanşünas Tatevik Hayrapetyan Ermənistanın hazırkı siyasi vəziyyətini kəskin şəkildə qiymətləndirib. O bildirib ki, Ermənistan artıq altı ildir ki, Azərbaycandan aldığı “şərti suverenlik” çərçivəsində yaşayır və bu vəziyyətdən çıxa bilmir.

Hayrapetyanın sözləri regionda mövcud olan mürəkkəb siyasi reallıqları əks etdirir. Onun fikrincə, Ermənistanın suverenliyi müəyyən şərtlər altında və qonşu dövlətin təsiri altında formalaşıb ki, bu da ölkənin müstəqil qərar qəbul etmə qabiliyyətini məhdudlaşdırır.

Bu cür bəyanatlar Ermənistan daxilində və beynəlxalq arenada ölkənin siyasi kursu, xarici siyasətdəki prioritetləri və regional təhlükəsizlik məsələləri ətrafında ciddi müzakirələrə səbəb olur. Hayrapetyanın “şərti suverenlik” termini Ermənistanın post-müharibə dövründə üzləşdiyi geosiyasi çətinlikləri vurğulayır.

Azərbaycanşünas olaraq Hayrapetyanın bu cür açıqlamaları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, çünki o, regiondakı prosesləri və iki ölkə arasındakı münasibətləri dərindən təhlil edən bir mütəxəssisdir. Onun bu qiymətləndirməsi Ermənistanın daxili və xarici siyasətində Azərbaycana qarşı mövqeyinin təhlili üçün mühüm ipucları verir.

Ermənistanın altı ildir bu vəziyyətdən çıxa bilməməsi, Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən sonra yaranan yeni regional düzən və sülh müqaviləsinin imzalanmaması ilə sıx bağlıdır. Bu durum Ermənistanın gələcək inkişaf perspektivlərinə və beynəlxalq münasibətlərdəki roluna ciddi təsir göstərir.

Analitiklərin fikrincə, bu cür bəyanatlar Ermənistan cəmiyyətində mövcud olan narahatlıqları və ölkənin gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlikləri əks etdirir. Suverenliyin şərtiliyi məsələsi Ermənistanın siyasi elitası üçün də ciddi bir çağırış olaraq qalır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Türkiyəyə rəsmi səfərə yola düşüblər. Səfərin əsas məqsədi Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın dəvəti ilə 5-ci Antalya Diplomatiya Forumunda iştirak etməkdir.

Antalya Diplomatiya Forumu beynəlxalq münasibətlər, regional təhlükəsizlik və qlobal çağırışların müzakirə edildiyi mühüm platformadır. Prezident Əliyevin bu mötəbər tədbirdə iştirakı Azərbaycanın regional və beynəlxalq siyasətdəki fəal rolunun göstəricisidir.

Bu səfər həm də Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan qardaşlıq və strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin daha da möhkəmlənməsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. İki ölkə liderlərinin görüşləri əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirməyə imkan yaradır.

Forum çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin müxtəlif ölkələrin dövlət və hökumət başçıları, eləcə də beynəlxalq təşkilatların rəhbərləri ilə ikitərəfli görüşlər keçirəcəyi gözlənilir. Bu görüşlər Azərbaycanın xarici siyasət gündəliyində duran məsələlərin irəli sürülməsi üçün əlverişli şərait yaradacaq.

Birinci xanım Mehriban Əliyevanın səfərdə iştirakı Azərbaycanın mədəni diplomatiyasının güclənməsinə töhfə verir və ölkəmizin beynəlxalq arenada təqdimatını daha da zənginləşdirir.

Antalya Diplomatiya Forumu Azərbaycanın regional sabitliyə və qlobal dialoqa verdiyi töhfələri nümayiş etdirmək üçün əla fürsətdir. Səfərin nəticələrinin iki qardaş ölkə arasındakı əlaqələrə müsbət təsir göstərəcəyi şübhəsizdir.

Ermənistanda məskunlaşan separatçı qrupun nümayəndələri Fransaya səfər edib. Özünü “Qarabağ parlamenti”nin “sədri” kimi təqdim edən şəxs də daxil olmaqla, bu qrup müxtəlif görüşlər keçirməyə cəhd göstərib.

Lakin Paris Bələdiyyə Başçısı Anne Hidalqo separatçıların bu səylərinə rəsmi cavab verməyərək, onlarla görüşməkdən qəti şəkildə imtina edib. Bu qərar, separatçıların beynəlxalq arenada legitimlik əldə etmək cəhdlərinə ciddi zərbə vurub.

Fransa paytaxtının meri tərəfindən verilən bu qərar, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və dövlətlərin ərazi bütövlüyü məsələlərinə verilən önəmin bariz nümunəsidir. Parisin separatçıları qəbul etməməsi, onların qondarma statusunun heç bir ölkə tərəfindən tanınmadığını bir daha təsdiqləyir.

Separatçıların Fransada keçirməyə çalışdıqları görüşlər əsasən qeyri-rəsmi səviyyədə, bəzi yerli siyasətçilər və diaspor nümayəndələri ilə məhdudlaşıb. Rəsmi qurumların, xüsusilə də Paris Bələdiyyə Başçısının bu cür görüşlərdən boyun qaçırması, onların siyasi çəkisinin olmadığını göstərir.

Bu hadisə, separatçıların beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınma cəhdlərinin uğursuzluqla nəticələndiyini bir daha ortaya qoyur. Parisin mövqeyi, digər Avropa şəhərləri və paytaxtları üçün də bir mesaj xarakteri daşıyır.

Rusiya və İsrail vətəndaşı, tanınmış bloger Aleksandr Lapşinin Ermənistana girişi qadağan edilib. Aprelin 5-də İrəvanın Zvartnots Beynəlxalq Hava Limanında baş verən bu hadisə regionda böyük rezonans doğurub.

Bu qərar xüsusilə Lapşinin keçmişdəki fəaliyyətləri nəzərə alındıqda gözlənilməz hesab olunur. Bloger daha əvvəl Azərbaycanın icazəsi olmadan işğal olunmuş Qarabağ ərazilərinə səfər etdiyi üçün Bakının beynəlxalq axtarışına verilmiş və Belarusdan Azərbaycana ekstradisiya edilmişdi.

Həmin vaxtlar Lapşinin addımı Ermənistan tərəfindən müəyyən dairələrdə dəstək kimi qəbul edilmişdi. Ona görə də, İrəvanın indi ona qarşı bu cür sərt mövqe nümayiş etdirməsi geniş müzakirələrə səbəb olub.

Analitiklər bu qərarın arxasında Ermənistanın xarici siyasətindəki dəyişikliklərin və ya Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırma cəhdlərinin dayana biləcəyini ehtimal edirlər. Rusiya ilə gərginləşən əlaqələr fonunda, Moskva ilə bağlı hər hansı bir fiqura qarşı atılan addım diqqət çəkir.

Ermənistan rəsmiləri tərəfindən Lapşinin ölkəyə buraxılmamasının dəqiq səbəbləri hələlik açıqlanmayıb. Bu, hadisə ətrafında yaranan sualları daha da artırır.

Son məlumatlara görə, İranın əsas silah sistemlərinin böyük bir hissəsinin yerin altında saxlandığı üzə çıxıb. Bu kəşf, Tehranın potensial hərbi əməliyyatlarda Yaxın Şərq ölkələrini və regiondakı ABŞ bazalarını hədəf almaq üçün hazırlaşdığına dair narahatlıqları daha da artırır.

Yeraltı silah anbarları İranın hərbi strategiyasında mühüm rol oynayır. Belə qurğular, xarici hücumlardan, xüsusilə də hava zərbələrindən qorunmaqla yanaşı, ölkəyə strateji üstünlük verir. Bu cür gizli bazalar, zərbə endirmə qabiliyyətini qoruyaraq, düşmənin cavab zərbələrini çətinləşdirir.

Bu vəziyyət, onsuz da gərgin olan Yaxın Şərq regionunda yeni təhlükəsizlik dilemmaları yaradır. İranın yeraltı arsenalının miqyası və dəqiq yeri haqqında məlumatların məhdudluğu, beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlığını artırır. Regional dövlətlər və ABŞ, İranın hərbi potensialını yaxından izləməkdədir.

Məlumata görə, 38 günlük müharibə ssenarisində İranın bu yeraltı silahlarını aktiv şəkildə istifadə etməyi planlaşdırdığı iddia olunur. Bu, Tehranın gələcək münaqişələrdə bölgədəki hərbi balansını dəyişdirmək niyyətində olduğunu göstərir.

Yeraltı silah proqramları, beynəlxalq nəzarət və yoxlama mexanizmləri üçün ciddi çətinliklər törədir. Silahların yerin altında gizlədilməsi, onların növü, sayı və təyinatı haqqında dəqiq məlumat əldə etməyi demək olar ki, qeyri-mümkün edir. Bu da regionda şəffaflıq və etimadsızlığı dərinləşdirir.

Nəticə etibarilə, İranın yeraltı silah arsenalının üzə çıxması, bölgədəki gərginliyi daha da artırır və beynəlxalq diplomatiyanın qarşısında yeni çağırışlar qoyur. Bu məsələ, Yaxın Şərqin gələcək təhlükəsizlik arxitekturasında mühüm rol oynayacaq.

Müharibədən dərhal sonra İran rejimi ölkənin bütün iri şəhərlərində təhlükəsizlik postları qurmağa başlayıb. Bu addım, polis və Bəsic qüvvələrinin strateji nöqtələrə yerləşdirilməsi ilə müşayiət olunur ki, bu da Tehranın daxili və ya xarici təhdidlərdən narahatlığını göstərir.

Bu genişmiqyaslı təhlükəsizlik tədbirləri İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra yaranan geosiyasi dəyişikliklər fonunda baş verir. Müharibənin nəticələri Cənubi Qafqazda yeni reallıqlar yaratmaqla yanaşı, İran daxilindəki azərbaycanlı əhalinin hisslərinə də təsir edib.

Təhlükəsizlik postlarının qurulması Tehranın daxili sabitliyə yönəlmiş narahatlıqlarının göstəricisidir. Xüsusilə, İranın şimal-qərb bölgələrində yaşayan azərbaycanlıların milli kimlik hisslərinin güclənməsi rejimi ciddi şəkildə düşündürür.

Bəsic qüvvələrinin cəlb edilməsi, rejimin daxili təhdidləri yatırmaq və ideoloji nəzarəti gücləndirmək niyyətində olduğunu vurğulayır. Bu addım, potensial etirazları və ya separatçı meylləri erkən mərhələdə boğmaq məqsədi daşıyır.

Eyni zamanda, İranın bu addımı regional təhlükəsizlik mühitindəki dəyişikliklərə, xüsusilə də Türkiyə və Azərbaycanın artan təsirinə cavab olaraq da qiymətləndirilə bilər.

Bu cür sərt təhlükəsizlik tədbirləri, bir tərəfdən rejimin öz mövqeyini möhkəmləndirmək cəhdi kimi görünsə də, digər tərəfdən onun daxili və xarici təzyiqlər qarşısında nə qədər həssas olduğunu göstərir. Yaxın gələcəkdə İranın daxili siyasətində gərginliyin artacağı gözlənilir.

ABŞ və İran arasında gərgin münasibətlərin fonunda yeni danışıqlar raundunun aprelin 21-də keçiriləcəyi gözlənilir. Tribuna.az xəbər verir ki, ABŞ tərəfi bu danışıqların baş tutacağını təsdiqləsə də, İranın mövqeyi hələ tam aydın deyil və rəsmi Tehranın bəzi şərtlər irəli sürdüyü bildirilir.

Bu gərgin diplomatik prosesdə İranın Xarici İşlər Nazirliyinin keçmiş nümayəndəsi və hazırda ölkənin nüfuzlu siyasi fiqurlarından olan Möhsün Rezayi diqqətçəkən açıqlama verib. Rezayi bildirib ki, “ABŞ bizdən qorxur” ifadəsi ilə Vaşinqtonun Tehranla dialoqda narahatlığını vurğulayıb.

Rezayinin bu sözləri İranın danışıqlara hansı mövqedən yanaşdığını göstərir. Tehran rəsmiləri dəfələrlə bəyan ediblər ki, danışıqlar yalnız qarşılıqlı hörmət və İranın milli maraqları çərçivəsində aparılmalıdır. Onlar ABŞ-ın sanksiya siyasətini pisləyir və bu sanksiyaların ləğvini danışıqlar üçün əsas şərt kimi irəli sürürlər.

Qeyd edək ki, ABŞ və İran arasında danışıqlar uzun müddətdir ki, regionda və beynəlxalq arenada əsas gündəm mövzularından biridir. Xüsusilə nüvə proqramı ilə bağlı yaranan gərginliklər və tərəflər arasında etimadsızlıq mühiti diplomatik səyləri daha da çətinləşdirir.

Vaşinqton danışıqlar vasitəsilə İranın nüvə fəaliyyətlərini məhdudlaşdırmağa və regional təsirini azaltmağa çalışsa da, Tehran öz suverenliyini və təhlükəsizlik maraqlarını qorumaqda qərarlıdır. Bu danışıqlar hər iki tərəf üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir və regionun gələcəyinə təsir edə bilər.

Aprelin 21-də baş tutacağı gözlənilən danışıqların necə nəticələnəcəyi hələ ki, bəlli deyil. Lakin Rezayinin sərt açıqlaması və İranın danışıqlar masasına gətirdiyi şərtlər, bu raundun da olduqca gərgin və çətin keçəcəyindən xəbər verir. Beynəlxalq ictimaiyyət bu danışıqları yaxından izləyir.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu, ölkəsinin İranla müharibəyə hər an hazır olduğunu bəyan edərək regionda onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da qızışdırıb. Bu açıqlama, iki dövlət arasında illərdir davam edən düşmənçiliyin yeni və təhlükəli bir mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.

Netanyahu bu cəsarətli bəyanatı, İsrailin İranla mövcud problemlərini həll edə bilmədiyini və hərbi əməliyyatlara tam hazır vəziyyətdə olduğunu vurğulayaraq səsləndirib. Onun sözləri, Tehranın nüvə proqramı və regionda artan təsiri ilə bağlı İsrailin dərin narahatlığını bir daha ortaya qoyur.

Beynəlxalq müşahidəçilər, bu cür sərt ritorikanın Yaxın Şərqdə potensial genişmiqyaslı münaqişə riskini artırdığını qeyd edirlər. İsrailin hərbi hazırlığı haqqında açıq bəyanat, regionda hərbi eskalasiya təhlükəsini daha da böyüdür.

İranın regiondakı fəaliyyətləri, xüsusilə də Hizbullah və Həmas kimi qruplaşmalara dəstəyi, İsrail tərəfindən milli təhlükəsizliyə birbaşa təhdid kimi qiymətləndirilir. Bu, Tel-Əvivin hərbi cavab verməyə hazır olduğunu bəyan etməsinin əsas səbəblərindən biridir.

Tərəflər arasında diplomatik həll yollarının tükənməsi fonunda, hərbi qarşıdurma ssenarisi getdikcə daha real görünür. Dünya ictimaiyyəti, bu vəziyyətin region üçün fəlakətli nəticələr doğura biləcəyindən narahatdır.

İsrailin müharibəyə hazır olması ilə bağlı bəyanat, Tehranın da cavab reaksiyasını gecikdirməyəcəyini göstərir. Bu, iki güclü regional aktor arasında birbaşa toqquşma ehtimalını artırır.

İran həbsxanasında saxlanılan tanınmış Güney azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi və Nobel Sülh Mükafatı laureatı Nərgiz Məhəmmədinin səhhəti kritik həddə çatıb. Ailəsinin verdiyi məlumata görə, ürək tutması keçirən Məhəmmədi ağır vəziyyətdədir və dərhal tibbi müdaxiləyə ehtiyacı var.

Məhəmmədinin ailəsi beynəlxalq ictimaiyyətə müraciət edərək, onun həyatı üçün ciddi təhlükə yarandığını bildirib. Onlar İran hakimiyyətindən Nərgiz Məhəmmədiyə təcili və adekvat tibbi yardım göstərilməsini, eləcə də onun azadlığa buraxılmasını tələb edirlər.

Nərgiz Məhəmmədi uzun illərdir İranda insan haqları, qadın hüquqları və ölüm hökmünün ləğvi uğrunda mübarizə aparan fəallardan biridir. O, bu fəaliyyətinə görə dəfələrlə həbs edilib və ağır cəzalara məruz qalıb. Onun mübarizəsi 2023-cü ildə Nobel Sülh Mükafatı ilə təltif olunması ilə qlobal səviyyədə tanınıb.

Lakin Nobel mükafatına layiq görülməsi belə, onun həbs şəraitini yaxşılaşdırmayıb. Ailəsinin sözlərinə görə, Məhəmmədiyə həbsxanada lazımi tibbi xidmət göstərilmir, bu da onun səhhətinin daha da pisləşməsinə səbəb olur. Bu vəziyyət insan haqları təşkilatları tərəfindən də sərt şəkildə qınanılır.

İnsan haqları qrupları və beynəlxalq təşkilatlar İranı Nərgiz Məhəmmədinin dərhal azad edilməsi və ona təcili tibbi yardım göstərilməsi üçün təzyiq etməyə çağırır. Onun həyatı hər an təhlükə altındadır və bu məsələyə laqeyd yanaşmaq faciəvi nəticələrə səbəb ola bilər.

Bu hadisə İranın insan haqları sahəsindəki vəziyyəti ilə bağlı beynəlxalq narahatlıqları bir daha gündəmə gətirir. Dünya ictimaiyyəti Nərgiz Məhəmmədinin sağlamlığı və azadlığı ilə bağlı Tehranın atacağı addımları yaxından izləyir.

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan sensasion bəyanatla çıxış edərək, “Tramp yolu”nun Azərbaycanla mövcud düşmənçiliyi aradan qaldıracağını bildirib. Bu açıqlama regional sülh prosesi və iki ölkə arasındakı gərgin münasibətlərin normallaşması perspektivləri fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Paşinyanın “Tramp yolu” ifadəsini hansı kontekstdə işlətdiyi dəqiqləşməsə də, bu, ABŞ-ın regiondakı potensial roluna və ya keçmiş ABŞ prezidenti Donald Trampın xarici siyasət yanaşmasına işarə ola bilər. Belə bir bəyanatın Ermənistanın ən yüksək səviyyəli rəsmisi tərəfindən səsləndirilməsi diqqəti cəlb edir və gələcək diplomatik addımlar üçün müəyyən gözləntilər yaradır.

Baş nazir, həmçinin ölkə daxilindəki ədalət böhranının əsas səbəbkarı kimi Ermənistan Konstitusiyasını göstərib. O vurğulayıb ki, mövcud Konstitusiya dəyişdirilmədən ölkə heç bir irəliləyişə nail ola bilməyəcək. Bu, Ermənistanın daxili siyasi gündəmində Konstitusiya islahatının prioritet məsələ olduğunu bir daha təsdiqləyir.

Paşinyanın sözlərinə görə, Konstitusiya dəyişikliyi yalnız daxili ədalət sistemini gücləndirməklə qalmayacaq, həm də Ermənistanın beynəlxalq imicini yaxşılaşdıracaq və regionda daha etibarlı bir tərəfdaş kimi çıxış etməsinə imkan verəcək. Bu islahatların Azərbaycanla münasibətlərin normallaşmasına necə təsir edəcəyi isə hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır.

Ermənistan rəhbərinin bu cür mühüm məsələləri bir çıxışda dilə gətirməsi, həm daxili, həm də xarici siyasət kursunda ciddi dəyişikliklərə hazırlıq əlaməti kimi qiymətləndirilə bilər. Regional analitiklər Paşinyanın bəyanatlarının gələcək danışıqlar prosesinə və regiondakı vəziyyətə təsirini yaxından izləyirlər.