Category: Siyasət

Cənubi Qafqaz regionunda geosiyasi dinamika davamlı olaraq dəyişir və Azərbaycan bu mürəkkəb proseslərdə əsas oyunçu kimi çıxış edir. Son dövrlər Bakı regional əməkdaşlığı gücləndirmək və qonşu ölkələrlə münasibətləri normallaşdırmaq istiqamətində mühüm addımlar atır.

Xüsusilə, Azərbaycan və İran İslam Respublikası rəhbərliyi son 40 gün ərzində qarşılıqlı şəkildə münasibətləri yumşaltmaq üçün səylərini artırıb. Bu addımlar regionda uzunmüddətli sülh və sabitliyin təmin edilməsi məqsədi daşıyır, eyni zamanda iki ölkə arasındakı gərginliyi azaltmağa yönəlib.

Bununla belə, regionda digər güclü oyunçu olan İsrailin Azərbaycana olan marağı dəyişməz qalır. Təl-Əviv Bakı ilə strateji tərəfdaşlığın, xüsusilə enerji və təhlükəsizlik sahələrindəki əməkdaşlığın davam etdirilməsində israrlıdır. İsrail Azərbaycandan əl çəkmək niyyətində olmadığını açıq şəkildə bəyan edir.

Bu vəziyyət Azərbaycanın xarici siyasətində özünəməxsus bir dilemmanı ortaya qoyur. Bir tərəfdən İranla münasibətləri yaxşılaşdırmaq, digər tərəfdən İsraillə strateji əlaqələri qorumaq zərurəti Bakının diplomatik manevrlərini daha da incələşdirir.

Azərbaycanın əsas prioriteti regionda sülhün, təhlükəsizliyin və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın təmin edilməsidir. Bakı bütün tərəflərlə konstruktiv dialoqun tərəfdarıdır və gərginliyin azaldılması üçün fəal rol oynayır.

Ölkənin coğrafi mövqeyi və zəngin enerji resursları onu həm regional, həm də qlobal miqyasda vacib bir tərəfdaşa çevirir. Bu amillər Azərbaycanın balanslaşdırılmış xarici siyasət yürütməsini zəruri edir.

Bakı regionda mövcud olan bütün çətinliklərə baxmayaraq, diplomatik səylərini davam etdirir. Məqsəd, Cənubi Qafqazı gərginlik mənbəyindən əməkdaşlıq və inkişaf mərkəzinə çevirməkdir.

Qarabağdakı qondarma rejimin keçmiş “insan hüquqları müdafiəçisi” Artak Beglaryan yenidən Azərbaycana qarşı əsassız ittihamlar irəli sürüb. O, Azərbaycanın Ermənistan hakimiyyətinin fəal iştirakı ilə “artsax ermənilərinin kimliyinə qarşı mübarizə apardığını” iddia edib.

Tribuna.az-ın məlumatına görə, Beglaryan öz açıqlamasında Azərbaycanın guya erməni kimliyini hədəf aldığını, bununla da beynəlxalq hüququ pozduğunu bildirib. Lakin bu cür iddialar heç bir fakta əsaslanmır və yalnız təxribat xarakteri daşıyır.

Qeyd edək ki, Artak Beglaryan 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın Qarabağda keçirdiyi antiterror tədbirlərindən sonra bölgədən qaçan şəxslərdəndir. Onun bu cür bəyanatları, əslində, məğlubiyyətin və faktiki olaraq mövcud olmayan bir rejimin “ombudsmanı” kimi çıxış etməyə çalışmaqdan başqa bir şey deyil.

Azərbaycan Respublikası öz suveren ərazilərində yaşayan bütün vətəndaşlarının, o cümlədən erməni əsilli şəxslərin hüquqlarını təmin edir. Rəsmi Bakı dəfələrlə bəyan edib ki, Qarabağ ermənilərinin inteqrasiyası Azərbaycan qanunları çərçivəsində həyata keçiriləcək və onların mədəni, dini hüquqları qorunacaqdır.

Beglaryanın bu cür bəyanatları Ermənistan tərəfindən Azərbaycan əleyhinə aparılan dezinformasiya kampaniyasının tərkib hissəsidir. Bu kampaniya regionda sülh və sabitliyin bərqərar olmasına mane olmaq məqsədi daşıyır.

Azərbaycanın Qarabağda apardığı antiterror əməliyyatları beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq, öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək və bölgədəki qanunsuz silahlı birləşmələri zərərsizləşdirmək məqsədi daşıyırdı. Bu əməliyyatlar heç bir etnik qrupa qarşı yönəlməmişdi.

Bu cür əsassız iddialar yalnız keçmiş münaqişənin qalıqlarını yaşatmağa xidmət edir və yeni gərginlik mənbəyi yaratmaq cəhdidir.

Bölgədəki eskalasiya başlayandan bəri İran ərazisində ABŞ və İsrail silahlı qüvvələrinin endirdiyi zərbələr nəticəsində təxminən 138 min mülki obyektə ziyan dəyib. Bu, Tehran üçün ciddi iqtisadi və sosial fəsadlar yaradan böyük bir rəqəmdir.

Məlumatlara görə, bölgədə gərginliyin artdığı dövrdən etibarən, xüsusilə ABŞ və İsrailin hərbi əməliyyatları nəticəsində İranın infrastrukturuna ciddi zərbələr endirilib. Bu zərbələr təkcə hərbi hədəfləri deyil, həm də geniş miqyasda mülki obyektləri əhatə edib.

Vurulan obyektlər arasında yaşayış binaları, ticarət mərkəzləri, ictimai xidmət müəssisələri və digər mülki infrastrukturlar yer alır. Bu cür genişmiqyaslı dağıntılar ölkənin bərpa prosesini çətinləşdirir və əhalinin gündəlik həyatına mənfi təsir göstərir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, 138 min mülki obyektin zədələnməsi, müharibə və ya hərbi əməliyyatlar zamanı mülki əhaliyə dəyən zərərin miqyasını göstərən şok edici bir rəqəmdir. Bu rəqəm beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi narahatlıq doğurur və bölgədəki humanitar vəziyyətin pisləşməsinə səbəb ola bilər.

İran hökuməti dəymiş ziyanın qiymətləndirilməsi və bərpa işlərinin aparılması üçün səylər göstərsə də, miqyasın böyüklüyü bu prosesi xeyli çətinləşdirir. Bölgədəki gərginliyin davam etməsi isə gələcəkdə daha böyük fəsadların yaranma ehtimalını artırır.

Bu hadisələr bölgədə sülhün və sabitliyin bərqərar olması üçün daha təcili addımların atılmasının vacibliyini bir daha vurğulayır. Mülki obyektlərə dəyən ziyanın azaldılması və münaqişələrin siyasi yollarla həlli beynəlxalq diplomatiyanın əsas prioritetlərindən biri olmalıdır.

Ermənistan parlamentinin spikeri Alen Simonyan yenidən Azərbaycana qarşı əsassız iddialarla çıxış edərək, regional gərginliyi artırmağa cəhd edib. Simonyanın bu bəyanatları bölgədə sülh və sabitliyə xidmət etməyən təxribatçı xarakter daşıyır.

“Tribuna.az” xəbər verir ki, Simonyan Azərbaycanın Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasına mane olduğunu iddia edib. Bu cür bəyanatlar, əslində, Ermənistanın öz daxili və xarici siyasətindəki uğursuzluqları ört-basdır etmək cəhdi kimi qiymətləndirilir.

Rəsmi Bakı dəfələrlə bəyan edib ki, Azərbaycan bölgədə bütün kommunikasiyaların açılmasında və regional əməkdaşlığın inkişafında maraqlıdır. Ermənistanın Türkiyə ilə münasibətlərini normallaşdırması iki ölkənin suveren hüququdur və Azərbaycan bu prosesə heç bir şəkildə müdaxilə etmir.

Simonyanın bu cür ritorikası Ermənistanın sülh gündəliyinə sadiqliyi ilə bağlı ciddi suallar doğurur. Onun irəli sürdüyü iddialar faktlara əsaslanmır və yalnız regionda etimadsızlığı dərinləşdirir.

Azərbaycanın mövqeyi birmənalıdır: bölgədə davamlı sülhə nail olmaq üçün konstruktiv dialoq və beynəlxalq hüquqa hörmət vacibdir. Simonyan kimi fiqurların əsassız ittihamları sülh prosesini ləngidir və tərəflər arasında etimadı zədələyir.

Bu cür bəyanatlar, Ermənistanın öz üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmək əvəzinə, məsuliyyəti başqalarının üzərinə atmaq cəhdi kimi görünür. Azərbaycan hər zaman bölgədə sülhün və əməkdaşlığın tərəfdarı olub və bu mövqeyini qoruyur.

İran-ABŞ münasibətlərində gərginlik fonunda ortaya çıxan şok iddia regionda geniş müzakirələrə səbəb olub. İranlı ekspert Mustafa Səfəvinin sözlərinə görə, İran əhalisinin böyük bir hissəsi Amerika Birləşmiş Ştatları ilə müharibənin davam etməsini tələb edir.

Tribuna.az-ın məlumatına əsasən, ekspertin irəli sürdüyü bu iddia, ölkə daxilindəki ictimai rəyin gözləniləndən daha radikal olduğunu göstərir. Səfəvi bildirib ki, İran vətəndaşlarının 87 faizi ABŞ ilə hərbi qarşıdurmanın davam etməsini istəyir.

Bu cür yüksək faiz, İran cəmiyyətində anti-amerikan əhval-ruhiyyəsinin dərin köklərə malik olduğunu və siyasi rəhbərliyin xarici siyasət kursuna güclü dəstək verdiyini nümayiş etdirir. Əgər bu rəqəmlər həqiqəti əks etdirirsə, bu, Tehranın regional siyasətində daha sərt mövqe tutmasına zəmin yarada bilər.

ABŞ və İran arasında onillərdir davam edən gərginliklər, nüvə proqramı, sanksiyalar və regional münaqişələrdəki rol ilə bağlıdır. Bu iddia, mövcud gərginliyin sadəcə siyasi elita səviyyəsində deyil, həm də geniş xalq kütlələri arasında dəstək tapdığını göstərir.

Ekspertin açıqlaması, beynəlxalq ictimaiyyətin İran daxilindəki siyasi dinamikanı daha dərindən anlaması üçün vacib bir ipucu ola bilər. Belə bir ictimai rəy, gələcəkdə regionda sülh və sabitlik üçün ciddi çağırışlar yarada bilər.

Erməni siyasətçi David Ananyan Bakı və Ankaranın Ermənistanı müstəqil dövlətdən nəzarət edilən əraziyə çevirməyə çalışdığını iddia edib. Bu bəyanat regionda artan gərginlik və Ermənistanın geosiyasi mövqeyi ilə bağlı ciddi narahatlıqları əks etdirir.

Ananyanın sözlərinə görə, Azərbaycan və Türkiyənin regional ambisiyaları Ermənistanın suverenliyi üçün birbaşa təhlükə yaradır. O, bu prosesin siyasi, iqtisadi və hərbi vasitələrlə həyata keçirilməsinə cəhd edildiyini vurğulayıb.

İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın bölgədəki mövqeyi əhəmiyyətli dərəcədə güclənib. Türkiyənin Azərbaycana verdiyi qəti dəstək isə Ankaranın Cənubi Qafqazda strateji təsirini artırmaq niyyətini nümayiş etdirir. Bu iki ölkənin əməkdaşlığı regionda yeni güc balansının yaranmasına səbəb olub.

Ermənistan isə müharibədən sonra həm daxili, həm də xarici problemlərlə üzləşib. Ölkənin iqtisadi və hərbi zəifliyi, eləcə də beynəlxalq dəstəyin məhdudluğu Ananyan kimi siyasətçilərin bu cür narahatlıqlarını daha da artırır.

Bu iddialar Cənubi Qafqazda regional təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərini yenidən gündəmə gətirir. Ermənistanın gələcək xarici siyasət kursu və regional güclərlə münasibətləri ölkənin suverenliyini qorumaq baxımından həlledici əhəmiyyət kəsb edəcək.

Bakı və Ankara isə öz növbəsində regional əməkdaşlığı və inteqrasiyanı təşviq etdiklərini, lakin heç bir ölkənin daxili işlərinə qarışmaq niyyətində olmadıqlarını bəyan edirlər. Buna baxmayaraq, Ananyanın bəyanatı bölgədəki gərgin dialoqun bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Rusiya paytaxtı Moskvadakı Domodedovo hava limanında təxminən 40 İsrail vətəndaşının saxlanılması xəbəri beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. Bu hadisənin təfərrüatları hələlik tam aydınlaşmasa da, vəziyyətin diplomatik dairələrdə narahatlıq yaratdığı bildirilir.

Tribuna.az-ın məlumatına görə, Rusiya hüquq-mühafizə orqanları sözügedən sərnişinləri hava limanında saxlayıb. Saxlanılmanın səbəbləri barədə hələlik rəsmi açıqlama verilməyib, bu da hadisə ətrafında sualların yaranmasına səbəb olur.

İsrail vətəndaşlarının kütləvi şəkildə saxlanılması iki ölkə arasındakı münasibətlərdə potensial gərginlik yarada bilər. Belə hadisələr adətən diplomatik kanallar vasitəsilə həll olunur və tərəflər arasında şəffaflığın təmin edilməsi vacibdir.

Domodedovo hava limanında baş verən bu insidentin təfərrüatları ilə bağlı məlumatlar məhduddur. Saxlanılan şəxslərin statusu və onlara qarşı irəli sürülən iddialar haqqında əlavə məlumatlar gözlənilir. Hadisənin səbəbləri arasında viza qaydalarının pozulması və ya digər inzibati prosedurlar ola bilər.

Bu cür hadisələr beynəlxalq səyahətçilər üçün narahatlıq doğurur və ölkələr arasında viza rejimi, sərhəd nəzarəti qaydaları və ya digər səyahət məhdudiyyətləri ilə bağlı potensial problemləri gündəmə gətirə bilər.

İsrailin Moskvadakı səfirliyinin məsələyə müdaxilə edib-etmədiyi və ya saxlanılan vətəndaşlarına konsulluq yardımı göstərib-göstərmədiyi hələlik bəlli deyil. Hadisənin inkişafı yaxından izlənilir və yeni məlumatların açıqlanması gözlənilir.

Azərbaycan Ermənistana qarşı beynəlxalq məhkəmələrdə, o cümlədən nüfuzlu Haqqa Məhkəməsində bir neçə iddia qaldırıb. Bu barədə İrəvanda verilən açıqlama, Azərbaycanın işğal dövründə vuran zərərlər və beynəlxalq hüquq pozuntuları ilə bağlı hüquqi mübarizəsini yeni mərhələyə qaldırdığını göstərir.

Tribuna.az-ın məlumatına görə, Bakı Ermənistanın müxtəlif beynəlxalq müqavilələri pozması, ərazilərin işğalı nəticəsində vurduğu iqtisadi, ekoloji və mədəni zərərlərə görə məsuliyyət daşımasını tələb edir. Bu iddialar, beynəlxalq hüquq çərçivəsində ədalətin bərqərar olmasına xidmət edir.

Haqqa Məhkəməsi (Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi) kimi qurumlar, dövlətlər arasında yaranan mübahisələri beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsaslanaraq həll etmək üçün əsas platformadır. Azərbaycanın bu platformadan istifadə etməsi, münaqişənin hüquqi müstəvidə həllinə və zərərçəkənlərin hüquqlarının bərpasına yönəlmiş strateji bir addımdır.

Təqdim olunan iddialar arasında, Ermənistanın işğal dövründə Azərbaycanın təbii sərvətlərinin qanunsuz istismarı, ətraf mühitə vurulan ciddi ziyanlar və mədəni irs abidələrinin dağıdılması və ya təhrif edilməsi kimi məsələlər yer alır. Bu məsələlər beynəlxalq hüquq normaları ilə qadağan olunmuş hərəkətlərdir.

Azərbaycan tərəfi, bu iddialarla Ermənistanın beynəlxalq öhdəliklərini pozduğunu sübut etməyi və dəymiş zərərin tam şəkildə ödənilməsini təmin etməyi hədəfləyir. Bu proses, yalnız maddi təzminat deyil, həm də beynəlxalq hüququn aliliyinin təmin edilməsi və gələcəkdə oxşar pozuntuların qarşısının alınması üçün vacibdir.

Bakı, beynəlxalq məhkəmə proseslərinin şəffaf və ədalətli aparılmasına böyük əhəmiyyət verir. Bu addımlar, regionda davamlı sülh və sabitliyin bərqərar olması üçün hüquqi əsasların möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycanın beynəlxalq hüquqa sadiqliyi və ədalət axtarışı, bu iddiaların əsas hərəkətverici qüvvəsidir.

İran-ABŞ müharibəsindən sonra Tehran rejiminin daxilində ciddi fikir ayrılıqları meydana gəlib. Bu gərginlik, ölkənin idarəçiliyində SEPAH generallarının artan təsiri və müxtəlif siyasi fraksiyalar arasında yaranan güc mübarizəsi ilə əlaqədardır.

Son məlumatlara görə, İranın keçmiş baş nüvə danışıqçısı və Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş katibi Səid Cəlili, Parlamentin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf və Xarici İşlər Nazirliyinin baş diplomatı Abbas Əraqçinin istefasına nail olmağa çalışır.

Cəlili, İranın siyasi səhnəsində mühafizəkar və sərt xətt tərəfdarı kimi tanınır. Onun bu addımı, ölkənin daxili və xarici siyasətində daha radikal bir kursa keçid cəhdi kimi qiymətləndirilir.

Məhəmməd Bağır Qalibaf, keçmiş Tehran meri və SEPAH komandanı olaraq nüfuzlu bir fiqurdur, lakin son illərdəki siyasi mövqeyi müxtəlif tənqidlərə məruz qalıb. Abbas Əraqçi isə nüvə danışıqlarında mühüm rol oynamış, İranın beynəlxalq əlaqələrində əsas simalardan biridir.

Rejim daxilindəki bu mübarizə, SEPAH generallarının idarəçilikdəki çəkisinin artması ilə daha da kəskinləşir. Bu, ölkənin gələcək siyasi istiqaməti, xüsusilə də Qərblə münasibətlərində ciddi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Cəlili tərəfindən irəli sürülən istefa tələbləri, İranın siyasi elitası arasında dərin parçalanmanın göstəricisidir və bu vəziyyət, regional və beynəlxalq arenada Tehranın mövqeyinə təsir edə bilər.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ rəsmilərinin son açıqlamalarına kəskin reaksiya verərək, Tehranın xarici təzyiqlər qarşısında əsla təslim olmayacağını bəyan edib.

Dövlət başçısı sosial mediada yayımladığı mesajında, ölkəsinin milli maraqlarını qorumaq və suverenliyini müdafiə etmək əzmində olduğunu vurğulayıb. Pezeşkian, ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar və siyasi təzyiqlərə baxmayaraq, Tehranın öz mövqeyindən geri çəkilməyəcəyini qəti şəkildə bildirib.

Prezidentin açıqlaması, Vaşinqtondan gələn və İranın nüvə proqramı, regional fəaliyyətləri ilə bağlı narahatlıqları ifadə edən bəyanatlara cavab olaraq verilib. Bu açıqlamalar, iki ölkə arasındakı gərginliyin yeni bir mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.

Pezeşkian, İran xalqının müqavimət ruhunu və azadlıq iradəsini xüsusi qeyd edərək, heç bir xarici qüvvənin ölkəsinin daxili işlərinə qarışmasına icazə verilməyəcəyini diqqətə çatdırıb. O, İranın öz müstəqil siyasətini davam etdirəcəyini və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiq qalacağını vurğulayıb.

Bu mesaj, regionda onsuz da kövrək olan sülh və sabitlik üçün əlavə çağırışlar yaradır. Beynəlxalq ictimaiyyət, Tehran və Vaşinqton arasındakı dialoqun bərpasının vacibliyini qeyd edir.

İran Prezidentinin bu sərt mövqeyi, ölkəsinin xarici siyasətindəki dəyişməz prinsipləri bir daha təsdiqləyir və gələcək diplomatik münasibətlər üçün ciddi siqnal hesab olunur.