Category: Gündəm

ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri Ceff Flake verdiyi açıqlamada Cənubi Qafqaz regionunda əhəmiyyətli dəyişikliklərin baş verdiyini və “yeni Cənubi Qafqazın formalaşdığını” bildirib. Bu bəyanat regionun gələcək inkişafı və beynəlxalq münasibətlər baxımından ciddi məna daşıyır.

Səfirin sözləri, xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bölgədə yaranan yeni reallıqları və güc balansını əks etdirir. Azərbaycanın öz ərazilərini azad etməsi və regional kommunikasiyaların açılması perspektivləri Cənubi Qafqazın siyasi və iqtisadi xəritəsini kökündən dəyişdirib.

Ceff Flake-in bu qiymətləndirməsi, ABŞ-ın regiona olan marağının və Türkiyə ilə əməkdaşlıq çərçivəsində atılan addımların bir göstəricisi kimi qəbul edilə bilər. Vaşinqton, Cənubi Qafqazda sabitliyin və iqtisadi inkişafın təmin olunmasında müəyyən rol oynamaq istəyir.

Yeni formalaşan Cənubi Qafqaz, əsasən, region ölkələri arasında əməkdaşlığın, xüsusilə də Azərbaycan və Türkiyənin strateji tərəfdaşlığının güclənməsi ilə xarakterizə olunur. Bu əməkdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat dəhlizləri kimi sahələrdə yeni imkanlar yaradır.

Ermənistanın da bu yeni reallıqlara uyğunlaşaraq Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaq istiqamətində addımlar atması, regionda davamlı sülhün və inkişafın təməlini qoya bilər. Səfirin bəyanatı bu proseslərə beynəlxalq dəstəyin vacibliyini vurğulayır.

Regionda sülhün və təhlükəsizliyin təmin edilməsi, həmçinin xarici müdaxilələrin qarşısının alınması üçün ABŞ və digər beynəlxalq aktyorların konstruktiv dialoqun davam etdirilməsi önəmlidir. Bu, Cənubi Qafqazın gələcək sabitliyi üçün mühüm şərtdir.

ABŞ rəsmiləri İsrailin Livanın cənubunda fəaliyyət göstərən Hizbullah qruplaşmasına qarşı hərbi zərbələrini dayandıracağına dair heç bir zəmanət vermədiklərini açıqlayıb. Bu bəyanat regionda onsuz da yüksək olan gərginliyi daha da artırır və beynəlxalq ictimaiyyətdə narahatlıq doğurur.

Qeyd edək ki, İsrail və Hizbullah arasında 7 oktyabr hadisələrindən bəri sərhəd boyu toqquşmalar demək olar ki, gündəlik xarakter daşıyır. İsrail Hərbi Hava Qüvvələri Livan ərazisində Hizbullah mövqelərinə mütəmadi olaraq zərbələr endirir, Hizbullah isə İsrailin şimalına raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumlar təşkil edir.

Vaşinqtonun bu mövqeyi, əslində, İsrailin öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün atdığı addımlara bir növ yaşıl işıq yandırılması kimi şərh edilə bilər. ABŞ-ın zəmanət verməməsi, İsrailin Hizbullahın güclənməsinin və ya hücumlarının qarşısını almaq üçün daha genişmiqyaslı əməliyyatlara əl ata biləcəyi ehtimalını artırır.

Analitiklər hesab edir ki, bu vəziyyət Livanın cənubunda və İsrailin şimal sərhədində vəziyyətin daha da gərginləşməsinə səbəb ola bilər. Bölgə artıq onilliklərdir ki, münaqişələrlə boğuşur və yeni bir genişmiqyaslı müharibənin başlanması fəlakətli nəticələrə yol aça bilər.

ABŞ-ın əsas məqsədi regionda sabitliyi təmin etmək və gərginliyi azaltmaq olsa da, İsrailin hərbi əməliyyatlarına zəmanət verməməsi bu səyləri çətinləşdirir. Vaşinqton diplomatik kanallar vasitəsilə tərəfləri təmkinli olmağa çağırsa da, İsrailin öz təhlükəsizlik maraqları çərçivəsində hərəkət etməkdə qərarlı olduğu görünür.

Bu açıqlama həm də İranın regiondakı təsiri və Hizbullahın bu təsirin bir hissəsi olması kontekstində dəyərləndirilməlidir. ABŞ-ın bu mövqeyi, dolayısı ilə, İranın regiondakı proksi qüvvələrinə qarşı mübarizədə İsrailə dəstəyini ifadə edir.

Yaxın Şərqdəki vəziyyətin mürəkkəbliyi fonunda, ABŞ-ın bu mövqeyi regionda sülh və sabitliyin əldə edilməsinə dair ümidləri azaldır. Bütün tərəflər arasında etimadın olmaması və hərbi eskalasiya riskinin yüksək qalması narahatlıq doğurur.

Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) açıqladığı son statistik məlumatlar ölkənin bank sektorunda və əhalinin maliyyə vəziyyətində diqqətçəkən tendensiyaları ortaya qoyub. Hesabatda bankların mənfəət göstəricilərində ciddi artım müşahidə olunduğu halda, vətəndaşların banklara olan kredit borclarının da sürətlə yüksəlməsi narahatlıq doğurur.

Mərkəzi Bankın məlumatlarına görə, ötən dövr ərzində bankların xalis mənfəəti əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bu artım əsasən kredit portfelinin genişlənməsi, faiz gəlirlərinin yüksəlməsi və bəzi hallarda xidmət haqlarının artması ilə əlaqələndirilir. Bank sektorunun sağlamlığı və davamlılığı baxımından mənfəətin artması müsbət göstərici kimi qiymətləndirilə bilər.

Lakin eyni zamanda, vətəndaşların banklara olan kredit borclarının həcmində də kəskin artım qeydə alınıb. İstehlak kreditlərinin və digər növ borclanmaların yüksəlməsi əhalinin maliyyə yükünü ağırlaşdırır. Bu vəziyyət, xüsusilə gəlirlərin inflyasiya ilə müqayisədə daha yavaş artdığı bir dövrdə, bəzi ailələr üçün ciddi çətinliklər yarada bilər.

Kredit borclarının artması həm fərdi vətəndaşlar, həm də ümumilikdə iqtisadiyyat üçün müəyyən risklər daşıyır. Borcların vaxtında ödənilməməsi halları artarsa, bu, bankların aktivlərinin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə və maliyyə sabitliyi üçün potensial təhlükə yarada bilər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Mərkəzi Bank bu tendensiyaları diqqətlə izləməli və lazımi tənzimləmə tədbirlərini görməlidir. Bankların mənfəət maraqları ilə vətəndaşların borc yükü arasında balansın qorunması vacibdir. Kredit siyasətinin daha məsuliyyətli şəkildə aparılması və əhalinin maliyyə savadlılığının artırılması bu prosesdə əsas rol oynayır.

Bu məlumatlar həm bank sektorunun gələcək inkişaf strategiyaları, həm də dövlətin makroiqtisadi siyasəti üçün mühüm siqnallar verir. İqtisadiyyatın davamlı inkişafı və əhalinin rifahının təmin edilməsi üçün bu iki göstərici arasındakı dinamikanın sağlam şəkildə idarə olunması kritik əhəmiyyət daşıyır.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Trampın “yaxşı oğlan” olmaq dövrünün geridə qaldığına dair sərt bəyanatı beynəlxalq siyasi dairələrdə geniş müzakirələrə səbəb olub. Bu açıqlama, Trampın potensial ikinci prezidentlik dövründə ABŞ xarici siyasətində gözlənilən radikal dəyişikliklərin siqnalı kimi qəbul edilir.

Trampın “yaxşı oğlan” ifadəsi, adətən, ənənəvi diplomatiya, çoxmillətli əməkdaşlıq və müttəfiqlərlə kompromisli münasibətlərə işarə edir. Onun bəyanatı, bu yanaşmadan imtina edərək, daha sərt, birtərəfli və milli maraqlara yönəlmiş bir xarici siyasət kursunun tətbiq olunacağını göstərir.

Keçmiş prezidentin bu mövqeyi, əsasən, “Öncə Amerika” doktrinasının davamı kimi qiymətləndirilir. Bu, ABŞ-ın beynəlxalq müqavilələrə və təşkilatlara yanaşmasında daha tənqidi olacağı, ticarət danışıqlarında güzəştə getməyəcəyi və müdafiə xərclərində müttəfiqlərin üzərinə daha çox yük qoyacağı anlamına gələ bilər.

Analitiklər Trampın bu cür ritorikasının qlobal geosiyasi mənzərəyə ciddi təsir edəcəyini proqnozlaşdırırlar. Bu, həm ABŞ-ın ənənəvi müttəfiqləri ilə münasibətlərində gərginlik yarada, həm də rəqib ölkələrin davranışlarına təsir göstərə bilər.

Bəyanatın vaxtı da diqqət çəkir. Trampın 2024-cü il prezident seçkilərində namizədliyi ilə bağlı spekulyasiyalar fonunda bu cür sərt çıxışlar, onun seçki kampaniyasının əsas tezislərindən biri olaraq özünü göstərir. O, seçicilərinə ABŞ-ın “zəif” göründüyü dövrün bitdiyini və güclü liderliyə qayıdışın vaxtı gəldiyini çatdırmağa çalışır.

Nəticə etibarilə, Donald Trampın “yaxşı oğlan” dövrünün bitməsi ilə bağlı bəyanatı, təkcə onun şəxsi mövqeyini deyil, həm də ABŞ-ın gələcək xarici siyasətinin istiqamətini və qlobal siyasətdəki rolunu əks etdirən mühüm bir siqnaldır. Bu, beynəlxalq münasibətlərdə yeni bir çağın başlanğıcı ola bilər.

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində (UNEC) şəhərsalma və urbanizasiya mövzusuna həsr olunmuş mühüm müzakirələr keçirilib. Bu tədbir ölkəmizin sürətli inkişafı fonunda şəhərlərimizin planlaşdırılması, idarə edilməsi və gələcək quruculuğu məsələlərinə strateji baxışın formalaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Müzakirələrdə sahənin aparıcı mütəxəssisləri, alimləri, dövlət qurumlarının nümayəndələri və tələbələr iştirak edib. UNEC-in iqtisadiyyat və idarəetmə sahəsindəki rolu nəzərə alınaraq, şəhərsalmanın iqtisadi səmərəliliyi, investisiya cəlbediciliyi və sosial təsirləri geniş aspektdən təhlil edilib.

Tədbir zamanı müasir şəhərlərin qarşılaşdığı problemlər, o cümlədən ətraf mühitin mühafizəsi, nəqliyyat infrastrukturu, yaşayış sahələrinin planlaşdırılması və “ağıllı şəhər” konsepsiyaları ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. İştirakçılar dayanıqlı inkişaf prinsiplərinə əsaslanan urbanizasiya modellərinin tətbiqinin zəruriliyini vurğulayıblar.

Azərbaycanın bölgələrinin tarazlı inkişafı, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması və mövcud şəhərlərin modernləşdirilməsi istiqamətində atılan addımlar da müzakirələrin əsas mövzularından olub. Qeyd edilib ki, şəhərsalma siyasəti ölkənin ümumi iqtisadi strategiyası ilə sıx əlaqəli olmalıdır.

UNEC-də keçirilən bu tədbir, gələcək şəhərsalma layihələrinin daha effektiv və innovativ şəkildə həyata keçirilməsi üçün intellektual platforma rolunu oynayıb. Müzakirələr, Azərbaycanın urbanizasiya prosesinin çağırışlarına cavab verən həll yollarının tapılmasına töhfə verəcək.

Belarus hökuməti Rusiya vətəndaşları üçün sərhəd keçidi qaydalarını əhəmiyyətli dərəcədə sərtləşdirib. Yeni tətbiq olunan məhdudiyyətlər xüsusilə tranzit məqsədilə ölkə ərazisindən keçən rusiyalıların səfərlərini daha da çətinləşdirəcək.

Minskdən verilən rəsmi açıqlamaya görə, bu addım milli təhlükəsizliyin gücləndirilməsi və sərhəd nəzarəti mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi məqsədi daşıyır. Lakin bir çox müşahidəçi bu qərarın iki müttəfiq ölkə arasındakı münasibətlərin kontekstində gözlənilməz olduğunu qeyd edir.

Yeni qaydalar çərçivəsində, Rusiya vətəndaşlarından tələb olunan sənədlərin yoxlanılması prosedurları daha sərtləşdirilib. Bəzi sərhəd keçid məntəqələrində xüsusi nəqliyyat vasitələri üçün məhdudiyyətlər tətbiq olunub və müəyyən saatlarda keçidlər tamamilə dayandırıla bilər.

Bu dəyişikliklər, əsasən, Belarus ərazisindən Avropa ölkələrinə və ya digər regionlara səyahət edən minlərlə rusiyalının planlarına ciddi təsir göstərəcək. Uzun növbələr və əlavə bürokratik maneələr səbəbindən səfər müddətlərinin uzanacağı gözlənilir.

Analitiklər hesab edir ki, Belarusun bu qərarı, regionda cərəyan edən geosiyasi proseslər fonunda öz mövqeyini daha da möhkəmləndirmək və ya müəyyən beynəlxalq təzyiqlərə cavab vermək cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Kreml tərəfindən hələlik rəsmi şərh verilməyib.

Yeni qaydaların nə qədər müddətə qüvvədə qalacağı və ya gələcəkdə hansı əlavə məhdudiyyətlərin tətbiq oluna biləcəyi barədə dəqiq məlumat yoxdur. Lakin aydındır ki, bu addım Rusiyalıların beynəlxalq səfərləri üçün daha bir “dar keçid” yaradır.

Milli Hidrometeorologiya Xidməti sabah üçün Azərbaycanda gözlənilən hava proqnozunu açıqlayıb. Ölkə ərazisində hava şəraitinin necə olacağı ilə bağlı ətraflı məlumatlar ictimaiyyətə təqdim edilib.

Bakıda və Abşeron yarımadasında havanın dəyişkən buludlu olacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Lakin bəzi yerlərdə zəif duman müşahidə oluna bilər. Şimal-qərb küləyi gündüz mülayim cənub-şərq küləyi ilə əvəz olunacaq. Havanın temperaturu gecə 8-10, gündüz 15-18 dərəcə isti təşkil edəcək.

Azərbaycanın rayonlarında da hava şəraiti müxtəlif olacaq. Ölkənin şimal və qərb rayonlarında havanın əsasən yağmursuz keçəcəyi, lakin bəzi dağlıq ərazilərdə axşam saatlarında qısamüddətli yağış ehtimalı var. Temperatur gecə 7-12, gündüz 16-21 dərəcə isti olacaq.

Dağlıq və dağətəyi rayonlarda isə hava şəraitinin daha sərin olacağı proqnozlaşdırılır. Bəzi yüksək dağlıq ərazilərdə yağıntılı, hətta sulu qar və qar yağması ehtimalı mövcuddur. Havanın temperaturu gecə 0-5 dərəcə isti, gündüz 8-13 dərəcə isti arasında dəyişəcək.

Ümumilikdə, respublika ərazisində havanın sabit və mülayim keçəcəyi gözlənilir. Görüş məsafəsi normal olacaq. Sürücülərə vətəndaşlara yollarda diqqətli olmaları tövsiyə olunur, xüsusilə də dumanlı və dağlıq ərazilərdə.

Hidrometeoroloqlar bildirirlər ki, atmosfer təzyiqi normadan bir qədər yüksək, nisbi rütubət isə 70-80 faiz civarında olacaq. Bu cür hava şəraiti meteohəssas insanlar üçün əlverişli hesab olunur.

Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) sədri Məzahir Pənahov öz fəaliyyəti ilə bağlı mühüm vəd verib. O bildirib ki, gələcək fəaliyyətində daha da yaxşı işləməyə qətiyyətlidir. Bu bəyanat ictimaiyyətdə və siyasi dairələrdə geniş maraqla qarşılanıb.

Məzahir Pənahovun bu açıqlaması, onun uzun illərdir rəhbərlik etdiyi qurumun iş prinsiplərinə sadiqliyini və gələcək seçki proseslərinin təşkilində yeni yanaşmalar tətbiq etmək istəyini əks etdirir. O, seçki sisteminin təkmilləşdirilməsi və şəffaflığın artırılması istiqamətində səylərini davam etdirəcəyini vurğulayıb.

MSK sədri, ölkədə demokratik seçkilərin keçirilməsi üçün bütün lazımi tədbirlərin görüləcəyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, seçki prosesinin hər bir mərhələsində qanunvericiliyin tələblərinə tam riayət olunacaq və vətəndaşların səsvermə hüququnun təmin edilməsi prioritet olaraq qalacaq.

Bu vəd, həmçinin, seçki müşahidəçiləri və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsinə işarə edir. Məzahir Pənahovun rəhbərliyi altında MSK-nın şəffaflıq və açıqlıq prinsiplərinə sadiqliyi gələcək seçkilərin legitimliyinin təminatında əsas rol oynayacaq.

Pənahovun bəyanatı, Azərbaycanın seçki sisteminin inkişaf etdirilməsi və beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması istiqamətində davamlı addımların atıldığını göstərir. O, komandasının peşəkarlığına güvəndiyini və qarşıya qoyulan bütün tapşırıqların layiqincə yerinə yetiriləcəyinə əminliyini ifadə edib.

Türkiyə hərbi dairələrində böyük rezonans doğuran qəribə bir hadisə baş verib. Yüksək rütbəli bir general, idarə etdiyi F-16 qırıcısı ilə stadion üzərindən icazəsiz uçuş həyata keçirdiyi üçün vəzifəsindən azad edilib.

Məlumatlara görə, generalın bu addımı hərbi nizamnaməyə zidd hesab edilib və ciddi intizam pozuntusu kimi qiymətləndirilib. Hadisənin detalları hələ tam açıqlanmasa da, bu qərar Türkiyə ictimaiyyətində geniş müzakirələrə səbəb olub.

Generalın adı və uçuşun dəqiq tarixi barədə rəsmi məlumat verilməsə də, hadisənin ölkənin Hərbi Hava Qüvvələri komandanlığında baş verdiyi bildirilir. Bu cür yüksək rütbəli zabitin belə bir səbəblə vəzifəsindən uzaqlaşdırılması, hərbi intizamın nə qədər vacib olduğunu bir daha göstərir.

Bu hadisə hərbi personal arasında xüsusi davranış qaydalarına və təhlükəsizlik protokollarına əməl edilməsinin vacibliyini vurğulayır. Stadion üzərindən döyüş təyyarəsi ilə uçuşun hansı məqsədlə edildiyi və ya bunun bir səhv nəticəsindəmi baş verdiyi barədə suallar cavabsız qalır.

Müdafiə Nazirliyindən və ya digər rəsmi orqanlardan əlavə açıqlama gözlənilir. Hadisənin siyasi və ya hərbi dairələrdə hansı nəticələrə səbəb olacağı maraqla izlənilir.

Rusiya Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı PUA hücumları həyata keçirməyə davam edir. Son məlumatlara görə, işğalçı qüvvələr Ukrayna ərazisinə 170-dən çox pilotsuz uçuş aparatı ilə zərbələr endirib.

Bu hücumlar nəticəsində Ukraynanın ən azı üç şəhərində ciddi dağıntılar yaranıb. Mülki infrastruktura ziyan dəyib, yaşayış binaları hədəf alınıb. Təəssüf ki, hücumlar nəticəsində insan tələfatı və yaralıların olduğu barədə məlumatlar daxil olub.

Rusiya-Ukrayna müharibəsinin davam etdiyi bir vaxtda, Rusiya tərəfi mütəmadi olaraq Ukraynanın şəhərlərini və kritik infrastrukturunu PUA-lar və raketlərlə hədəf alır. Bu hücumlar əsasən gecə saatlarında həyata keçirilir ki, bu da mülki əhali arasında qorxu və panika yaradır.

Ukrayna Silahlı Qüvvələri düşmənin hava hücumlarını dəf etmək üçün əllərindən gələni etsə də, dronların sayı və hücumların miqyası bəzən müdafiə sistemlərini çətin vəziyyətdə qoyur. Nəticədə, mülki əhali arasında itkilər qaçılmaz olur.

Beynəlxalq ictimaiyyət Rusiyanın Ukraynaya qarşı davamlı hücumlarını pisləyir və dərhal dayandırılmasını tələb edir. Lakin Rusiya tərəfi bu çağırışlara məhəl qoymayaraq hərbi əməliyyatlarını davam etdirir.