Category: Gündəm

Son günlər dünya maliyyə bazarlarında diqqət mərkəzində olan kriptovalyuta bazarı növbəti sarsıntı ilə üzləşib. Ən böyük və ən populyar rəqəmsal valyuta olan Bitcoin-in qiyməti kəskin şəkildə ucuzlaşaraq 76 min dollar səviyyəsindən aşağı enib. Bu eniş investorlar arasında ciddi narahatlığa səbəb olub və bazarda qeyri-müəyyənliyi artırıb.

Bitcoin-in dəyərindəki bu eniş, son dövrlərdə müşahidə olunan yüksəliş trendinin ardınca gəlir. Bir müddət əvvəl rekord səviyyələrə çatan Bitcoin, indiki ucuzlaşma ilə bir çox proqnozları alt-üst edib. Kriptovalyuta bazarlarının təbiətinə xas olan yüksək volatillik, bu hadisə ilə bir daha özünü göstərmiş oldu.

Mütəxəssislər Bitcoin-in qiymətindəki bu enişin bir neçə səbəbi ola biləcəyini qeyd edirlər. Bunlar arasında qlobal iqtisadiyyatdakı qeyri-sabitlik, investorların risk iştahının azalması, bəzi ölkələrdə kriptovalyuta tənzimləmələri ilə bağlı xəbərlər və böyük həcmli satışlar yer alır. Bazarda “ayı” əhval-ruhiyyəsinin güclənməsi də qiymətlərə təsir edən əsas amillərdəndir.

Bu eniş, xüsusilə son dövrlər Bitcoin-ə investisiya qoyan kiçik investorlar üçün ciddi itkilər deməkdir. Kriptovalyuta analitikləri, qısa müddətdə qiymətlərin daha da düşə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Lakin uzunmüddətli perspektivdə Bitcoin-in yenidən dəyər qazana biləcəyi ilə bağlı fikirlər də mövcuddur.

Kriptovalyuta bazarı daim dəyişən dinamikaya malikdir və bu cür kəskin qiymət dalğalanmaları nadir deyil. Investorlara tövsiyə olunur ki, sərmayələrini diqqətlə idarə etsinlər və bazardakı son inkişafları yaxından izləsinlər. Bitcoin-in 76 min dollar səviyyəsindən aşağı düşməsi, rəqəmsal aktivlərə marağın yenidən qiymətləndirilməsi üçün bir fürsət də ola bilər.

Avropada təbii qazın qiymətləri son sessiyalarda kəskin artım göstərərək, təxminən 9 faiz bahalaşıb. Bu artım, Amsterdamda yerləşən TTF mərkəzindəki fyuçers müqavilələrində özünü büruzə verib və enerji bazarlarında ciddi narahatlıqlara səbəb olub.

Qaz qiymətlərindəki bu sıçrayışın əsas səbəbləri arasında təchizat zəncirindəki qeyri-müəyyənliklər, geosiyasi gərginliklər və Avropadakı anbar səviyyələri ilə bağlı narahatlıqlar yer alır. Xüsusilə, bəzi əsas təchizatçı ölkələrdən gələn axının azalması ehtimalları bazarlarda spekulyasiyaları artırır.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, artan qaz qiymətləri Avropa iqtisadiyyatı üçün əlavə təzyiq yaradır. Bu, həm sənaye sektorunda istehsal xərclərini artırır, həm də son istehlakçılar üçün enerji xərclərinin yüksəlməsinə səbəb olur ki, bu da inflyasiya təzyiqlərini gücləndirir.

Enerji analitikləri yaxın gələcəkdə qaz bazarlarında volatilliyin davam edəcəyini proqnozlaşdırırlar. Avropa ölkələri qış mövsümünə hazırlaşarkən, təbii qaz təchizatının təminatı və qiymət sabitliyi əsas prioritetlərdən biri olaraq qalır.

Bu vəziyyət, Avropanın enerji müstəqilliyini gücləndirmək və alternativ enerji mənbələrinə keçidi sürətləndirmək istiqamətindəki səylərini daha da aktuallaşdırır. Uzunmüddətli perspektivdə, enerji diversifikasiyası qiymət şoklarına qarşı dayanıqlığı artıra bilər.

ABŞ-ın İranla potensial hərbi qarşıdurmada hipersəs raketlərindən istifadə edə biləcəyi ilə bağlı yayılan xəbərlər beynəlxalq gündəmi zəbt edib. “Bloomberg” agentliyi bu barədə ciddi xəbərdarlıq edərək, regionda gərginliyin yeni səviyyəyə çata biləcəyini göstərir.

Uzun müddətdir ki, ABŞ və İran arasında münasibətlər gərgin olaraq qalır. Nüvə proqramı, regional təsir uğrunda mübarizə və dəniz yollarında baş verən insidentlər iki ölkə arasındakı uçurumu daha da dərinləşdirib. Hərbi əməliyyat ehtimalı isə bu gərginliyin kulminasiya nöqtəsi ola bilər.

Hipersəs raketləri səs sürətindən beş dəfə daha sürətli hərəkət edən, idarə olunması çətin və mövcud hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün böyük təhdid yaradan silahlardır. Onların tətbiqi hərbi strategiyada ciddi dəyişikliklərə səbəb ola bilər və münaqişənin miqyasını qabaqcadan təxmin etməyi çətinləşdirər.

Bloomberg-in hesabatı, ABŞ-ın hərbi arsenalında bu cür müasir silahların mövcudluğuna və potensial istifadəsinə diqqət çəkir. Bu, yalnız İrana qarşı deyil, həm də digər potensial rəqiblərə qarşı güc nümayişi kimi qiymətləndirilə bilər.

Təhlilçilər hesab edirlər ki, hipersəs raketlərinin istifadəsi regionda genişmiqyaslı müharibəyə səbəb ola bilər. Bu, neft qiymətlərindən tutmuş qlobal təhlükəsizliyə qədər bir çox sahədə ciddi fəsadlar törədəcək.

Vaşinqton və Tehran arasında diplomatik kanalların aktivləşdirilməsi və gərginliyin azaldılması istiqamətində addımlar atılması beynəlxalq ictimaiyyətin əsas gözləntisidir. Əks təqdirdə, regionda sülh və sabitlik ciddi təhlükə altında qala bilər.

ABŞ Hörmüz boğazında dəniz naviqasiyasının təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə yeni beynəlxalq koalisiya qurmaq niyyətindədir. Bu təşəbbüs, regionda artan gərginlik fonunda və beynəlxalq gəmiçiliyə qarşı təhdidlərin çoxalması ilə əlaqədar irəli sürülür. Vaşinqton, kritik dəniz yollarının qorunması üçün müttəfiqlərini bu layihəyə qoşulmağa çağırır.

Hörmüz boğazı, dünya neft ticarətinin əsas arteriyalarından biri olaraq strateji əhəmiyyətə malikdir. Fars körfəzi ölkələrinin neft ixracının böyük bir hissəsi bu boğazdan keçir ki, bu da onu qlobal enerji təhlükəsizliyi üçün kritik bir nöqtəyə çevirir. Son illərdə boğazda baş verən insidentlər və gərginliklər beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi narahatlıq doğurmuşdu.

ABŞ-ın planına görə, bu koalisiyaya ABŞ-ın müttəfiqləri, o cümlədən körfəz ölkələri və Avropadan tərəfdaşlar daxil ola bilər. Məqsəd, dəniz yollarında sərbəst hərəkəti qorumaq və potensial təhdidlərə qarşı kollektiv müdafiə mexanizmi yaratmaqdır. Bu addımın regionda sabitliyin təmin edilməsinə kömək edəcəyi gözlənilir.

Bu addım, xüsusilə İranla münasibətlərin gərgin olduğu bir vaxtda atılır. İran daha əvvəl boğazı bağlamaqla hədələmiş və regionda bir sıra dəniz insidentləri baş vermişdi. Tehranın bu yeni koalisiyaya necə reaksiya verəcəyi beynəlxalq ictimaiyyətdə maraqla izlənilir və vəziyyətin daha da gərginləşməsi ehtimalı nəzərdən qaçırılmır.

Koalisiyanın yaradılması regionda hərbi mövcudluğu artıra və gərginliyi daha da yüksəldə bilər. Lakin ABŞ rəsmiləri bu təşəbbüsün əsasən müdafiə xarakterli olduğunu və sərbəst naviqasiya hüququnu qorumağa yönəldiyini vurğulayırlar. Onlar, beynəlxalq qanunlara uyğun hərəkət edərək ticarət yollarının təhlükəsizliyini təmin etmək niyyətindədirlər.

Analitiklər hesab edirlər ki, bu koalisiya yalnız hərbi gücü deyil, həm də diplomatik səyləri əhatə etməlidir ki, regionda davamlı sülh və sabitlik təmin edilsin. Əks halda, hərbi gücün artırılması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirə və böyük münaqişə riskini artıra bilər.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla bağlı kəşfiyyat xidmətləri ilə qapalı brifinq keçirəcəyi gözlənilir. Bu addım regionda artan gərginlik fonunda atılır və Vaşinqtonun Tehranın fəaliyyətlərinə qarşı mövqeyini bir daha nümayiş etdirir.

Qapalı formatda keçiriləcək bu brifinq, kəşfiyyat məlumatlarının həssaslığını və mövzunun ciddiliyini vurğulayır. Prezident Trampın ən yüksək səviyyəli kəşfiyyat rəsmiləri ilə bir araya gələrək İranın nüvə proqramı, regional təsiri və digər təhdidlərlə bağlı ən son məlumatları əldə edəcəyi gözlənilir.

ABŞ və İran arasında münasibətlər Tramp administrasiyası dövründə xeyli pisləşib. ABŞ-ın 2015-ci il nüvə sazişindən çıxması və İrana qarşı sərt sanksiyalar tətbiq etməsi gərginliyi pik həddə çatdırıb. Tehran isə öz növbəsində nüvə öhdəliklərini tədricən azaltmaqla cavab verib.

Bu brifinqin əsas məqsədi, yəqin ki, İranın son hərəkətləri, o cümlədən regiondakı proksi qüvvələrinə dəstəyi və nüvə fəaliyyətləri ilə bağlı dəqiq qiymətləndirmə aparmaqdır. Kəşfiyyat məlumatları əsasında Tramp administrasiyası gələcək addımlarını və strateji qərarlarını formalaşdıracaq.

Analitiklər bu görüşün ABŞ-ın İrana qarşı siyasətində potensial dəyişikliklərə və ya mövcud strategiyanın gücləndirilməsinə işarə edə biləcəyini düşünürlər. Regionda sülh və sabitliyin təmin edilməsi üçün atılacaq addımlar beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən yaxından izləniləcək.

İran İslam İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) ABŞ-ın beynəlxalq arenada həyata keçirdiyi blokada siyasətinin əsas məqsədinin Çin, Rusiya və Avropa kimi böyük gücləri zəiflətmək olduğunu iddia edib.

SEPAH rəsmilərinin bəyanatına görə, Vaşinqtonun müxtəlif ölkələrə qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi sanksiyalar və ticarət məhdudiyyətləri yalnız müəyyən dövlətləri hədəf almır, həm də qlobal iqtisadiyyatda rəqabəti azaltmağa və ABŞ-ın dominant mövqeyini gücləndirməyə xidmət edir.

Bu iddia, ABŞ-ın beynəlxalq münasibətlərdəki roluna dair yeni müzakirələrə səbəb ola bilər. SEPAH-ın analizinə görə, bu blokada siyasəti, sözügedən güclərin iqtisadi inkişafını əngəlləmək və onların qlobal təsirini məhdudlaşdırmaq üçün düşünülmüş bir strategiyadır.

İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu uzun müddətdir ki, ABŞ-ın xarici siyasətini tənqid edir və onu regionda və dünyada sabitliyi pozmaqda günahlandırır. Bu yeni bəyanat da onların ABŞ-ın geostrateji məqsədlərinə dair baxışlarını əks etdirir.

Bəyanatda həmçinin vurğulanır ki, ABŞ-ın bu addımları, qlobal ticarət sistemini öz maraqları çərçivəsində yenidən formalaşdırmağa və potensial rəqiblərini neytrallaşdırmağa yönəlib. Bu yanaşma, beynəlxalq əməkdaşlıq və ticarət əlaqələri üçün ciddi çağırışlar yaradır.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) limanların blokadasına başlanıldığı vaxtdan bəri 40-dan çox İran gəmisinin ələ keçirildiyini açıqlayıb. Bu bəyanat regionda artan gərginliyin və beynəlxalq dəniz təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqların fonunda verilib.

CENTCOM-un məlumatına görə, ABŞ qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən bu əməliyyatlar, İranın regiondakı fəaliyyətinə qarşı atılan addımların bir hissəsidir. Limanların blokadası, Tehranın dəniz yolları vasitəsilə qeyri-qanuni fəaliyyətinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır.

Ələ keçirilən gəmilərin sayı 40-ı ötdüyünü vurğulayan CENTCOM, bu əməliyyatların davamlı xarakter daşıdığını və beynəlxalq sulara nəzarətin gücləndirilməsi istiqamətində vacib addım olduğunu bildirib.

Bu hadisə, Fars körfəzi və Hörmüz boğazı kimi strateji əhəmiyyətli dəniz yollarında gərginliyin pik həddə çatdığını göstərir. ABŞ və İran arasında illərdir davam edən fikir ayrılıqları və sanksiya rejimi fonunda bu cür hərbi əməliyyatlar regionda vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.

Analitiklər, ABŞ-ın bu addımının İranın dəniz ticarətinə və regiondakı təsirinə ciddi zərbə vura biləcəyini qeyd edirlər. Eyni zamanda, bu vəziyyət beynəlxalq ictimaiyyəti dəniz təhlükəsizliyi məsələlərinə daha diqqətli yanaşmağa sövq edir.

CENTCOM-un bu açıqlaması, ABŞ-ın regiondakı strateji maraqlarını qorumaq və müttəfiqlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək niyyətində olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Gələcəkdə regionda baş verə biləcək hadisələr beynəlxalq diqqət mərkəzində qalacaq.

Hər il mayın 9-da böyük təntənə ilə qeyd olunan Qələbə Gününün Moskvadakı paradı bu il əhəmiyyətli dərəcədə kiçildilmiş formada keçiriləcək. Ənənəvi olaraq Rusiyanın hərbi qüdrətini nümayiş etdirən bu tədbir, bu dəfə “yarımçıq və qısır” bir görünüşə sahib olacaq.

Ən diqqətçəkən dəyişikliklərdən biri, Qırmızı Meydana hərbi texnikanın çıxarılmamasıdır. Bu, illərdir paradın əsas cəlbedici elementlərindən biri olan tankların, zirehli maşınların və digər hərbi vasitələrin nümayişindən imtina edilməsi deməkdir. Bu qərarın səbəbləri barədə rəsmi açıqlama olmasa da, müxtəlif ehtimallar irəli sürülür.

Bundan əlavə, paradı izləmək üçün Moskvaya gələcək xarici qonaqların sayı da ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb. Əvvəlki illərdə dünyanın bir çox ölkəsindən dövlət başçılarının və yüksək rütbəli nümayəndələrin qatıldığı tədbir, bu il daha çox daxili auditoriyaya yönəldilmiş olacaq.

Bu cür məhdudiyyətlər, Rusiyanın hərbi və iqtisadi vəziyyəti ilə bağlı narahatlıqları bir daha gündəmə gətirir. Qələbə Gününün simvolik əhəmiyyəti nəzərə alınarsa, paradın bu cür kiçildilməsi, ölkənin beynəlxalq arenadakı imicində də müəyyən suallar yaradır.

Qələbə Gününün tarixi əhəmiyyəti Rusiyada çox yüksəkdir və bu parad həmişə milli birliyin və gücün nümayişi kimi qəbul edilib. Lakin cari ilki tədbir, bu ənənəvi təsəvvürdən xeyli fərqlənəcək və daha çox simvolik xarakter daşıyacaq.

Bu dəyişikliklər həm daxili, həm də beynəlxalq ictimaiyyətdə geniş müzakirələrə səbəb olacaq. Moskva rəhbərliyinin bu addımı hansı mesajı verdiyi və gələcək illərdə paradın formatının necə olacağı maraq doğurur.

Bu gün Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti – ADNSU) törədilən dəhşətli terror aktından 17 il ötür. 2009-cu il aprelin 30-da baş verən bu faciə, Azərbaycan tarixinə qanlı hərflərlə yazılmış ən ağrılı hadisələrdən biridir.

Həmin gün səhər saatlarında universitetin ikinci korpusuna daxil olan silahlı şəxs, tələbə və müəllim heyətinə qarşı amansız atəş açaraq böyük bir qırğın törətdi. Bu hadisə ölkədə və beynəlxalq ictimaiyyətdə böyük rezonans doğurdu.

Terror aktı nəticəsində 12 nəfər – 11 tələbə və universitet əməkdaşı – qəddarcasına qətlə yetirildi, 13 nəfər isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri aldı. Həyatını itirənlər arasında azərbaycanlılarla yanaşı, digər ölkələrin vətəndaşları da var idi.

Hadisəni törədən şəxs, Gürcüstan vətəndaşı Fərhad Əliyev (sonradan Qədirov olduğu müəyyən edildi), cinayət yerində məhv edildi. Aparılan istintaq nəticəsində terror aktının arxasında duran şəbəkənin üzvləri müəyyənləşdirilərək məhkəmə qarşısına çıxarıldı və layiqli cəzalarını aldılar.

ADNA faciəsi Azərbaycan xalqının qan yaddaşında dərin iz buraxdı. Bu hadisə terrorizmin insanlığa qarşı yönəlmiş ən iyrənc cinayətlərindən biri olduğunu bir daha sübut etdi və cəmiyyəti sarsıtdı.

Hər il aprelin 30-u terror aktı qurbanlarının xatirəsi dərin hörmət və ehtiramla yad edilir. Bu gün universitetin həyətində ucaldılan abidə önünə gül dəstələri qoyulur, dualar oxunur və faciənin bir daha təkrarlanmaması üçün ədalət və sülh çağırışları edilir.

Azərbaycan dövləti və xalqı terrorizmin bütün təzahürlərinə qarşı mübarizədə qətiyyətlidir. ADNA qurbanlarının xatirəsi daim qəlblərdə yaşayacaq və gələcək nəsillərə terrorizmin qurbanı olmamaq üçün bir dərs olacaqdır.

Dünya enerji bazarlarında “Brent” markalı neftin qiyməti son dörd ilin ən yüksək səviyyəsinə çataraq ciddi narahatlıq və müzakirələrə səbəb olub. Bu artım qlobal iqtisadiyyat üçün həm fürsətlər, həm də risklər vəd edir.

Analitiklər bu kəskin yüksəlişi bir neçə əsas amillə əlaqələndirirlər. OPEC+ ölkələrinin hasilatın azaldılması ilə bağlı razılaşmaları, bəzi neft istehsalçısı ölkələrdəki geosiyasi gərginliklər və qlobal iqtisadiyyatın bərpası ilə əlaqədar artan tələbat qiymətlərin yuxarı istiqamətdə hərəkət etməsinə təkan verib.

Hazırda “Brent” markalı neftin bir barelinin qiyməti 80 dollar həddinə yaxınlaşır ki, bu da 2018-ci ildən bəri qeydə alınan ən yüksək göstəricidir. Bu vəziyyət, xüsusilə neft idxalından asılı olan ölkələrdə yanacaq qiymətlərinin artmasına və inflyasiya təzyiqlərinin güclənməsinə səbəb ola bilər.

Neft ixracatçısı ölkələr, o cümlədən Azərbaycan üçün isə bu qiymət artımı büdcə gəlirlərinin artması baxımından müsbət bir inkişafdır. Lakin uzunmüddətli perspektivdə qlobal iqtisadiyyatın ləngiməsi riski də nəzərə alınmalıdır.

Ekspertlər yaxın gələcəkdə neft qiymətlərinin sabitləşməsi və ya daha da artması ehtimalını müzakirə edirlər. Bir çoxları, qlobal tələbatın artmaqda davam edəcəyi və təklifin məhdud qalacağı təqdirdə, qiymətlərin daha da yüksələ biləcəyini proqnozlaşdırır.

Bu vəziyyət dünya dövlətlərini enerji təhlükəsizliyi siyasətlərinə yenidən baxmağa və alternativ enerji mənbələrinə investisiyaları artırmağa sövq edir. Neft bazarlarındakı qeyri-sabitlik, qlobal miqyasda iqtisadi qərarların qəbulunda əsas amillərdən birinə çevrilir.