Category: Gündəm

Bu gün Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti – ADNSU) törədilən dəhşətli terror aktından 17 il ötür. 2009-cu il aprelin 30-da baş verən bu faciə, Azərbaycan tarixinə qanlı hərflərlə yazılmış ən ağrılı hadisələrdən biridir.

Həmin gün səhər saatlarında universitetin ikinci korpusuna daxil olan silahlı şəxs, tələbə və müəllim heyətinə qarşı amansız atəş açaraq böyük bir qırğın törətdi. Bu hadisə ölkədə və beynəlxalq ictimaiyyətdə böyük rezonans doğurdu.

Terror aktı nəticəsində 12 nəfər – 11 tələbə və universitet əməkdaşı – qəddarcasına qətlə yetirildi, 13 nəfər isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri aldı. Həyatını itirənlər arasında azərbaycanlılarla yanaşı, digər ölkələrin vətəndaşları da var idi.

Hadisəni törədən şəxs, Gürcüstan vətəndaşı Fərhad Əliyev (sonradan Qədirov olduğu müəyyən edildi), cinayət yerində məhv edildi. Aparılan istintaq nəticəsində terror aktının arxasında duran şəbəkənin üzvləri müəyyənləşdirilərək məhkəmə qarşısına çıxarıldı və layiqli cəzalarını aldılar.

ADNA faciəsi Azərbaycan xalqının qan yaddaşında dərin iz buraxdı. Bu hadisə terrorizmin insanlığa qarşı yönəlmiş ən iyrənc cinayətlərindən biri olduğunu bir daha sübut etdi və cəmiyyəti sarsıtdı.

Hər il aprelin 30-u terror aktı qurbanlarının xatirəsi dərin hörmət və ehtiramla yad edilir. Bu gün universitetin həyətində ucaldılan abidə önünə gül dəstələri qoyulur, dualar oxunur və faciənin bir daha təkrarlanmaması üçün ədalət və sülh çağırışları edilir.

Azərbaycan dövləti və xalqı terrorizmin bütün təzahürlərinə qarşı mübarizədə qətiyyətlidir. ADNA qurbanlarının xatirəsi daim qəlblərdə yaşayacaq və gələcək nəsillərə terrorizmin qurbanı olmamaq üçün bir dərs olacaqdır.

Dünya enerji bazarlarında “Brent” markalı neftin qiyməti son dörd ilin ən yüksək səviyyəsinə çataraq ciddi narahatlıq və müzakirələrə səbəb olub. Bu artım qlobal iqtisadiyyat üçün həm fürsətlər, həm də risklər vəd edir.

Analitiklər bu kəskin yüksəlişi bir neçə əsas amillə əlaqələndirirlər. OPEC+ ölkələrinin hasilatın azaldılması ilə bağlı razılaşmaları, bəzi neft istehsalçısı ölkələrdəki geosiyasi gərginliklər və qlobal iqtisadiyyatın bərpası ilə əlaqədar artan tələbat qiymətlərin yuxarı istiqamətdə hərəkət etməsinə təkan verib.

Hazırda “Brent” markalı neftin bir barelinin qiyməti 80 dollar həddinə yaxınlaşır ki, bu da 2018-ci ildən bəri qeydə alınan ən yüksək göstəricidir. Bu vəziyyət, xüsusilə neft idxalından asılı olan ölkələrdə yanacaq qiymətlərinin artmasına və inflyasiya təzyiqlərinin güclənməsinə səbəb ola bilər.

Neft ixracatçısı ölkələr, o cümlədən Azərbaycan üçün isə bu qiymət artımı büdcə gəlirlərinin artması baxımından müsbət bir inkişafdır. Lakin uzunmüddətli perspektivdə qlobal iqtisadiyyatın ləngiməsi riski də nəzərə alınmalıdır.

Ekspertlər yaxın gələcəkdə neft qiymətlərinin sabitləşməsi və ya daha da artması ehtimalını müzakirə edirlər. Bir çoxları, qlobal tələbatın artmaqda davam edəcəyi və təklifin məhdud qalacağı təqdirdə, qiymətlərin daha da yüksələ biləcəyini proqnozlaşdırır.

Bu vəziyyət dünya dövlətlərini enerji təhlükəsizliyi siyasətlərinə yenidən baxmağa və alternativ enerji mənbələrinə investisiyaları artırmağa sövq edir. Neft bazarlarındakı qeyri-sabitlik, qlobal miqyasda iqtisadi qərarların qəbulunda əsas amillərdən birinə çevrilir.

Bu gün Azərbaycanın müdafiə qüdrətinin sütunlarından biri olan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin (XTQ) yaradılmasından 27 il ötür. Azərbaycan Ordusunun ən elit hissələrindən sayılan XTQ, ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və təhlükəsizliyinin təminatında müstəsna rol oynayır.

XTQ-nin təməli çətin və mürəkkəb bir dövrdə, Azərbaycanın müstəqilliyini yeni qazandığı zamanlarda qoyulmuşdur. Bu qüvvələr qısa zamanda formalaşaraq, xüsusi əməliyyatlarda, terrorla mübarizədə və ölkənin strateji maraqlarının qorunmasında əvəzsiz bacarıqlar nümayiş etdirmişdir. Onların yüksək peşəkarlığı və döyüş ruhu hər zaman diqqət mərkəzində olmuşdur.

Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin şəxsi heyəti ən çətin təlimlərdən keçərək, müasir döyüş şəraitində istənilən tapşırığı yerinə yetirməyə qadir olan əsgər və zabitlərdən ibarətdir. Onlar kəşfiyyat, sabotaj, xilasetmə və digər mürəkkəb əməliyyatlarda iştirak edərək, vətənin keşiyində dayanırlar.

XTQ-nin şanlı tarixi Vətən müharibəsindəki misilsiz qəhrəmanlıqları ilə daha da zənginləşmişdir. İşğaldan azad edilmiş torpaqlar uğrunda aparılan mübarizədə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin döyüşçüləri düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirərək, bir çox strateji əhəmiyyətli məntəqənin azad edilməsində həlledici rol oynamışlar. Onların cəsarəti və fədakarlığı sayəsində Azərbaycanın parlaq qələbəsi təmin edilmişdir.

Bu əlamətdar gündə XTQ-nin şəhid olmuş qəhrəmanlarının əziz xatirəsi dərin ehtiramla yad edilir, veteranlara minnətdarlıq ifadə olunur. Onların fədakarlığı gələcək nəsillər üçün örnəkdir və Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşayacaqdır.

XTQ-nin daim inkişaf edən maddi-texniki bazası və müasir silahlarla təchizatı, onların döyüş qabiliyyətini daha da artırır. Gələcəkdə də Azərbaycanın müdafiə qüdrətinin gücləndirilməsində Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin rolu əvəzsiz olacaqdır.

Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri bu 27 illik şərəfli yolda Vətənə sədaqətin, cəsarətin və peşəkarlığın simvolu kimi özünü təsdiqləmişdir. Onların hər bir əsgəri və zabiti Azərbaycanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün etibarlı qarantıdır.

Son günlər Azərbaycan ictimaiyyətinin diqqətini çəkən hadisələrdən biri, Azərbaycan təyyarəsinin Ermənistanın paytaxtı İrəvanda enməsi xəbəri oldu. Bu, iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması prosesi fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir və regionda yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.

Rəsmi mənbələrdən hələlik geniş məlumat verilməsə də, bu səfərin yüksək səviyyəli danışıqlar, regional əməkdaşlıq məsələləri və ya humanitar xarakterli bir missiya ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilir. Belə bir hadisə, uzun illər davam edən gərginlikdən sonra əlaqələrin bərpası istiqamətində atılan ciddi addımlardan biri kimi qiymətləndirilir.

Təyyarədə kimlərin olduğu ilə bağlı müxtəlif fərziyyələr irəli sürülür. Ehtimal ki, Azərbaycan hökumətinin yüksək rütbəli nümayəndələri, diplomatlar və ya texniki heyət üzvləri bu səfərdə iştirak ediblər. Bu cür səfərlər adətən sülh danışıqları, sərhədlərin delimitasiyası və ya nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması kimi mühüm məsələlərin müzakirəsi üçün təşkil olunur.

Bu hadisə regionda sülh və sabitliyin bərqərar olması üçün yeni ümidlər yaradır. İki ölkə arasında birbaşa təyyarə reysinin həyata keçirilməsi, diplomatik kanalların aktivləşməsi və etimadın artırılması baxımından mühüm bir siqnaldır. Bu, gələcək əməkdaşlıq üçün zəmin yarada biləcək cəsarətli bir addımdır.

Azərbaycan ictimaiyyəti bu səfəri böyük maraqla izləyir və onun nəticələri barədə rəsmi açıqlamaları gözləyir. İrəvanda enən Azərbaycan təyyarəsi, bəlkə də, uzun müddətdir gözlənilən sülhün və əməkdaşlığın ilk müjdəçisi olacaq və regionun gələcək taleyinə müsbət təsir göstərəcək.

Son günlər ictimaiyyətdə Dövlət Gömrük Komitəsinin vətəndaşların ölkədən çıxışına qadağa qoymaq səlahiyyəti ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaranıb. Mətbuatda yer alan iddialara görə, Komitənin özünəməxsus siyahı tərtib edərək, müəyyən şəxslərin ölkədən çıxışına “stop” deyə biləcəyi ehtimalı geniş müzakirələrə səbəb olub.

Hazırda vətəndaşların ölkədən çıxışına məhdudiyyətlər əsasən məhkəmə qərarları, vergi borcları, aliment öhdəlikləri və ya cinayət işləri çərçivəsində tətbiq edilir. Bu məhdudiyyətlər müvafiq dövlət qurumları tərəfindən qanunvericiliyə uyğun olaraq həyata keçirilir və şəffaf prosedurlara əsaslanır.

Lakin yayılan məlumatlar Gömrük Komitəsinin “istədiyi şəxsi” bu siyahıya daxil edə biləcəyi barədə şübhələr doğurur. Bu isə vətəndaşların əsas hüquqlarından biri olan sərbəst hərəkət hüququnun məhdudlaşdırılmasına, həmçinin potensial subyektiv qərarlara yol aça bilər.

Məsələnin ciddiliyi ondadır ki, əgər Gömrük Komitəsinə belə bir səlahiyyət verilərsə və ya Komitə bu səlahiyyətdən istifadə etməyə başlarsa, bunun hansı qanuni əsaslarla həyata keçiriləcəyi aydın deyil. Vətəndaşlar üçün hər hansı bir məhdudiyyətin tətbiqi zamanı onun hüquqi əsasının, apellyasiya mexanizminin və şəffaf prosedurların mövcudluğu vacibdir.

Bu cür səlahiyyətlərin verilməsi və ya tətbiqi ilə bağlı qanunvericilikdə dəqiq müddəaların olmaması, həmçinin Komitənin bu məsələdə mövqeyini açıqlamaması ictimaiyyətdəki narahatlığı daha da artırır. Vətəndaşlar hüquqi müdafiə mexanizmlərinin təmin olunmasını və qanunvericiliyin aliliyini tələb edirlər.

Dövlət Gömrük Komitəsi yaranmış suallara aydınlıq gətirməli, vətəndaşların sərbəst hərəkət hüququnun hansı şəraitdə və hansı qanunvericilik bazası əsasında məhdudlaşdırıla biləcəyi barədə ictimaiyyətə ətraflı məlumat verməlidir. Şəffaflıq və hüquqi müəyyənlik bu məsələdə əsas prioritet olmalıdır.

Türkiyə Milli Kəşfiyyat Təşkilatı (MİT) illərdir məxfi saxlanılan, İslam İnqilabının lideri Ayətullah Ruhullah Xomeyninin Türkiyədəki sürgün həyatı ilə bağlı sənədləri ictimaiyyətə açıqlayıb. Bu addım, region tarixinin ən mühüm şəxsiyyətlərindən birinin az bilinən dövrünə işıq salaraq, geniş marağa səbəb olub.

Xomeyni 1964-cü ildə İran Şahının islahatlarına qarşı çıxdığı üçün ölkəsindən sürgün edilmiş və ilk olaraq Türkiyənin Bursa şəhərinə göndərilmişdi. Onun Türkiyədəki qısa müddətli, lakin əhəmiyyətli qalma müddəti həmişə müəmma ilə örtülü olmuşdu. MİT-in yeni yayımladığı sənədlər məhz bu dövrə aydınlıq gətirəcək.

Sənədlərin Xomeyninin Bursadakı gündəlik həyatı, kimlərlə təmasda olduğu, Türkiyə kəşfiyyatının onu necə izlədiyi və sürgün dövründə hansı məhdudiyyətlərlə üzləşdiyi kimi detalları ehtiva etdiyi gözlənilir. Bu məlumatlar, Xomeyninin siyasi fəaliyyətinin formalaşmasında Türkiyə dövrünün rolunu anlamaq üçün yeni ipucları verə bilər.

Kəşfiyyat arxivlərinin açılması, adətən, tarixi hadisələrə yeni perspektivlər gətirir və dövrün siyasi dinamikalarını daha dərindən anlamağa imkan yaradır. MİT-in bu addımı, həm Türkiyə-İran münasibətləri, həm də regionun yaxın tarixi kontekstində əhəmiyyətli bir hadisə kimi qiymətləndirilir.

Yayımlanan sənədlər arasında, Xomeyninin Türkiyədəki həyatını əks etdirən, indiyə qədər görünməmiş fotoşəkillərin də olduğu bildirilir. Bu vizual materiallar, tarixi faktları daha da canlı edərək oxucular üçün böyük maraq kəsb edəcək.

MİT-in bu sənədləri niyə məhz indi açıqlaması ilə bağlı müxtəlif fərziyyələr irəli sürülsə də, əsas məqsədin tarixi şəffaflığı təmin etmək və dövlət arxivlərini araşdırmaçıların ixtiyarına vermək olduğu düşünülür. Bu addım, gələcək araşdırmalar üçün dəyərli bir mənbə rolunu oynayacaq.

ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (FES) bu gün keçirdiyi iclasda uçot dərəcəsini dəyişməyərək 5.25%-5.50% aralığında sabit saxladığını elan edib. Bu qərar, bazar gözləntiləri ilə üst-üstə düşüb və FES-in inflyasiya ilə mübarizədə ehtiyatlı yanaşmasını bir daha nümayiş etdirib.

Mərkəzi Bankın açıqlamasında qeyd olunub ki, son aylarda inflyasiyanın hədəf səviyyəsinə endirilməsi istiqamətində irəliləyişlər olsa da, qiymət sabitliyinin tam təmin olunması üçün hələ də zaman lazımdır. FES rəsmiləri iqtisadi məlumatları diqqətlə izləməyə davam edəcəklərini vurğulayıblar.

Qərarın arxasında dayanan əsas amillərdən biri, ABŞ iqtisadiyyatının davamlı möhkəmliyi və əmək bazarındakı müəyyən sıxlıqdır. Faiz dərəcələrinin yüksək səviyyədə saxlanılması, iqtisadi fəallığı soyutmaq və inflyasiya təzyiqlərini azaltmaq məqsədi daşıyır.

Bu qərar, investorlar tərəfindən geniş şəkildə proqnozlaşdırılırdı. Bazar iştirakçıları FES-in gələcək addımlarına dair siqnalları diqqətlə izləyəcəklər. Əsas diqqət, ilin sonlarına doğru mümkün faiz endirimlərinin vaxtına və miqdarına yönəlib.

Faiz dərəcələrinin sabit qalması, dolların digər valyutalar qarşısında nisbi möhkəmliyini qoruya bilər. Eyni zamanda, səhm bazarlarında müəyyən sabitlik müşahidə olunsa da, yüksək faiz mühiti şirkətlərin borclanma xərclərinə təsir etməyə davam edəcək.

FES-in növbəti iclaslarında iqtisadi göstəricilər, xüsusilə inflyasiya və məşğulluq rəqəmləri, pul siyasətinin gələcək istiqamətini müəyyən edəcək. Analitiklər, FES-in “məlumatlara əsaslanan” yanaşmasının davam edəcəyini gözləyirlər.

Azərbaycanın tanınmış dövlət xadimi Şahin Mustafayevin Ağverənə səfəri ictimaiyyətdə böyük maraqla izlənilib. Yüksək vəzifəli şəxsin bölgədəki fəaliyyəti yerli ictimaiyyətin diqqət mərkəzində olub və onun hər addımı media tərəfindən işıqlandırılıb.

Səfərin yekunlaşmasından sonra Şahin Mustafayevin kortejinin Ağverəni tərk etmə anları lentə alınıb və geniş müzakirələrə səbəb olub. Yayılan görüntülər onun bölgədən nizamlı və təhlükəsiz şəkildə yola düşdüyünü əks etdirir, bu da dövlət təhlükəsizliyinin yüksək səviyyədə təmin olunduğunu göstərir.

Kortejin hərəkəti xüsusi diqqətlə təşkil edilmişdi. Təhlükəsizlik tədbirləri ən yüksək səviyyədə təmin edilmiş, avtomobillər karvanı Ağverən ərazisindən problemsiz şəkildə ayrılmışdır. Bu, belə yüksək səviyyəli səfərlər zamanı protokol və təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl olunduğunun göstəricisidir.

Mustafayevin səfərinin əsas məqsədi, ehtimal ki, bölgədəki layihələrin vəziyyəti ilə tanış olmaq, yerli idarəetmə orqanları ilə görüşlər keçirmək və cari məsələləri müzakirə etmək olub. Bu cür səfərlər adətən dövlət siyasətinin icrası və regionların inkişafı baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Onun Ağverəndəki fəaliyyəti, regionun inkişafı və sosial-iqtisadi vəziyyəti ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edilməsinə zəmin yarada bilər. Yüksək səviyyəli səfərlər hər zaman gözləntiləri artırır və yeni irəliləyişlərə ümid yaradır.

Kortejin yola düşməsi ilə bağlı yayılan görüntülər, həm də dövlət məmurlarının fəaliyyətinin şəffaflığı və ictimaiyyətə açıqlığı baxımından əhəmiyyətlidir. Bu, cəmiyyətdə dövlət idarəçiliyinə olan etimadı gücləndirir və vətəndaşların məlumatlılığını artırır.

Şahin Mustafayevin növbəti fəaliyyət istiqamətləri və hansı məsələlər üzrə iş aparacağı yaxın günlərdə aydınlaşacaq. Onun səfərləri daim diqqət mərkəzindədir və ictimaiyyət tərəfindən yaxından izlənilir.

Rusiya prezidenti Vladimir Putin və ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp arasında telefon danışığı baş tutub. Bu xəbər dünya ictimaiyyətində böyük maraqla qarşılanıb və beynəlxalq münasibətlərdə yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.

Danışıqla bağlı təfərrüatlar hələlik açıqlanmasa da, iki lider arasında baş tutan bu əlaqənin qlobal siyasətə ciddi təsirlər edəcəyi gözlənilir. Donald Trampın ABŞ prezidentliyinə namizədliyi və seçki kampaniyası fonunda bu danışıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Analitiklər hesab edir ki, telefon danışığında Ukraynadakı vəziyyət, NATO-nun gələcəyi, ikitərəfli münasibətlər və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri kimi mühüm mövzular müzakirə oluna bilərdi. Hər iki liderin keçmişdəki münasibətləri və fərqli geosiyasi baxışları bu danışığın potensial nəticələrini daha da maraqlı edir.

Bu cür yüksək səviyyəli əlaqələr adətən dünya siyasətində gərginliyi azaltmaq və ya yeni əməkdaşlıq yolları axtarmaq məqsədi daşıyır. Lakin, Trampın xarici siyasətə dair qeyri-ənənəvi yanaşmaları bu danışığın məqsədi və nəticələri barədə müxtəlif fərziyyələr yaradır.

Beynəlxalq müşahidəçilər Putinin və Trampın danışığının təkcə ikitərəfli əlaqələrə deyil, həm də Avropa və Asiyadakı mövcud gərginliklərə necə təsir edəcəyini diqqətlə izləyirlər. Bu, gələcək diplomatik addımlar üçün bir göstərici ola bilər.

Danışığın detalları yaxın zamanda ictimaiyyətə açıqlanmasa da, bu faktın özü belə dünya siyasətindəki dinamik dəyişiklikləri bir daha nümayiş etdirir. Liderlər arasında birbaşa dialoqun bərpası, hətta qısa müddətli olsa belə, qlobal gündəmdəki bəzi məsələlərin həlli üçün potensial pəncərə aça bilər.

ABŞ-in Fars körfəzində ələ keçirdiyi gəmidə saxlanılan altı İran vətəndaşı azadlığa buraxılıb. Bu addım, Tehran və Vaşinqton arasında gərginliyin davam etdiyi bir dövrdə mühüm inkişaf kimi qiymətləndirilir.

Hadisə, ABŞ-ın beynəlxalq sular qaydalarını pozduğu iddia edilən bir gəmini ələ keçirməsindən sonra baş vermişdi. Həmin gəminin İranla əlaqəli olduğu və üzərində müxtəlif yüklərin daşındığı bildirilirdi.

Azad edilən şəxslərin kimlikləri və onların harada azad edildikləri barədə dəqiq məlumat verilməsə də, onların artıq öz ölkələrinə qayıtdıqları ehtimal edilir. Bu prosesin hansı diplomatik kanallar vasitəsilə həyata keçirildiyi də açıqlanmayıb.

Bu hadisə, ABŞ və İran arasında uzun müddətdir davam edən gərgin münasibətlərin növbəti bir epizodu idi. Hər iki tərəf regionda bir-birini sabitliyi pozmaqda ittiham edir.

Altı İranlının azad edilməsi, iki ölkə arasındakı gərginliyi müəyyən dərəcədə azaltmaq potensialına malik olsa da, əsas problemlərin həllinə gətirib çıxarmayacağı gözlənilir. Ekspertlər, bu addımı daha çox humanitar jest kimi qiymətləndirirlər.

Fars körfəzi və Oman dənizi, neft daşımaları üçün strateji əhəmiyyətə malik olduğundan, burada baş verən hər hansı hadisə beynəlxalq diqqəti cəlb edir və qlobal enerji bazarlarına təsir edə bilir.