Category: Siyasət

ABŞ və İran arasında gərgin münasibətlərin fonunda yeni danışıqlar raundunun aprelin 21-də keçiriləcəyi gözlənilir. Tribuna.az xəbər verir ki, ABŞ tərəfi bu danışıqların baş tutacağını təsdiqləsə də, İranın mövqeyi hələ tam aydın deyil və rəsmi Tehranın bəzi şərtlər irəli sürdüyü bildirilir.

Bu gərgin diplomatik prosesdə İranın Xarici İşlər Nazirliyinin keçmiş nümayəndəsi və hazırda ölkənin nüfuzlu siyasi fiqurlarından olan Möhsün Rezayi diqqətçəkən açıqlama verib. Rezayi bildirib ki, “ABŞ bizdən qorxur” ifadəsi ilə Vaşinqtonun Tehranla dialoqda narahatlığını vurğulayıb.

Rezayinin bu sözləri İranın danışıqlara hansı mövqedən yanaşdığını göstərir. Tehran rəsmiləri dəfələrlə bəyan ediblər ki, danışıqlar yalnız qarşılıqlı hörmət və İranın milli maraqları çərçivəsində aparılmalıdır. Onlar ABŞ-ın sanksiya siyasətini pisləyir və bu sanksiyaların ləğvini danışıqlar üçün əsas şərt kimi irəli sürürlər.

Qeyd edək ki, ABŞ və İran arasında danışıqlar uzun müddətdir ki, regionda və beynəlxalq arenada əsas gündəm mövzularından biridir. Xüsusilə nüvə proqramı ilə bağlı yaranan gərginliklər və tərəflər arasında etimadsızlıq mühiti diplomatik səyləri daha da çətinləşdirir.

Vaşinqton danışıqlar vasitəsilə İranın nüvə fəaliyyətlərini məhdudlaşdırmağa və regional təsirini azaltmağa çalışsa da, Tehran öz suverenliyini və təhlükəsizlik maraqlarını qorumaqda qərarlıdır. Bu danışıqlar hər iki tərəf üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir və regionun gələcəyinə təsir edə bilər.

Aprelin 21-də baş tutacağı gözlənilən danışıqların necə nəticələnəcəyi hələ ki, bəlli deyil. Lakin Rezayinin sərt açıqlaması və İranın danışıqlar masasına gətirdiyi şərtlər, bu raundun da olduqca gərgin və çətin keçəcəyindən xəbər verir. Beynəlxalq ictimaiyyət bu danışıqları yaxından izləyir.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu, ölkəsinin İranla müharibəyə hər an hazır olduğunu bəyan edərək regionda onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da qızışdırıb. Bu açıqlama, iki dövlət arasında illərdir davam edən düşmənçiliyin yeni və təhlükəli bir mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.

Netanyahu bu cəsarətli bəyanatı, İsrailin İranla mövcud problemlərini həll edə bilmədiyini və hərbi əməliyyatlara tam hazır vəziyyətdə olduğunu vurğulayaraq səsləndirib. Onun sözləri, Tehranın nüvə proqramı və regionda artan təsiri ilə bağlı İsrailin dərin narahatlığını bir daha ortaya qoyur.

Beynəlxalq müşahidəçilər, bu cür sərt ritorikanın Yaxın Şərqdə potensial genişmiqyaslı münaqişə riskini artırdığını qeyd edirlər. İsrailin hərbi hazırlığı haqqında açıq bəyanat, regionda hərbi eskalasiya təhlükəsini daha da böyüdür.

İranın regiondakı fəaliyyətləri, xüsusilə də Hizbullah və Həmas kimi qruplaşmalara dəstəyi, İsrail tərəfindən milli təhlükəsizliyə birbaşa təhdid kimi qiymətləndirilir. Bu, Tel-Əvivin hərbi cavab verməyə hazır olduğunu bəyan etməsinin əsas səbəblərindən biridir.

Tərəflər arasında diplomatik həll yollarının tükənməsi fonunda, hərbi qarşıdurma ssenarisi getdikcə daha real görünür. Dünya ictimaiyyəti, bu vəziyyətin region üçün fəlakətli nəticələr doğura biləcəyindən narahatdır.

İsrailin müharibəyə hazır olması ilə bağlı bəyanat, Tehranın da cavab reaksiyasını gecikdirməyəcəyini göstərir. Bu, iki güclü regional aktor arasında birbaşa toqquşma ehtimalını artırır.

İran həbsxanasında saxlanılan tanınmış Güney azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi və Nobel Sülh Mükafatı laureatı Nərgiz Məhəmmədinin səhhəti kritik həddə çatıb. Ailəsinin verdiyi məlumata görə, ürək tutması keçirən Məhəmmədi ağır vəziyyətdədir və dərhal tibbi müdaxiləyə ehtiyacı var.

Məhəmmədinin ailəsi beynəlxalq ictimaiyyətə müraciət edərək, onun həyatı üçün ciddi təhlükə yarandığını bildirib. Onlar İran hakimiyyətindən Nərgiz Məhəmmədiyə təcili və adekvat tibbi yardım göstərilməsini, eləcə də onun azadlığa buraxılmasını tələb edirlər.

Nərgiz Məhəmmədi uzun illərdir İranda insan haqları, qadın hüquqları və ölüm hökmünün ləğvi uğrunda mübarizə aparan fəallardan biridir. O, bu fəaliyyətinə görə dəfələrlə həbs edilib və ağır cəzalara məruz qalıb. Onun mübarizəsi 2023-cü ildə Nobel Sülh Mükafatı ilə təltif olunması ilə qlobal səviyyədə tanınıb.

Lakin Nobel mükafatına layiq görülməsi belə, onun həbs şəraitini yaxşılaşdırmayıb. Ailəsinin sözlərinə görə, Məhəmmədiyə həbsxanada lazımi tibbi xidmət göstərilmir, bu da onun səhhətinin daha da pisləşməsinə səbəb olur. Bu vəziyyət insan haqları təşkilatları tərəfindən də sərt şəkildə qınanılır.

İnsan haqları qrupları və beynəlxalq təşkilatlar İranı Nərgiz Məhəmmədinin dərhal azad edilməsi və ona təcili tibbi yardım göstərilməsi üçün təzyiq etməyə çağırır. Onun həyatı hər an təhlükə altındadır və bu məsələyə laqeyd yanaşmaq faciəvi nəticələrə səbəb ola bilər.

Bu hadisə İranın insan haqları sahəsindəki vəziyyəti ilə bağlı beynəlxalq narahatlıqları bir daha gündəmə gətirir. Dünya ictimaiyyəti Nərgiz Məhəmmədinin sağlamlığı və azadlığı ilə bağlı Tehranın atacağı addımları yaxından izləyir.

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan sensasion bəyanatla çıxış edərək, “Tramp yolu”nun Azərbaycanla mövcud düşmənçiliyi aradan qaldıracağını bildirib. Bu açıqlama regional sülh prosesi və iki ölkə arasındakı gərgin münasibətlərin normallaşması perspektivləri fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Paşinyanın “Tramp yolu” ifadəsini hansı kontekstdə işlətdiyi dəqiqləşməsə də, bu, ABŞ-ın regiondakı potensial roluna və ya keçmiş ABŞ prezidenti Donald Trampın xarici siyasət yanaşmasına işarə ola bilər. Belə bir bəyanatın Ermənistanın ən yüksək səviyyəli rəsmisi tərəfindən səsləndirilməsi diqqəti cəlb edir və gələcək diplomatik addımlar üçün müəyyən gözləntilər yaradır.

Baş nazir, həmçinin ölkə daxilindəki ədalət böhranının əsas səbəbkarı kimi Ermənistan Konstitusiyasını göstərib. O vurğulayıb ki, mövcud Konstitusiya dəyişdirilmədən ölkə heç bir irəliləyişə nail ola bilməyəcək. Bu, Ermənistanın daxili siyasi gündəmində Konstitusiya islahatının prioritet məsələ olduğunu bir daha təsdiqləyir.

Paşinyanın sözlərinə görə, Konstitusiya dəyişikliyi yalnız daxili ədalət sistemini gücləndirməklə qalmayacaq, həm də Ermənistanın beynəlxalq imicini yaxşılaşdıracaq və regionda daha etibarlı bir tərəfdaş kimi çıxış etməsinə imkan verəcək. Bu islahatların Azərbaycanla münasibətlərin normallaşmasına necə təsir edəcəyi isə hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır.

Ermənistan rəhbərinin bu cür mühüm məsələləri bir çıxışda dilə gətirməsi, həm daxili, həm də xarici siyasət kursunda ciddi dəyişikliklərə hazırlıq əlaməti kimi qiymətləndirilə bilər. Regional analitiklər Paşinyanın bəyanatlarının gələcək danışıqlar prosesinə və regiondakı vəziyyətə təsirini yaxından izləyirlər.

Rusiya Federasiyası “Azərbaycan Hava Yolları”na (AZAL) məxsus Embraer 190 tipli təyyarənin Aktau şəhəri yaxınlığında qəzaya uğraması ilə bağlı kompensasiya ödənişini həyata keçirməyə razılıq verib. Bu qərar, Bakı və Moskva arasında uzun müddətdir davam edən bir məsələnin həllində irəliləyiş kimi qiymətləndirilir.

Hadisə zamanı AZAL-a məxsus təyyarənin texniki nasazlıq səbəbindən Aktau yaxınlığında qəzaya uğraması, tərəflər arasında maddi zərərin ödənilməsi ilə bağlı danışıqlara səbəb olmuşdu. Məsələnin diplomatik yollarla həlli, iki ölkə arasındakı münasibətlərin sağlam zəmində inkişafı üçün vacib addım hesab olunur.

Siyasi dairələrdə bu addım Rusiyanın beynəlxalq hüquq normalarına və tərəfdaşlıq prinsiplərinə sadiqliyinin göstəricisi kimi şərh edilir. Partiya sədrlərindən birinin qeyd etdiyi kimi, “Rusiya anladı ki, Azərbaycanla münasibətlərdə konstruktiv yanaşma hər iki tərəfin maraqlarına xidmət edir.”

Kompensasiya məsələsinin müsbət həlli Bakı-Moskva münasibətlərində yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi qəbul edilir. Bu, iqtisadi, siyasi və mədəni sahələrdə əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi üçün zəmin yaradır.

Ekspertlər hesab edir ki, bu razılaşma gələcəkdə yarana biləcək oxşar mübahisələrin həllində də presedent rolunu oynaya bilər. Bu, həm də Rusiya və Azərbaycan arasında etimadın möhkəmlənməsinə töhfə verir.

Tərəflər arasında aparılan intensiv danışıqlar nəticəsində əldə olunan bu razılaşma, hər iki ölkənin diplomatik çevikliyini və problemləri qarşılıqlı hörmət əsasında həll etmək iradəsini nümayiş etdirir. Bu, regionda sabitliyin və əməkdaşlığın güclənməsinə xidmət edir.

Birləşmiş Ştatların Kubaya hücum hazırlıqlarına başladığına dair ciddi iddialar ortaya atılıb. Bu məlumat, bölgədəki gərginliyi daha da artıraraq beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib.

“Tribuna.az” xəbər verir ki, bu barədə “USA Today” qəzetinə danışan mənbələr bildiriblər. Mənbələr ABŞ-ın Karib dənizi hövzəsindəki fəaliyyətlərinin artdığını və müəyyən hərbi hazırlıqların görüldüyünü qeyd ediblər.

Bu cür iddialar, iki ölkə arasındakı onilliklər boyu davam edən mürəkkəb münasibətlərin fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Tarixən ABŞ və Kuba arasında siyasi və ideoloji ziddiyyətlər dəfələrlə hərbi gərginliyə səbəb olmuşdur.

Mənbələrin verdiyi məlumatlara görə, hazırlıqların detalları hələlik tam açıqlanmasa da, bu, regionda yeni bir böhranın başlanğıcı ola bilər. Belə bir addım, beynəlxalq hüquq və regional sabitlik baxımından ciddi nəticələrə yol aça bilər.

Analitiklər, bu iddiaların doğruluğu təsdiqlənərsə, Karib hövzəsindəki siyasi mənzərənin köklü şəkildə dəyişə biləcəyini proqnozlaşdırırlar. Həmçinin, bu vəziyyət dünya gücləri arasında yeni bir qarşıdurma nöqtəsi yarada bilər.

Rəsmi Vaşinqtondan və Havanadan bu iddialarla bağlı hələlik heç bir açıqlama verilməyib. Lakin, məlumatların ciddiliyi nəzərə alınaraq, hadisələrin gedişatı yaxından izlənilir.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Kahramanmaraşda məktəbə edilən silahlı hücum nəticəsində həyatını itirən müəllim və şagirdlərin ailələrinə dərin başsağlığı verib. Bu faciəvi hadisə ölkədə böyük kədərə səbəb olub və ictimaiyyətdə geniş rezonans doğurub.

Prezident Ərdoğan, hadisə ilə bağlı verdiyi açıqlamada, bu cür insanlıq əleyhinə cinayətlərin heç bir siyasi məqsədə xidmət etməməli olduğunu vurğulayıb. O, xüsusilə, bu faciənin siyasi reytinqlər üçün istifadə edilməməsinin hər kəsin vicdan borcu olduğunu bildirib və bu mövzuda həssas davranmağa çağırıb.

Kahramanmaraşdakı məktəbə edilən silahlı hücum, təhsil müəssisələrinin təhlükəsizliyi mövzusunu bir daha gündəmə gətirib. Hadisənin detalları araşdırılır və günahkarların ədalət qarşısında cavab verməsi üçün lazımi addımlar atılır. Təhlükəsizlik qüvvələri cinayətin bütün aspektlərini araşdırmaqda davam edir.

Türkiyə xalqı bu çətin günlərdə birlik və həmrəylik nümayiş etdirir. Prezident Ərdoğan, dövlətin bütün imkanları ilə qurbanların ailələrinin yanında olduğunu və yaralıların tezliklə sağalması üçün hər cür dəstəyin veriləcəyini qeyd edib. O, millətin bu ağrılı anı birlikdə aşacağına inamını ifadə edib.

Bu faciə, Türkiyənin təhsil sistemindəki təhlükəsizlik boşluqları ilə bağlı ciddi müzakirələrə yol açıb və gələcəkdə bu cür hadisələrin qarşısının alınması üçün yeni və daha effektiv tədbirlərin görülməsinin vacibliyini göstərib.

Livanın güclü silahlı qruplaşması “Hizbullah” İsraillə hərbi əməliyyatları dayandırdığını və bu gündən etibarən bir həftəlik atəşkəs rejiminə başladığını elan edib. Bu qərar regionda son dövrlər müşahidə olunan gərginliyin azaldılması istiqamətində mühüm addım kimi qiymətləndirilir.

“Al-Mayadeen” telekanalına istinadən yayılan məlumata görə, “Hizbullah”ın bu addımı beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən diqqətlə izlənilir. Atəşkəsin müddəti bir həftə olaraq müəyyən edilib və bu müddət ərzində tərəflər arasında hərbi toqquşmaların dayandırılması nəzərdə tutulur.

Livanın cənub sərhədlərində İsrail qüvvələri ilə “Hizbullah” arasında mütəmadi olaraq atışmalar və qarşılıqlı zərbələr müşahidə olunurdu. Bu gərginlik Fələstin-İsrail münaqişəsinin fonunda daha da qızışmışdı və bölgədə genişmiqyaslı eskalasiya təhlükəsi yaradırdı.

Atəşkəs rejimi humanitar yardımların çatdırılması və bölgədəki mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün müəyyən imkanlar yarada bilər. Lakin, tərəflər arasında uzunmüddətli sülhün əldə olunması üçün daha geniş diplomatik səylərə ehtiyac duyulur və bu müvəqqəti fasilənin necə dəyərləndiriləcəyi böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Analitiklər bu atəşkəsin müvəqqəti xarakter daşıdığını və gərginliyin yenidən alovlanma riskinin hələ də yüksək olduğunu vurğulayırlar. Bölgədəki vəziyyətin sabitləşməsi üçün bütün maraqlı tərəflərin konstruktiv dialoqa başlaması və beynəlxalq vasitəçiliyin gücləndirilməsi vacibdir.

Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhün bərqərar olması regionda yeni bir dövrün başlanğıcını qoyub. Bu gün sülh prosesi kifayət qədər möhkəm hüquqi əsaslara malikdir və tərəflər arasında etimadın bərpasına xidmət edir.

Bu yeni reallığın ən bariz nümunələrindən biri kimi, Ermənistan tərəfindən səsləndirilən fikir diqqəti cəlb edir: Erməni uşaqlar Azərbaycan sərhədindən cəmi 30 metr məsafədə futbol oynayırlar. Bu mənzərə, illərlə davam edən gərginlikdən sonra əldə olunan sülhün və normal həyatın simvolu kimi qəbul edilir.

Uzun illər davam edən münaqişə regionda dərin yaralar açmış, xalqlar arasında düşmənçilik toxumları səpmişdi. Lakin son dövrlərdə atılan addımlar, imzalanan sənədlər və aparılan danışıqlar sayəsində vəziyyət köklü şəkildə dəyişib.

Sərhəddə uşaqların azad şəkildə oyun oynaması, hər iki tərəfdə insanların normal həyata qayıtmaq arzusunun və sülhə olan inamının göstəricisidir. Bu cür hadisələr gələcək nəsillər üçün daha təhlükəsiz və sabit bir mühitin formalaşmasına ümid verir.

Hazırkı sülhün möhkəmləndirilməsi və davamlılığının təmin edilməsi üçün hər iki ölkənin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Hüquqi çərçivənin qorunması, dialoqun davam etdirilməsi və xalqlararası münasibətlərin inkişafı regionun gələcəyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

İran İslam Respublikası İraqın şimalında, Süleymaniyyə vilayətində yerləşən PKK terror təşkilatının düşərgələrinə raket və pilotsuz uçuş aparatları (PUA) ilə genişmiqyaslı zərbələr endirib. Hücumlar Zərgveyzlə kəndi ətrafındakı strateji bazaları hədəf alıb.

Tribuna.az-ın məlumatına görə, əməliyyat PKK-nın bölgədəki fəaliyyətinə qarşı Tehranın sərt reaksiyası kimi qiymətləndirilir. İran rəsmiləri dəfələrlə İraq ərazisindən öz sərhədlərinə yönələn təhdidlərlə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirmişdilər.

Bu hücumlar İranın öz təhlükəsizlik maraqlarını qorumaq üçün İraq ərazisində hərbi əməliyyatlar keçirməkdən çəkinmədiyini bir daha nümayiş etdirir. PKK ilə yanaşı, İran tez-tez İraq Kürdüstanı bölgəsindəki digər kürd müxalifət qruplarını da hədəf alır.

Zərbələrin dəqiq nəticələri və PKK sıralarındakı itkilər barədə hələlik rəsmi məlumat verilməyib. Lakin belə əməliyyatlar bölgədəki gərginliyi artıraraq, İraqın suverenliyi ilə bağlı beynəlxalq müzakirələrə səbəb olur.

İraq hökuməti və Kürdüstan Regional Hökuməti (KRG) İranın bu cür müdaxilələrini adətən pisləyir, lakin İran öz təhlükəsizlik maraqlarını əsas gətirərək əməliyyatlarını davam etdirir. Bu vəziyyət bölgədəki mürəkkəb geosiyasi dinamikanın bir hissəsidir.

Analitiklər hesab edir ki, Tehran bu hücumlarla həm PKK-ya xəbərdarlıq edir, həm də daxili auditoriyasına güc nümayiş etdirir. Eyni zamanda, bu addım İraqın şimalında Türkiyənin də PKK-ya qarşı apardığı əməliyyatlar fonunda daha geniş regional təhlükəsizlik strategiyasının bir parçası kimi qəbul edilə bilər.