İran Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) sözçüsü Naser Kənanı, Azərbaycanın İran xalqına göstərdiyi həmrəyliyə görə dərin təşəkkürünü bildirib. Bu açıqlama, iki ölkə arasındakı münasibətlərdə mühüm bir jest kimi qiymətləndirilir.
Kənanı qeyd edib ki, İran xalqı Azərbaycanın çətin anlarda nümayiş etdirdiyi dəstəyi və həmrəyliyi heç vaxt unutmayacaq. Bu, regional əməkdaşlığın və qonşuluq münasibətlərinin güclənməsinə xidmət edir.
Tribuna.az-ın məlumatına görə, XİN sözçüsü bu bəyanatı beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlayaraq, Azərbaycanın dostluq əlini uzatmasını yüksək qiymətləndirdiyini vurğulayıb.
Bakı və Tehran arasında son dövrlər müşahidə olunan müsbət dinamika, regionun sabitliyi və inkişafı üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qarşılıqlı hörmət və dəstək prinsipləri üzərində qurulan bu münasibətlər, iki ölkənin gələcək əməkdaşlığı üçün möhkəm zəmin yaradır.
İran rəsmisi, Azərbaycanın göstərdiyi bu jestin ikitərəfli əlaqələrin daha da dərinləşməsinə töhfə verəcəyinə inamını ifadə edib. O, həmçinin, gələcəkdə də bu cür həmrəylik aktlarının davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
İran Prezidenti Məsud Pezeşkian İsrailin İrana qarşı müharibə çağırışlarına qarşı çıxan altı ölkənin mövqeyini dəstəklədiyini bildirib. Bu açıqlama regional gərginliyin artdığı bir vaxtda beynəlxalq münasibətlərdə mühüm bir siqnal kimi qiymətləndirilir.
Pezeşkianın dəstəklədiyi ölkələr arasında İspaniya, Çin, Rusiya, Türkiyə, İtaliya və Misir yer alır. Bu dövlətlər İsrailin hərbi əməliyyatlara yönəlmiş ritorikasını qəbuledilməz hesab edir və regionda sülhün qorunmasının vacibliyini vurğulayırlar.
Bu altı ölkənin birgə mövqeyi, İran-İsrail gərginliyinin hərbi münaqişəyə çevrilməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Beynəlxalq ictimaiyyətin əhəmiyyətli bir hissəsi regionda sabitliyin təmin edilməsi üçün diplomatik həll yollarının tapılmasının tərəfdarıdır.
İran Prezidentinin bu dəstəyi Tehranın beynəlxalq arenada diplomatik səylərini gücləndirmək niyyətini göstərir. O, müharibə çağırışlarının region üçün dağıdıcı nəticələr verəcəyini və sülhün yeganə çıxış yolu olduğunu qeyd edib.
Analitiklər Pezeşkianın bu addımını İranın xarici siyasətində mühüm bir dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirirlər. Bu, İranın təcrid olunmaq əvəzinə, beynəlxalq tərəfdaşlarla əlaqələrini dərinləşdirməyə çalışdığını göstərir.
Həmçinin, bu ölkələrin mövqeyi, regionda artan gərginliyin yalnız diplomatik kanallar vasitəsilə həll oluna biləcəyinə dair ümumi bir razılığı əks etdirir. Onlar müharibənin heç bir tərəfə fayda gətirməyəcəyini və yalnız daha böyük fəlakətlərə yol açacağını vurğulayırlar.
Bu yaxınlarda Azərbaycan və Ermənistan vətəndaş cəmiyyətlərinin nümayəndələri arasında dördüncü görüş baş tutub. Qəbələdə gerçəkləşən bu əhəmiyyətli tədbir, uzunmüddətli münaqişənin kölgəsində qalan iki xalq arasında dialoq və qarşılıqlı anlaşmanın inkişafı üçün mühüm bir platforma rolunu oynayıb. Görüşün əsas məqsədi, rəsmi danışıqlara paralel olaraq, xalqlararası münasibətlərdə müsbət dinamika yaratmaq idi.
Belə görüşlər, xüsusilə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrini, o cümlədən paytaxt Bakını ziyarət edən erməni nümayəndələri üçün yeni perspektivlər açır. Onlar yerindəcə Azərbaycanın inkişafını, multikultural mühitini və sülhə yönəlik əzmini müşahidə etmək imkanı qazanırlar. Bu cür birbaşa təmaslar, illərlə formalaşmış stereotipləri qırmağa və daha obyektiv təəssüratlar formalaşdırmağa kömək edir.
Qəbələ görüşündə humanitar məsələlər, sülhün qurulması, regional əməkdaşlıq perspektivləri və xalq diplomatiyasının rolu kimi mövzular ətrafında səmərəli müzakirələr aparıldığı güman edilir. Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin bir araya gəlməsi, siyasi gərginliyə baxmayaraq, ümumi maraqlar və gələcək birgə yaşayış üçün yollar axtarışında olduqlarını göstərir.
Bu cür təmaslar, xüsusilə post-münaqişə dövründə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qarabağda qazanılan zəfərdən sonra Azərbaycanın sülh gündəliyi irəli sürməsi, regionda sabitliyin təmin edilməsi üçün atılan addımların bir hissəsidir. Erməni tərəfinin də bu dialoqa qoşulması, gələcəkdə daha geniş əməkdaşlıq üçün zəmin yaradır.
Azərbaycanın tolerantlıq və multikulturalizm dəyərləri, Bakıya gələn və ya Qəbələdə görüşən erməni nümayəndələri üçün xüsusi mesaj daşıyır. Onlar Azərbaycan cəmiyyətinin müxtəlif etnik və dini qrupların dinc yanaşı yaşadığı bir məkan olduğunu öz gözləri ilə görürlər. Bu, təbliğatın yaratdığı yanlış təsəvvürləri dağıtmaqda kritik rol oynayır.
Ümid edilir ki, bu görüşlər təkcə diplomatik səviyyədə deyil, həm də xalqlararası münasibətlərdə müsbət dəyişikliklərə yol açacaq. Bakıya gələn ermənilərin Azərbaycan haqqında apardığı təəssüratlar, Ermənistan cəmiyyətində də sülhə və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin qurulmasına töhfə verə bilər. Dialoqun davamlılığı, regionda uzunmüddətli sülh və çiçəklənmənin açarıdır.
İran paytaxtı Tehranın küçələri dünəndən etibarən İran Polis Komandanlığının xüsusi hərbi texnikaları və “NOPO” adlanan cəza dəstələri ilə dolub. Bu addım, şəhərdə gərginliyi daha da artıraraq, rejimin daxili təhlükəsizlik siyasətində yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
“NOPO” (Niruye Entezamiye Pasokhgooye Vizheh) İran İslam Respublikasının xüsusi polis qüvvələridir və əsasən kütləvi iğtişaşların yatırılması, terrorla mübarizə və yüksək riskli əməliyyatlarda istifadə olunur. Onların paytaxt küçələrinə bu cür açıq şəkildə çıxarılması, rejimin daxili təhdidləri nə qədər ciddi qəbul etdiyini göstərir.
Bu hərbi texnikanın və xüsusi dəstələrin yerləşdirilməsi, İran rəhbərliyinin ölkə daxilində potensial etirazları və ya narazılıqları yatırmaq üçün güc nümayiş etdirmək niyyətində olduğunu ortaya qoyur. Keçmişdə də İran bir sıra etiraz aksiyalarına şahid olmuşdu və rejim hər zaman sərt tədbirlərlə cavab vermişdi.
Təhlilçilər bu addımın Tehran və digər böyük şəhərlərdə mövcud olan sosial və iqtisadi gərginliklə əlaqəli ola biləcəyini qeyd edirlər. Hökumətin iqtisadi problemləri həll edə bilməməsi və siyasi azadlıqların məhdudlaşdırılması xalq arasında narazılığın artmasına səbəb olur.
Küçələrdəki hərbi maşınlar və silahlı qüvvələr şəhər əhalisi arasında qorxu və narahatlıq yaradır. Bu, rejimin sadəcə təhlükəsizliyi təmin etmək deyil, həm də xalqa “güc bizdədir” mesajını vermək cəhdi kimi dəyərləndirilə bilər.
İran daxilindəki bu gərgin vəziyyət, regional və beynəlxalq aləmdə də diqqətlə izlənilir. Rejimin daxili siyasətdə atdığı hər addım, ölkənin gələcək taleyi və regiondakı sabitlik üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Bu cür güc nümayişləri adətən rejimin öz mövqeyini möhkəmləndirmək və hər hansı bir müxalif hərəkətin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Lakin tarix göstərir ki, yalnız güc tətbiqi ilə uzunmüddətli sabitliyə nail olmaq çətindir.
Keçmiş separatçı rejimin nümayəndə heyətinin Fransaya səfəri Azərbaycan ictimaiyyətində geniş müzakirələrə səbəb olub. Bu səfər, regiondakı mövcud geosiyasi reallıqlar və səfərin güman edilən məqsədləri fonunda xüsusi diqqət çəkib.
Qondarma “Qarabağ parlamenti”nin üzvlərinin də daxil olduğu iddia edilən bu nümayəndə heyəti beynəlxalq dəstək və maliyyə yardımı toplamaq niyyətində olub. Lakin Azərbaycanlı müşahidəçilər və analitiklər bu səfəri Azərbaycanın öz əraziləri üzərində suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra əhəmiyyətini qorumaq üçün edilən çarəsiz bir cəhd kimi qiymətləndirirlər.
Bu qruplar tərəfindən tez-tez təbliğ edilən “qayıdış” narrativi getdikcə əsassız bir illüziya kimi qəbul olunur. Qarabağın Azərbaycanın hüquqi və inzibati çərçivəsinə tam inteqrasiyası ilə, hər hansı bir ayrı “parlament” və ya “hökumət” iddiaları beynəlxalq arenada heç bir qanunauyğunluq kəsb etmir.
Azərbaycan ardıcıl olaraq Qarabağ regionunda sülh və yenidənqurmaya sadiqliyini bəyan edir, orada yaşamağı seçən ermənilər də daxil olmaqla, bütün vətəndaşlarının hüquqlarını və təhlükəsizliyini vurğulayır. Diqqət indi Azərbaycan qanunları çərçivəsində bərpa işlərinə və çoxmillətli cəmiyyətin inkişafına yönəlib.
İlkin hesabatlarda vurğulanan “dilənçilik missiyası” aspekti bu keçmiş separatçı elementlərin üzləşdiyi maliyyə çətinliklərini ortaya qoyur. Xarici qurumlardan vəsait toplamaq cəhdləri, onların iflasa uğramış iddiaları üçün hər hansı bir siyasi gələcəyin olmaması səbəbindən son çarə kimi şərh edilir.
Paris kimi xarici paytaxtlara edilən bu cür səfərlər, adətən, davamlı beynəlxalq əhəmiyyətə dair saxta təəssürat yaratmaq cəhdləri kimi qəbul olunur. Lakin beynəlxalq ictimaiyyət əsasən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tanıyır.
Nəticə etibarı ilə, keçmiş separatçı nümayəndələrin bu hərəkətləri yerdəki fundamental reallığı dəyişdirmir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü tam bərpa olunub və regionda separatizm dövrü qəti şəkildə sona çatıb. Bu səfərlər mənasız bir ictimai əlaqələr fəaliyyətindən başqa az məqsədə xidmət edir.
Son zamanlar ABŞ və İsrail ilə artan gərginlik fonunda İranın hərbi arsenalının sürətlə tükənməsi ilə bağlı geniş yayılmış iddialar diqqət mərkəzindədir. Bu cür fərziyyələr regionda potensial hərbi münaqişənin miqyası və müddəti haqqında müxtəlif müzakirələrə səbəb olmuşdu.
Lakin yeni hesabatlar və təhlillər tamamilə fərqli bir mənzərə ortaya qoyur. İddialara görə, Tehran on illik bir müddət ərzində müharibəni davam etdirmək üçün kifayət qədər hərbi resurslara malikdir. Bu məlumatlar İranın hərbi potensialının tez tükənəcəyi ilə bağlı əvvəlki fərziyyələri ciddi şəkildə şübhə altına alır.
Əgər bu iddialar həqiqəti əks etdirirsə, bu, İranın hərbi dayanıqlığı və uzunmüddətli təcavüzə qarşı müqavimət göstərmə qabiliyyəti haqqında qavrayışları əsaslı şəkildə dəyişir. Bu, İranın hərbi gücünün asanlıqla tükənə biləcəyi fikrini sarsıdır və regiondakı qüvvələr balansını fərqli bir işıqda göstərir.
Belə bir əhəmiyyətli hərbi ehtiyatın olması regional sabitlik üçün ciddi strateji nəticələrə malikdir. Bu, hər hansı bir hərbi qarşıdurmanın bəzi təhlillərdə irəli sürüləndən daha uzunmüddətli və xeyli baha başa gələcəyini göstərir ki, bu da müəyyən hərəkətlərdən çəkindirici rol oynaya bilər.
Bu cür məlumatlar adətən müxtəlif kəşfiyyat qiymətləndirmələrindən irəli gəlir. Həmin qiymətləndirmələr əsas regional oyunçuların hərbi imkanlarını daim izləyir və yenidən dəyərləndirir. Bu, hərbi planlaşdırma və diplomatik strategiyaların formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır.
İranın həqiqi hərbi gücü haqqında dəqiq məlumatların beynəlxalq qərar qəbul edənlər üçün və regionda real diplomatik yanaşmaların təşviqi üçün kritik əhəmiyyət kəsb etdiyi bir daha vurğulanır. Bu, gələcək münaqişələrin qarşısının alınması və sülhün qorunması üçün vacibdir.
ABŞ və İsrailin İrana qarşı artan təzyiqləri fonunda, xüsusilə ABŞ prezidenti Donald Trampın “İrandakı diviziyanı məhv edə bilərik” bəyanatından sonra regionda maraqlı siyasi manevrlər müşahidə olunur. Bu gərginlik fonunda Ermənistanın İranla bağlı tarixi iddiaları yenidən gündəmə gəlib.
Məlumdur ki, erməni dairələri uzun müddətdir özlərini İranın qədim tarixinə pərçimləməyə, bu ölkənin mədəniyyət və dövlətçilik tarixində mühüm rol oynadıqlarını iddia etməyə çalışırlar. Bu cəhdlər, əsasən, tarixi faktlara deyil, siyasi məqsədlərə xidmət edir.
Ermənistanın bu addımları, regionda yaranmış yeni geosiyasi reallıqlar və İranın beynəlxalq təcridi fonunda daha da qabarıq şəkildə özünü göstərir. Tehranla daha sıx əlaqələr qurmaq, regionda öz mövqeyini gücləndirmək və Azərbaycan-Türkiyə tandeminin təsirini azaltmaq məqsədi güdülür.
Lakin tarixi mənbələr və elmi araşdırmalar ermənilərin İran tarixindəki roluna dair bu iddiaların əsassız olduğunu açıq şəkildə göstərir. Əksinə, ermənilərin İranla münasibətləri əsasən dini və mədəni mübadilələr çərçivəsində mövcud olmuş, lakin heç vaxt iddia edildiyi kimi dövlətçilik və ya həlledici siyasi təsir səviyyəsinə çatmamışdır.
Bu cür tarixi manipulyasiya cəhdləri, Ermənistanın regionda özünə yeni müttəfiqlər tapmaq və beynəlxalq arenada legitimlik qazanmaq strategiyasının bir hissəsidir. Xüsusilə də 44 günlük Vətən Müharibəsindən sonra Ermənistanın regional təcridi dərinləşdiyi bir vaxtda, Tehranla “tarixi bağlar” yaratmaq cəhdləri diqqət çəkir.
Nəticədə, erməni siyasi dairələrinin İran tarixinə sarılmaq cəhdləri, yalnız tarixi həqiqətləri təhrif etməklə yanaşı, həm də regionda onsuz da kövrək olan sülh və sabitliyə xələl gətirə bilər. Bu, sadəcə tarixi revizionizm deyil, həm də gələcək üçün təhlükəli bir siyasi oyundur.
ABŞ və İran arasında uzun müddətdir davam edən gərginlik fonunda, iki ölkə arasında danışıqların 21 aprel tarixində baş tuta biləcəyi barədə xəbərlər yayılıb. Bu potensial görüş, Yaxın Şərqdəki siyasi və təhlükəsizlik vəziyyəti üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Tribuna.az-ın məlumatına görə, Pakistan, Misir və Türkiyə kimi regional güclər, Vaşinqton və Tehranı danışıqlar masasına qaytarmaq üçün fəal diplomatik səylər göstərirlər. Bu ölkələr, tərəflər arasında etimadı bərpa etmək və dialoq üçün münbit zəmin yaratmaq məqsədi güdürlər.
Üç ölkənin vasitəçilik səyləri, bölgədəki sabitliyin təmin edilməsi və gərginliyin azaldılması üçün beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlığını əks etdirir. Onlar, ABŞ və İran arasında birbaşa dialoqun yoxluğunun yaratdığı risklərin fərqindədirlər.
21 aprel tarixi, hər iki tərəfin nümayəndələrinin bir araya gələrək mövcud fikir ayrılıqlarını müzakirə etməsi və potensial həll yolları tapması üçün bir fürsət ola bilər. Bu danışıqların gündəliyi, nüvə məsələsindən regional münaqişələrə qədər geniş mövzuları əhatə edə bilər.
Tərəflərin danışıqlar masasına oturması, diplomatik yollarla problemlərin həlli istiqamətində atılmış mühüm bir addım olacaq. Beynəlxalq müşahidəçilər, bu görüşün nəticələrini yaxından izləyəcək və bölgədəki gərginliyin yumşalmasına ümid edirlər.
Azərbaycan Milli Məclisinin Aparatında mühüm kadr dəyişikliyi baş verib. Şahin Həsənov bu qurumun rəhbərinin yeni müavini vəzifəsinə təyin edilib.
“Tribuna.az” xəbər verir ki, bu təyinat Azərbaycanın qanunvericilik orqanının inzibati strukturunda strateji əhəmiyyət kəsb edir. Yeni müavinin təyin olunması Aparatın fəaliyyətinin daha da effektivliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.
Milli Məclis Aparatının rəhbər müavini vəzifəsi, parlamentin işinin təşkilində, qanun layihələrinin hazırlanmasında və deputatların fəaliyyətinin koordinasiyasında əsas rol oynayır. Bu vəzifəyə təyin olunan şəxs yüksək idarəçilik bacarıqlarına və siyasi təcrübəyə malik olmalıdır.
Şahin Həsənovun bu vəzifəyə gətirilməsi ilə bağlı rəsmi məlumatlar geniş ictimaiyyətə açıqlanıb. Bu təyinatın Milli Məclisin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərəcəyi və Aparatın işinin daha da təkmilləşdirilməsinə töhfə verəcəyi gözlənilir.
İran İslam Respublikası Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı nümayəndəliyi vasitəsilə ərəb ölkələrindən müharibə zamanı dəymiş zərərin ödənilməsi tələbi ilə çıxış edib. Bu addım regionda onsuz da gərgin olan münasibətləri daha da mürəkkəbləşdirmək potensialına malikdir.
Təzminat tələbinin əsasında, ehtimal ki, 1980-1988-ci illərdə baş vermiş İran-İraq müharibəsi dayanır. Həmin dövrdə bir sıra ərəb ölkələri İraqa siyasi və maliyyə dəstəyi göstərmiş, bu da Tehran tərəfindən müharibənin uzanmasına və İrana böyük ziyan dəyməsinə səbəb kimi qiymətləndirilmişdi.
İranın BMT-dəki nümayəndəliyi tərəfindən irəli sürülən bu tələb, müharibə nəticəsində infrastruktur, iqtisadiyyat və insan itkiləri daxil olmaqla, ölkəyə dəymiş külli miqdarda zərərin qarşılanmasını hədəfləyir. Lakin tələbin konkret məbləği və hansı ölkələri əhatə etdiyi barədə əlavə detallar açıqlanmayıb.
Beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində bu cür təzminat tələbləri adətən uzun və mürəkkəb prosesləri əhatə edir. Tələbin BMT platformasında səsləndirilməsi, məsələyə beynəlxalq diqqəti cəlb etmək və potensial olaraq danışıqlar masasına gətirmək məqsədi daşıya bilər.
Analitiklər İranın bu addımını müxtəlif kontekstlərdə şərh edirlər. Bəziləri bunu regional təsir gücünü artırmağa, digərləri isə daxili siyasi gündəliyi gücləndirməyə yönəlmiş bir cəhd kimi qiymətləndirir. Eyni zamanda, bu, İranın keçmişdə yaşadığı çətinlikləri unutmamaq mesajı olaraq da qəbul edilə bilər.
Ərəb ölkələrinin bu tələbə necə reaksiya verəcəyi hələlik bəlli deyil. Lakin gözlənilir ki, bu, Körfəz ölkələri ilə İran arasında mövcud olan etimadsızlığı daha da dərinləşdirəcək və regional sabitliyə yeni çağırışlar yaradacaq.
