Category: Siyasət

1990-cı ildən Ermənistanın işğalı altında olan Azərbaycanın Kərki kəndi ilə bağlı müzakirələr qonşu ölkədə yenidən qızışıb. Erməni müxalifəti bu kəndin tezliklə Azərbaycana qaytarılacağı ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirir və hökuməti bu istiqamətdə addımlar atmaqda ittiham edir.

Kərki kəndinin strateji əhəmiyyəti və coğrafi mövqeyi onun ətrafında yaranan gərginliyi daha da artırır. Bu müzakirələr Ermənistan-Azərbaycan sülh danışıqları fonunda baş verir və sərhədlərin delimitasiyası prosesi ilə sıx bağlıdır.

Ermənistan müxalifəti hesab edir ki, Kərki kəndinin Azərbaycana qaytarılması Ermənistanın ərazi bütövlüyü və təhlükəsizliyi üçün ciddi fəsadlar yarada bilər. Onlar hökuməti gizli danışıqlar aparmaqda və milli maraqları qurban verməkdə ittiham edirlər.

Müxalifət liderləri Kərkinin “əldən çıxması”nın digər ərazilərin də itirilməsinə yol açacağından ehtiyat edirlər. Bu narahatlıqlar, xüsusilə son dövrlər sərhəd kəndləri ətrafında yaranan gərginliklərlə üst-üstə düşür.

Azərbaycan tərəfi isə beynəlxalq hüquqa əsaslanaraq, Kərki kəndi də daxil olmaqla bütün işğal olunmuş ərazilərinin özünə qaytarılmasını tələb edir. Bakı bu məsələni sülh müqaviləsinin və sərhədlərin delimitasiyası prosesinin ayrılmaz hissəsi kimi görür.

Bu müzakirələr regionda davam edən sülh prosesinin nə qədər kövrək olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Hər iki tərəfin daxili siyasi dinamikası sülh danışıqlarının gedişatına ciddi təsir göstərir və Kərki məsələsi də bunun bariz nümunəsidir.

Rusiya tərəfi 2024-cü il dekabrın 25-də Aktau yaxınlığında baş vermiş AZAL təyyarəsinin qəzası ilə bağlı Azərbaycana kompensasiya ödəyəcək. Bu barədə tərəflər arasında uzunmüddətli danışıqlar nəticəsində razılıq əldə olunub.

Hadisə zamanı Azərbaycan Hava Yollarına (AZAL) məxsus sərnişin təyyarəsi Aktau beynəlxalq hava limanına eniş edərkən qəzaya uğramışdı. İlkin məlumatlara görə, təyyarənin göyərtəsində olan bütün sərnişin və heyət üzvləri xilas edilib, lakin təyyarə ciddi ziyan görmüşdü.

Qəzanın səbəbləri ilə bağlı aparılan araşdırmalar nəticəsində Rusiya istehsalı olan təyyarənin texniki nasazlığı ehtimalı irəli sürülmüşdü. Beynəlxalq aviasiya qaydalarına uyğun olaraq, istehsalçı ölkə və ya təyyarənin texniki xidmətinə cavabdeh tərəf hadisəyə görə məsuliyyət daşıya bilər.

Əldə olunan razılıq iki ölkə arasında diplomatik kanallar vasitəsilə aparılan gərgin danışıqların nəticəsidir. Azərbaycan tərəfi qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılması və dəymiş ziyanın ödənilməsi üçün Rusiya ilə fəal şəkildə işləyirdi.

Kompensasiyanın məbləği və ödəniş şərtləri ilə bağlı ətraflı məlumat hələlik açıqlanmasa da, bu razılaşma beynəlxalq aviasiya hüququ çərçivəsində mühüm bir addım hesab olunur. Bu addım gələcəkdə oxşar hadisələrin qarşısının alınması və zərərçəkmiş tərəflərin hüquqlarının qorunması baxımından presedent yaradır.

AZAL rəsmiləri hadisənin baş verdiyi ilk gündən etibarən sərnişinlərin təhlükəsizliyi və təyyarənin bərpası ilə bağlı məsələləri diqqət mərkəzində saxlamışdı. Kompensasiya ödənişi təyyarənin təmiri və ya yeni təyyarənin alınması xərclərini qismən və ya tamamilə qarşılaya bilər.

ABŞ və İran arasında razılaşdırılan iki həftəlik atəşkəsin müddəti başa çatmaq üzrədir və son xəbərlərə görə, bu atəşkəs uzadılmayacaq. Bu qərar bölgədəki gərginliyin yenidən artacağı ilə bağlı narahatlıqları gücləndirir.

Vaşinqton və Tehran arasında diplomatik kanallar vasitəsilə əldə edilən bu müvəqqəti razılaşma, müəyyən müddət ərzində hərbi fəaliyyətlərin azaldılmasına xidmət edirdi. Lakin atəşkəsin uzadılmaması tərəflər arasında etimadın hələ də kövrək olduğunu göstərir.

Atəşkəs müddətinin bir hissəsi artıq başa çatdığı halda, İslamabadda bu məsələ ilə bağlı müzakirələrin aparıldığı bildirilir. Lakin görünür ki, bu danışıqlar atəşkəsin davamlılığı üçün yetərli nəticə verməyib.

Ekspertlər hesab edir ki, atəşkəsin uzadılmaması, xüsusilə Yaxın Şərq regionunda hərbi eskalasiya riskini artıra bilər. Hər iki tərəfin mövqelərindəki sərtlik, gələcək danışıqlar üçün çətinliklər yaradır.

Bu qərar, həmçinin beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlığına səbəb olur. BMT və digər beynəlxalq təşkilatlar bölgədə sabitliyin təmin edilməsi üçün tərəfləri dialoqa davam etməyə çağırır.

ABŞ-ın və İranın bu qərarı ilə bağlı rəsmi açıqlamaları yaxın günlərdə gözlənilir. Lakin indidən bəllidir ki, Yaxın Şərqdəki vəziyyət yenidən diqqət mərkəzinə çevriləcək.

Ermənistan regionda nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı iddialı planlarını reallaşdırmaq üçün yeni tərəfdaşlar axtarışındadır. Bu çərçivədə, Euroasia.net saytının məlumatına görə, İrəvan “Sülh üçün Nəqliyyat və Yol İnfrastrukturu Layihəsi” (TRIPP) çərçivəsində Qazaxıstanla əməkdaşlıq etməyə hazırlaşır.

Məlumatda qeyd olunur ki, Ermənistanın bu addımı Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı regional müzakirələrin fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İrəvanın özünün “Zəngəzur dəhlizi” adlandırdığı layihə, əsasən, ölkənin cənub bölgələrini əhatə edən və beynəlxalq tranzit potensialını gücləndirməyə hədəflənən bir nəqliyyat marşrutu kimi təqdim olunur.

Qazaxıstanın bu layihəyə cəlb edilməsi Ermənistan üçün Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirmək və regional nəqliyyat şəbəkəsində mövqeyini gücləndirmək baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu əməkdaşlıq, həmçinin, Ermənistanın regionda alternativ nəqliyyat dəhlizləri yaratmaq cəhdlərinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan isə uzun müddətdir ki, Zəngəzur dəhlizini regionda sülh və əməkdaşlıq üçün əsas şərtlərdən biri hesab edir. Bakı bu dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirən, maneəsiz tranziti təmin edən bir marşrut kimi görür. Ermənistanın Qazaxıstanla birgə layihə irəli sürməsi, bu kontekstdə müxtəlif yozumlara səbəb olur.

Regional nəqliyyat dəhlizləri üzərində gedən geosiyasi mübarizə fonunda, Ermənistanın Qazaxıstanla əməkdaşlığı Cənubi Qafqazda yeni dinamika yarada bilər. Bu addım, həmçinin, “Orta Dəhliz” kimi mövcud və inkişaf etməkdə olan beynəlxalq marşrutlara alternativ və ya tamamlayıcı bir yol kimi də nəzərdən keçirilə bilər.

Analitiklər hesab edir ki, İrəvanın bu cəhdi regional nəqliyyat xəritəsində öz mövqeyini möhkəmləndirmək və Azərbaycanın təklif etdiyi dəhlizə qarşı bir növ diplomatik cavab vermək məqsədi daşıya bilər. Hadisələrin inkişafı regionda sülh prosesinin gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək.

Milli Məclisin deputatı Kamaləddin Qafarov akademik Zərifə Əliyevanın Azərbaycan gəncliyi üçün daim örnək olacağını vurğulayıb. O, görkəmli oftalmoloq alimin zəngin elmi irsinin, tədqiqatlarının və əldə etdiyi nəticələrin Azərbaycan tibb elminin inkişafında müstəsna rol oynadığını qeyd edib.

Zərifə Əliyeva oftalmologiyanın müxtəlif istiqamətləri üzrə apardığı fundamental tədqiqatlarla dünya miqyasında tanınmış bir alimdir. Onun göz xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsində tətbiq etdiyi innovativ metodlar bu sahədə yeni üfüqlər açıb və müasir tibbə dəyərli töhfələr verib.

Xüsusilə peşə oftalmopatalogiyası sahəsindəki araşdırmaları, sənaye istehsalında çalışanların görmə orqanlarının mühafizəsi ilə bağlı elmi işləri böyük əhəmiyyət kəsb edir. Zərifə Əliyeva bu sahədə bir sıra monoqrafiyaların və yüzlərlə elmi məqalənin müəllifidir ki, bunlar da tibb ədəbiyyatının qiymətli nümunələridir.

Akademik Zərifə Əliyevanın fəaliyyəti təkcə elmi nailiyyətlərlə məhdudlaşmır, həm də gənc nəslə, xüsusilə də qadınlara elmə və təhsilə maraq oyatmaq baxımından böyük ilham mənbəyidir. Onun həyat yolu və peşəkar uğurları Azərbaycan cəmiyyətində qadınların rolunun gücləndirilməsinə xidmət edir.

Kamaləddin Qafarovun sözlərinə görə, Zərifə Əliyevanın irsi bu gün də aktuallığını qoruyur və gənc mütəxəssislər üçün yol göstərici olaraq qalır. Onun adı Azərbaycan tibb tarixində qızıl hərflərlə yazılmışdır və nəsillərə ötürülən bir mirasdır.

İranda müharibənin ilkin mərhələsi başa çatdıqdan sonra ölkənin iqtisadi vəziyyəti xeyli pisləşib. Uzunmüddətli sanksiyalar, regional gərginliklər və daxili idarəetmə problemləri İran iqtisadiyyatını çətin vəziyyətə salıb.

Ölkədə inflyasiya səviyyəsi kritik həddə çatıb, əhalinin alıcılıq qabiliyyəti kəskin şəkildə azalıb. Ərzaq məhsullarının, yanacağın və digər zəruri malların qiymətlərinin durmadan artması, xüsusilə aztəminatlı ailələr üçün gündəlik həyatı dözülməz edir.

Bu ağır iqtisadi vəziyyət fonunda ölkənin müxtəlif bölgələrində lokal etirazlar geniş vüsət almağa başlayıb. İnsanlar əsasən iqtisadi tələblərlə küçələrə çıxır, hökumətdən iş yerləri, layiqli maaşlar və qiymət sabitliyi tələb edirlər.

Etiraz aksiyaları əsasən sənaye şəhərlərində və kənd təsərrüfatı bölgələrində müşahidə olunur. Fəhlələr, təqaüdçülər və gənclər iqtisadi problemlərin həlli üçün hökumətə təzyiq göstərməyə çalışırlar.

İran hökuməti etirazları yatırmaq üçün müxtəlif vasitələrə əl atsa da, iqtisadi problemlərin köklü şəkildə həll edilməməsi narazılığın daha da dərinləşməsinə səbəb olur. Ekspertlər bu etirazların siyasi müstəviyə keçmə ehtimalını da istisna etmirlər.

Aprelin 12-də Pakistanın paytaxtı İslamabadda ABŞ və İran arasında keçirilən danışıqlarla bağlı maraqlı və narahatedici məlumatlar yayılıb. Görüş zamanı İran nümayəndə heyəti daxilində ciddi fikir ayrılıqlarının, hətta qalmaqalın yaşandığı iddia edilir.

Məlumatlara görə, İranın baş diplomatlarından biri, danışıqlarda mühüm rol oynayan Abbas Əraqçı ilə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) nümayəndələri arasında gərginlik yaşanıb. Bu hadisə, İranın xarici siyasətində diplomatik və hərbi-təhlükəsizlik qanadları arasındakı potensial ziddiyyətləri bir daha gündəmə gətirib.

Qalmaqalın əsas səbəbinin danışıqların gedişatı, müəyyən məsələlər üzrə güzəştlər və ya İranın beynəlxalq arenadakı mövqeyi ilə bağlı strateji fərqlər olduğu ehtimal edilir. Əraqçı kimi təcrübəli diplomatlar adətən danışıqlarda daha praqmatik yanaşma tərəfdarı olsalar da, SEPAH-ın nümayəndələri daha sərt və prinsipial mövqe tutmağa meyilli olurlar.

Bu cür daxili fikir ayrılıqları beynəlxalq danışıqlar zamanı İranın mövqeyini zəiflədə bilər. Xüsusilə ABŞ kimi güclü bir tərəflə aparılan danışıqlarda nümayəndə heyətinin vahid cəbhədən çıxış etməsi kritik əhəmiyyət kəsb edir.

İslamabaddakı bu insident, İranın daxili siyasi dinamikasının və müxtəlif güc mərkəzləri arasındakı mübarizənin xarici siyasətə necə təsir etdiyinin bariz nümunəsidir. Bu cər gərginliklər, Tehranın gələcək danışıqlarda tutacağı mövqeyə və ümumilikdə regiondakı roluna təsir göstərə bilər.

İran İslam Respublikası ABŞ və İsraili ölkəsinə qarşı həyata keçirilən hücumlara görə beynəlxalq məsuliyyətə cəlb etməyin vacibliyini bəyan edib. İranın yüksək rütbəli diplomatı Abbas Əraqçi, Tehranın bu məsələdə qətiyyətli mövqeyini bir daha vurğulayıb.

Rəsmi Tehran, xüsusilə son dövrlərdə İrana qarşı artan təxribatçı fəaliyyətlərin, kiberhücumların və hədəfli əməliyyatların məhz ABŞ və İsrail tərəfindən dəstəkləndiyini və ya birbaşa həyata keçirildiyini iddia edir. Bu hücumlar ölkənin təhlükəsizliyinə ciddi təhdid kimi qiymətləndirilir.

Əraqçi bildirib ki, beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində bu cür aktlara yol verilməməli və beynəlxalq ictimaiyyət bu məsələyə laqeyd qalmamalıdır. İran, öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq üçün bütün lazımi addımları atmağa hazır olduğunu bəyan edir.

Tehran, ABŞ və İsrailin regional sabitliyi pozan hərəkətlərinin cavabsız qalmayacağını və bu cür əməllərin ağır nəticələrinin olacağını xəbərdarlıq edib. İranın nüvə proqramı ətrafında yaranan gərginlik fonunda bu bəyanat xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Diplomat, məsuliyyətə cəlb etmə çağırışının sadəcə bəyanat olmadığını, həm də beynəlxalq platformalarda bu məsələnin qaldırılması üçün hüquqi və siyasi addımların atılacağını bildirib. İranın məqsədi, təcavüzkar hərəkətlərin qarşısını almaq və ölkəsinin təhlükəsizliyini təmin etməkdir.

Bu çağırış, Yaxın Şərqdə onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirə bilər. Beynəlxalq müşahidəçilər, Tehranın bu kəskin mövqeyinin regionda yeni eskalasiyalara yol aça biləcəyindən narahatdırlar.

Livan və İsrail, onilliklərdir davam edən gərgin münasibətlərin fonunda birbaşa ikitərəfli danışıqlara başlamaq barədə razılığa gəlib. Bu, iki ölkə arasında münasibətlərdə mühüm bir irəliləyiş kimi qiymətləndirilir.

“Tribuna.az” “Lebanon 24” -a istinadən xəbər verir ki, bu addım Yaxın Şərq diplomatiyasında əhəmiyyətli bir hadisə hesab olunur, çünki iki ölkə texniki olaraq hələ də müharibə vəziyyətindədir.

Danışıqların əsas məqsədi, mübahisəli dəniz və quru sərhədləri ilə bağlı uzun müddətdir həll olunmamış məsələləri müzakirə etmək və potensial həll yolları tapmaqdır.

Bu cür birbaşa dialoq regionda gərginliyi azaltmaq və daha stabil bir mühit yaratmaq üçün ciddi bir cəhd olaraq qəbul edilir. Tərəflərin danışıqlar masasına oturmaq razılığı, hər iki tərəfin regional sabitliyə töhfə vermək niyyətində olduğunu göstərir.

Danışıqlar prosesinin çətin və mürəkkəb olacağı gözlənilir, lakin ilkin razılaşma özü böyük bir diplomatik nailiyyətdir. Bu, gələcəkdə daha geniş əməkdaşlıq üçün zəmin yarada bilər.

Beynəlxalq ictimaiyyət bu inkişafı diqqətlə izləyir və danışıqların uğurlu nəticələnməsi üçün dəstəyini ifadə edir. Livan və İsrail arasında sülhə doğru atılan bu addım, regionun gələcəyi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.

ABŞ-ın strateji Hörmüz boğazını blokadaya alması dünya gündəmini silkələyib. Məlumatlara görə, ABŞ donanmasının boğazda nəqliyyatı dayandırmasından sonra ilk 24 saat ərzində bir dənə də olsun gəmi keçməyib. Bu addım beynəlxalq dəniz ticarətində ciddi narahatlıqlar yaradıb və qlobal enerji bazarları üçün potensial təhdid kimi qiymətləndirilir.

Hörmüz boğazı, Fars körfəzini Oman körfəzi və Ərəb dənizi ilə birləşdirən dünyanın ən mühüm neft tranziti keçididir. Qlobal neft təchizatının təxminən üçdə biri bu boğazdan keçir. Boğazın blokadaya alınması neft daşımalarını iflic edərək, dünya iqtisadiyyatına ciddi zərbə vura bilər.

ABŞ-ın bu qərarının arxasında Yaxın Şərqdə artan gərginliklər, xüsusilə də İranla münasibətlərdəki kəskinləşmənin dayandığı ehtimal edilir. Vaşinqtonun bu cür radikal addımı regionda uzun müddətdir davam edən geosiyasi mübarizənin yeni və təhlükəli mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.

Nəqliyyatın tamamilə dayanması neft qiymətlərində kəskin artıma səbəb ola bilər. Dünya bazarlarında xam neftin qiyməti artıq bu xəbərlərin fonunda dalğalanmağa başlayıb. Enerji təchizat zəncirində yaranan bu fasilə, bir çox ölkənin iqtisadi sabitliyinə birbaşa təsir edəcək.

Bu, Hörmüz boğazının tarixində nadir rast gəlinən bir hadisədir. Boğazın bağlanması beynəlxalq hüquqa və dənizçilik azadlığı prinsiplərinə zidd olaraq qəbul edilə bilər. Dünya ictimaiyyəti və beynəlxalq təşkilatlar bu vəziyyəti yaxından izləyir və gərginliyin azaldılması üçün çağırışlar edə bilər.

Vəziyyətin necə inkişaf edəcəyi hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır. ABŞ-ın bu blokadanı nə qədər davam etdirəcəyi və buna qarşı regional və beynəlxalq reaksiyaların necə olacağı yaxın günlərdə aydınlaşacaq. Şübhəsiz ki, bu hadisə qlobal geosiyasətdə dərin izlər buraxacaq.