Category: Siyasət

İran-ABŞ münasibətlərində gərginlik fonunda ortaya çıxan şok iddia regionda geniş müzakirələrə səbəb olub. İranlı ekspert Mustafa Səfəvinin sözlərinə görə, İran əhalisinin böyük bir hissəsi Amerika Birləşmiş Ştatları ilə müharibənin davam etməsini tələb edir.

Tribuna.az-ın məlumatına əsasən, ekspertin irəli sürdüyü bu iddia, ölkə daxilindəki ictimai rəyin gözləniləndən daha radikal olduğunu göstərir. Səfəvi bildirib ki, İran vətəndaşlarının 87 faizi ABŞ ilə hərbi qarşıdurmanın davam etməsini istəyir.

Bu cür yüksək faiz, İran cəmiyyətində anti-amerikan əhval-ruhiyyəsinin dərin köklərə malik olduğunu və siyasi rəhbərliyin xarici siyasət kursuna güclü dəstək verdiyini nümayiş etdirir. Əgər bu rəqəmlər həqiqəti əks etdirirsə, bu, Tehranın regional siyasətində daha sərt mövqe tutmasına zəmin yarada bilər.

ABŞ və İran arasında onillərdir davam edən gərginliklər, nüvə proqramı, sanksiyalar və regional münaqişələrdəki rol ilə bağlıdır. Bu iddia, mövcud gərginliyin sadəcə siyasi elita səviyyəsində deyil, həm də geniş xalq kütlələri arasında dəstək tapdığını göstərir.

Ekspertin açıqlaması, beynəlxalq ictimaiyyətin İran daxilindəki siyasi dinamikanı daha dərindən anlaması üçün vacib bir ipucu ola bilər. Belə bir ictimai rəy, gələcəkdə regionda sülh və sabitlik üçün ciddi çağırışlar yarada bilər.

Erməni siyasətçi David Ananyan Bakı və Ankaranın Ermənistanı müstəqil dövlətdən nəzarət edilən əraziyə çevirməyə çalışdığını iddia edib. Bu bəyanat regionda artan gərginlik və Ermənistanın geosiyasi mövqeyi ilə bağlı ciddi narahatlıqları əks etdirir.

Ananyanın sözlərinə görə, Azərbaycan və Türkiyənin regional ambisiyaları Ermənistanın suverenliyi üçün birbaşa təhlükə yaradır. O, bu prosesin siyasi, iqtisadi və hərbi vasitələrlə həyata keçirilməsinə cəhd edildiyini vurğulayıb.

İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın bölgədəki mövqeyi əhəmiyyətli dərəcədə güclənib. Türkiyənin Azərbaycana verdiyi qəti dəstək isə Ankaranın Cənubi Qafqazda strateji təsirini artırmaq niyyətini nümayiş etdirir. Bu iki ölkənin əməkdaşlığı regionda yeni güc balansının yaranmasına səbəb olub.

Ermənistan isə müharibədən sonra həm daxili, həm də xarici problemlərlə üzləşib. Ölkənin iqtisadi və hərbi zəifliyi, eləcə də beynəlxalq dəstəyin məhdudluğu Ananyan kimi siyasətçilərin bu cür narahatlıqlarını daha da artırır.

Bu iddialar Cənubi Qafqazda regional təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərini yenidən gündəmə gətirir. Ermənistanın gələcək xarici siyasət kursu və regional güclərlə münasibətləri ölkənin suverenliyini qorumaq baxımından həlledici əhəmiyyət kəsb edəcək.

Bakı və Ankara isə öz növbəsində regional əməkdaşlığı və inteqrasiyanı təşviq etdiklərini, lakin heç bir ölkənin daxili işlərinə qarışmaq niyyətində olmadıqlarını bəyan edirlər. Buna baxmayaraq, Ananyanın bəyanatı bölgədəki gərgin dialoqun bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Rusiya paytaxtı Moskvadakı Domodedovo hava limanında təxminən 40 İsrail vətəndaşının saxlanılması xəbəri beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. Bu hadisənin təfərrüatları hələlik tam aydınlaşmasa da, vəziyyətin diplomatik dairələrdə narahatlıq yaratdığı bildirilir.

Tribuna.az-ın məlumatına görə, Rusiya hüquq-mühafizə orqanları sözügedən sərnişinləri hava limanında saxlayıb. Saxlanılmanın səbəbləri barədə hələlik rəsmi açıqlama verilməyib, bu da hadisə ətrafında sualların yaranmasına səbəb olur.

İsrail vətəndaşlarının kütləvi şəkildə saxlanılması iki ölkə arasındakı münasibətlərdə potensial gərginlik yarada bilər. Belə hadisələr adətən diplomatik kanallar vasitəsilə həll olunur və tərəflər arasında şəffaflığın təmin edilməsi vacibdir.

Domodedovo hava limanında baş verən bu insidentin təfərrüatları ilə bağlı məlumatlar məhduddur. Saxlanılan şəxslərin statusu və onlara qarşı irəli sürülən iddialar haqqında əlavə məlumatlar gözlənilir. Hadisənin səbəbləri arasında viza qaydalarının pozulması və ya digər inzibati prosedurlar ola bilər.

Bu cür hadisələr beynəlxalq səyahətçilər üçün narahatlıq doğurur və ölkələr arasında viza rejimi, sərhəd nəzarəti qaydaları və ya digər səyahət məhdudiyyətləri ilə bağlı potensial problemləri gündəmə gətirə bilər.

İsrailin Moskvadakı səfirliyinin məsələyə müdaxilə edib-etmədiyi və ya saxlanılan vətəndaşlarına konsulluq yardımı göstərib-göstərmədiyi hələlik bəlli deyil. Hadisənin inkişafı yaxından izlənilir və yeni məlumatların açıqlanması gözlənilir.

Azərbaycan Ermənistana qarşı beynəlxalq məhkəmələrdə, o cümlədən nüfuzlu Haqqa Məhkəməsində bir neçə iddia qaldırıb. Bu barədə İrəvanda verilən açıqlama, Azərbaycanın işğal dövründə vuran zərərlər və beynəlxalq hüquq pozuntuları ilə bağlı hüquqi mübarizəsini yeni mərhələyə qaldırdığını göstərir.

Tribuna.az-ın məlumatına görə, Bakı Ermənistanın müxtəlif beynəlxalq müqavilələri pozması, ərazilərin işğalı nəticəsində vurduğu iqtisadi, ekoloji və mədəni zərərlərə görə məsuliyyət daşımasını tələb edir. Bu iddialar, beynəlxalq hüquq çərçivəsində ədalətin bərqərar olmasına xidmət edir.

Haqqa Məhkəməsi (Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi) kimi qurumlar, dövlətlər arasında yaranan mübahisələri beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsaslanaraq həll etmək üçün əsas platformadır. Azərbaycanın bu platformadan istifadə etməsi, münaqişənin hüquqi müstəvidə həllinə və zərərçəkənlərin hüquqlarının bərpasına yönəlmiş strateji bir addımdır.

Təqdim olunan iddialar arasında, Ermənistanın işğal dövründə Azərbaycanın təbii sərvətlərinin qanunsuz istismarı, ətraf mühitə vurulan ciddi ziyanlar və mədəni irs abidələrinin dağıdılması və ya təhrif edilməsi kimi məsələlər yer alır. Bu məsələlər beynəlxalq hüquq normaları ilə qadağan olunmuş hərəkətlərdir.

Azərbaycan tərəfi, bu iddialarla Ermənistanın beynəlxalq öhdəliklərini pozduğunu sübut etməyi və dəymiş zərərin tam şəkildə ödənilməsini təmin etməyi hədəfləyir. Bu proses, yalnız maddi təzminat deyil, həm də beynəlxalq hüququn aliliyinin təmin edilməsi və gələcəkdə oxşar pozuntuların qarşısının alınması üçün vacibdir.

Bakı, beynəlxalq məhkəmə proseslərinin şəffaf və ədalətli aparılmasına böyük əhəmiyyət verir. Bu addımlar, regionda davamlı sülh və sabitliyin bərqərar olması üçün hüquqi əsasların möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycanın beynəlxalq hüquqa sadiqliyi və ədalət axtarışı, bu iddiaların əsas hərəkətverici qüvvəsidir.

İran-ABŞ müharibəsindən sonra Tehran rejiminin daxilində ciddi fikir ayrılıqları meydana gəlib. Bu gərginlik, ölkənin idarəçiliyində SEPAH generallarının artan təsiri və müxtəlif siyasi fraksiyalar arasında yaranan güc mübarizəsi ilə əlaqədardır.

Son məlumatlara görə, İranın keçmiş baş nüvə danışıqçısı və Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş katibi Səid Cəlili, Parlamentin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf və Xarici İşlər Nazirliyinin baş diplomatı Abbas Əraqçinin istefasına nail olmağa çalışır.

Cəlili, İranın siyasi səhnəsində mühafizəkar və sərt xətt tərəfdarı kimi tanınır. Onun bu addımı, ölkənin daxili və xarici siyasətində daha radikal bir kursa keçid cəhdi kimi qiymətləndirilir.

Məhəmməd Bağır Qalibaf, keçmiş Tehran meri və SEPAH komandanı olaraq nüfuzlu bir fiqurdur, lakin son illərdəki siyasi mövqeyi müxtəlif tənqidlərə məruz qalıb. Abbas Əraqçi isə nüvə danışıqlarında mühüm rol oynamış, İranın beynəlxalq əlaqələrində əsas simalardan biridir.

Rejim daxilindəki bu mübarizə, SEPAH generallarının idarəçilikdəki çəkisinin artması ilə daha da kəskinləşir. Bu, ölkənin gələcək siyasi istiqaməti, xüsusilə də Qərblə münasibətlərində ciddi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Cəlili tərəfindən irəli sürülən istefa tələbləri, İranın siyasi elitası arasında dərin parçalanmanın göstəricisidir və bu vəziyyət, regional və beynəlxalq arenada Tehranın mövqeyinə təsir edə bilər.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ rəsmilərinin son açıqlamalarına kəskin reaksiya verərək, Tehranın xarici təzyiqlər qarşısında əsla təslim olmayacağını bəyan edib.

Dövlət başçısı sosial mediada yayımladığı mesajında, ölkəsinin milli maraqlarını qorumaq və suverenliyini müdafiə etmək əzmində olduğunu vurğulayıb. Pezeşkian, ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar və siyasi təzyiqlərə baxmayaraq, Tehranın öz mövqeyindən geri çəkilməyəcəyini qəti şəkildə bildirib.

Prezidentin açıqlaması, Vaşinqtondan gələn və İranın nüvə proqramı, regional fəaliyyətləri ilə bağlı narahatlıqları ifadə edən bəyanatlara cavab olaraq verilib. Bu açıqlamalar, iki ölkə arasındakı gərginliyin yeni bir mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.

Pezeşkian, İran xalqının müqavimət ruhunu və azadlıq iradəsini xüsusi qeyd edərək, heç bir xarici qüvvənin ölkəsinin daxili işlərinə qarışmasına icazə verilməyəcəyini diqqətə çatdırıb. O, İranın öz müstəqil siyasətini davam etdirəcəyini və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiq qalacağını vurğulayıb.

Bu mesaj, regionda onsuz da kövrək olan sülh və sabitlik üçün əlavə çağırışlar yaradır. Beynəlxalq ictimaiyyət, Tehran və Vaşinqton arasındakı dialoqun bərpasının vacibliyini qeyd edir.

İran Prezidentinin bu sərt mövqeyi, ölkəsinin xarici siyasətindəki dəyişməz prinsipləri bir daha təsdiqləyir və gələcək diplomatik münasibətlər üçün ciddi siqnal hesab olunur.

İranın ABŞ ilə birbaşa danışıqlarda iştirak etməməklə bağlı qəti mövqeyi dəyişməz olaraq qalır. Rəsmi Tehran bəyan edir ki, mövcud şərtlər altında istənilən görüş sadəcə vaxt itkisidir. Bu barədə “Tasnim” agentliyinə istinadən yerli KİV-lər məlumat yayıb.

Qeyd olunur ki, İran rəsmiləri dəfələrlə vurğulayıblar ki, Vaşinqton öz siyasətində əsaslı dəyişikliklər etməyincə və sanksiyaları qaldırmayınca konstruktiv dialoq üçün zəmin yoxdur. Bu, İranın nüvə proqramı və regiondakı fəaliyyəti ilə bağlı gərginliyin davam etdiyi bir vaxta təsadüf edir.

Tehranın bu mövqeyi, əslində, yeni deyil. İran İslam Respublikası uzun müddətdir ki, ABŞ-ın birtərəfli addımlarını və təzyiqlərini qınayaraq, hər hansı bir danışıqların bərabərhüquqlu və qarşılıqlı hörmət əsasında aparılmasını tələb edir.

Analitiklər hesab edir ki, bu bəyanat ABŞ-ın regionda gərginliyi azaltmaq və İranla dialoq qurmaq cəhdlərinə ciddi zərbə vurur. Tərəflər arasında etimadın olmaması və fundamental fikir ayrılıqları danışıqlar masasına oturmaq üçün əsas maneə olaraq qalır.

Beynəlxalq ictimaiyyət iki ölkə arasındakı gərginliyin azaldılması üçün diplomatik yolların axtarışında olsa da, Tehranın bu qətiyyətli mövqeyi yaxın gələcəkdə hər hansı bir irəliləyişin əldə olunma ehtimalını azaldır.

Peter Madyarın rəhbərlik etdiyi “Tisa” partiyası Macarıstan parlament seçkilərində gözlənilməz qələbə qazanaraq ölkə siyasətində yeni bir səhifə açdı. Bu tarixi nəticə ilə Peter Madyar Macarıstanın gələcək baş naziri olmaq hüququnu əldə edib və yeni hökumətin formalaşdırılması prosesinə başlayıb.

Siyasi dairələrdə ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri isə xarici işlər naziri postuna kimin təyin olunacağıdır. Məlumata görə, Peter Madyar bu mühüm vəzifəyə Anita adlı bir şəxsi namizəd göstərməyi planlaşdırır. Bu təyinatın Macarıstanın beynəlxalq əlaqələrinə və xarici siyasət kursuna necə təsir edəcəyi maraqla gözlənilir.

“Tisa” partiyasının qələbəsi, uzun illərdir davam edən siyasi status-kvonu sarsıtdı və Macarıstan cəmiyyətində dərin dəyişikliklər gözləntilərini artırdı. Seçkilər, seçicilərin mövcud idarəetməyə qarşı alternativ axtarışında olduğunu və yeni bir siyasi gücə etimad göstərdiyini nümayiş etdirdi.

Peter Madyarın baş nazir kimi fəaliyyəti və yeni kabinetinin tərkibi Macarıstanın Avropa İttifaqı ilə münasibətlərində, regional əməkdaşlıqda və qlobal məsələlərdə yeni yanaşmalar gətirə bilər. Xarici işlər naziri postuna təyin ediləcək şəxsin bu prosesdə mühüm rol oynayacağı şübhəsizdir.

Bu təyinat Macarıstanın diplomatik arenadakı mövqeyini yenidən formalaşdıra bilər. Yeni xarici işlər nazirinin prioritetləri, Avropa siyasətindəki mövqeyi və qonşu ölkələrlə münasibətləri yaxın gələcəkdə aydınlaşacaq.

Analitiklər Peter Madyarın rəhbərliyi altında Macarıstanın daha açıq və şəffaf bir xarici siyasət yürüdəcəyini, həmçinin ölkənin beynəlxalq imicini gücləndirməyə çalışacağını proqnozlaşdırırlar. Bu, həm daxili, həm də xarici siyasətdə yeni bir başlanğıcın işarəsi kimi qəbul edilir.

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Macarıstanın yeni siyasi qüvvəsi, Avropa Parlament seçkilərində böyük uğur qazanan Tisza Partiyasının lideri Peter Magyar’dan mühüm bir tələb irəli sürüb. Kiyev, Viktor Orban hökuməti dövründə “Oşadbank”dan bloklanmış vəsaitlərin geri qaytarılmasını gözləyir.

Bu çağırış, Orbanın uzun illərdir davam edən Ukrayna əleyhinə siyasəti və Rusiyaya qarşı sanksiyalarla bağlı mövqeyi fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Macarıstan, Avropa İttifaqının Ukraynaya yardımı və Kiyevin Aİ-yə inteqrasiyası proseslərində tez-tez əngəllər törədən ölkələrdən biri olub.

Peter Magyar’ın rəhbərlik etdiyi Tisza Partiyasının Macarıstan siyasi səhnəsində yüksəlişi, Budapeştin xarici siyasətində potensial dəyişikliklər üçün ümid yaradır. Zelenski, yeni siyasi qüvvənin Orban dövründə yaranmış maliyyə problemlərini həll edəcəyinə və ikitərəfli münasibətlərdə müsbət dönüş yaradacağına inanır.

Söhbət, Ukrayna üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən və Orban administrasiyası tərəfindən müxtəlif səbəblərlə dondurulmuş vəsaitlərdən gedir. Bu vəsaitlərin geri qaytarılması, Ukraynanın müharibə şəraitində iqtisadi sabitliyini gücləndirmək üçün vacib addım olacaq.

Kiyev, Magyar’ın Orbanın siyasi mirasından fərqli bir yol izləyəcəyinə və Ukrayna ilə daha konstruktiv dialoq quracağına ümid edir. Bu, yalnız maliyyə məsələləri ilə məhdudlaşmır, həm də Macarıstanın Avropa İttifaqı daxilində Ukraynaya dəstək mövqeyini yenidən nəzərdən keçirməsi gözləntisini də əhatə edir.

Bloklanmış vəsaitlərin taleyi, gələcəkdə Ukrayna-Macarıstan münasibətlərinin inkişafında mühüm rol oynayacaq. Zelenskinin birbaşa çağırışı, məsələnin Kiyev üçün nə qədər prioritet olduğunu göstərir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Birləşmiş Ştatlar və İran İslam Respublikası arasında mühüm bir razılaşmanın bu gün imzalanacağını açıqlayıb. Bu bəyanat beynəlxalq ictimaiyyətdə geniş əks-səda doğurub və regionda yeni bir siyasi mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.

Prezident Tramp bu sensasiyalı xəbəri “Fox Business” telekanalına verdiyi müsahibədə bildirib. Onun sözlərinə görə, uzun sürən danışıqlar və gərginliklərdən sonra tərəflər ortaq məxrəcə gəlməyi bacarıblar.

ABŞ və İran arasında münasibətlər son illərdə olduqca gərgin olub, nüvə proqramı, sanksiyalar və regional təsir mübarizəsi səbəbindən dəfələrlə böhran həddinə çatıb. Bu səbəbdən, belə bir razılaşmanın əldə olunması gözlənilməz və tarixi bir hadisə kimi qəbul edilir.

Razılaşmanın detalları hələlik açıqlanmasa da, onun regionda sülh və sabitliyə töhfə verəcəyi, habelə beynəlxalq münasibətlərdə yeni bir səhifə açacağı gözlənilir. Analitiklər bu addımın Orta Şərqdəki gərginliyi azaltmaq potensialına malik olduğunu vurğulayırlar.

Bu razılaşmanın əvvəlki nüvə sazişindən (JCPOA) nə dərəcədə fərqlənəcəyi və ya onu əvəz edəcəyi barədə suallar yaranır. Lakin Trampın açıqlaması, hər halda, iki ölkə arasında dialoqun bərpası və müəyyən sahələrdə əməkdaşlığın mümkünlüyünə işarə edir.

İmzalanma mərasiminin vaxtı və yeri ilə bağlı əlavə məlumatların yaxın saatlarda açıqlanacağı gözlənilir. Dünya liderləri və beynəlxalq təşkilatlar bu inkişafı yaxından izləyirlər.