Category: Siyasət

ABŞ və İran arasında danışıqlar fonunda tərəflər arasında gərginlik getdikcə artmaqdadır. Rəsmi Tehranın son bəyanatları bölgədəki vəziyyəti daha da qızışdıraraq, beynəlxalq ictimaiyyəti narahat etməyə davam edir. Tribuna.az-ın xəbərinə görə, İranın yüksək rütbəli rəsmiləri Vaşinqtonu bir daha hədələyib.

İranın hərbi rəsmiləri ABŞ-ı Hörmüz boğazı ətrafında yaranan gərginliklə bağlı açıq şəkildə xəbərdar edərək, “Döyüşə tam hazırıq” mesajını veriblər. Bu bəyanat, iki ölkə arasında onsuz da kövrək olan diplomatik münasibətləri daha da gərginləşdirir və bölgədəki hərbi qarşıdurma riskini artırır.

Hörmüz boğazı dünyanın ən strateji dəniz yollarından biridir və qlobal neft təchizatının böyük bir hissəsi bu boğazdan keçir. İranın bu bölgədəki hər hansı bir hərbi fəaliyyəti dünya iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərə bilər və beynəlxalq ticarət yollarının təhlükəsizliyini sual altına qoyar.

ABŞ-ın bölgədəki hərbi mövcudluğu və İranın nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqlar uzun illərdir ki, iki ölkə arasında əsas mübahisə mövzusu olaraq qalır. Son hədələmə, bu mürəkkəb münasibətlərin yeni bir böhran mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir.

Tehranın bu cür sərt ritorikası, eyni zamanda, daxili auditoriyaya ünvanlanmış bir mesaj da ola bilər. Lakin, beynəlxalq arenada bu cür bəyanatlar yalnız gərginliyi artırır və diplomatik həll yollarını çətinləşdirir.

Gərginliyin daha da artmaması üçün beynəlxalq vasitəçilərin rolu və tərəflərin təmkinli davranması vacibdir. Əks halda, Yaxın Şərqdə genişmiqyaslı bir münaqişə riski getdikcə real xarakter almağa başlayacaq.

Latviya hökuməti təhsil sistemində mühüm dəyişikliklərə imza atıb. Ölkədə qəbul edilən yeni qanunvericilik aktları məktəblərdə dövlət dilindən başqa dillərdə danışmağa qadağa qoyur. Bu qadağa yalnız dərslərə deyil, həm də dərsdənkənar vaxtlara, yəni məktəb ərazisindəki bütün fəaliyyətlərə şamil edilir.

Əsasən rus dilində danışan şagirdlərə təsir edəcək bu qərar, Latviya dövlət dilinin mövqeyini gücləndirmək məqsədi daşıyır. Hakimiyyət rəsmiləri hesab edir ki, bu tədbir gənc nəslin Latviya dilini mükəmməl öyrənməsinə və cəmiyyətə tam inteqrasiya olmasına kömək edəcək.

Yeni qaydalar müəllimlər və məktəb rəhbərliyi tərəfindən ciddi şəkildə nəzarət ediləcək. Şagirdlər məktəb binasında və həyətində yalnız Latviya dilində ünsiyyət qurmağa təşviq ediləcəklər. Bu, bəzi valideynlər və təhsil ekspertləri arasında mübahisələrə səbəb olsa da, hökumət qərarın ölkənin milli maraqlarına uyğun olduğunu vurğulayır.

Qadağanın tətbiqi ilə bağlı narahatlıqlar da mövcuddur. Bəzi tənqidçilər hesab edirlər ki, bu cür məhdudiyyətlər şagirdlərin şəxsi azadlıqlarını məhdudlaşdıra və azlıq dillərinin istifadəsini çətinləşdirə bilər. Lakin Latviya Təhsil Nazirliyi bu addımın uzunmüddətli perspektivdə dövlətçiliyin möhkəmlənməsi üçün vacib olduğunu bildirir.

Bu qərar, Latviyanın on illərdir davam edən dil siyasətinin bir hissəsidir. Sovet dövründən miras qalan rusdilli əhalinin inteqrasiyası məsələsi ölkənin siyasi gündəmində mühüm yer tutur. Məktəblərdə rus dilinin istifadəsinə qoyulan qadağa, bu istiqamətdə atılan ən radikal addımlardan biri kimi qiymətləndirilir.

Təhsil müəssisələrində dövlət dilinin dominantlığını təmin etmək, Latviya cəmiyyətinin həmrəyliyini artırmaq və gələcək nəsillərin vahid milli kimlik ətrafında birləşməsini təşviq etmək hədəflənir. Bu, eyni zamanda, ölkənin Avropa İttifaqı dəyərləri çərçivəsində öz dil və mədəniyyətini qorumaq istəyinin ifadəsidir.

İranın İordaniyadakı keçmiş səfiri Mustafa Moslehzadə Azərbaycan əleyhinə növbəti dəfə əsassız iddia ilə çıxış edib. Diplomat, ABŞ-ın Suriyadan minlərlə döyüşçünü Azərbaycana köçürdüyünü iddia edərək, regionda gərginliyi artırmağa yönəlmiş bəyanat səsləndirib.

Moslehzadənin bu iddiaları heç bir fakta əsaslanmır və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən ciddi qəbul edilmir. O, konkret sübutlar təqdim etmədən, yalnız spekulyasiyalara əsaslanaraq regionda sabitliyi pozmağa cəhd edir.

Bu cür bəyanatlar, İran rəsmiləri tərəfindən Azərbaycana qarşı irəli sürülən ilk əsassız ittiham deyil. Daha əvvəl də Tehran rəsmiləri Bakını İsrail ilə əməkdaşlıq etməkdə və digər qondarma fəaliyyətlərdə ittiham ediblər ki, bunların da heç biri təsdiqini tapmayıb.

Azərbaycan Respublikası öz ərazisində xarici döyüşçülərin yerləşdirilməsinə qəti şəkildə qarşı çıxır və beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qoruyur. Ölkəmiz regionda sülhün və təhlükəsizliyin təmin edilməsinə sadiqdir və bu cür təxribatçı bəyanatları qətiyyətlə pisləyir.

Analitiklər hesab edirlər ki, İran tərəfindən səsləndirilən bu cür iddialar, əsasən, Tehranın regionda artan geosiyasi təsirlərindən narahatlığını və daxili siyasət gündəmini əks etdirir. Bu bəyanatlar, həmçinin Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursuna və regional əməkdaşlığa mane olmaq məqsədi daşıyır.

Müşahidəçilər, bu iddiaların Azərbaycan-İran münasibətlərinə mənfi təsir göstərəcəyini və iki ölkə arasında etimadsızlığı dərinləşdirəcəyini vurğulayırlar. Bakı hər zaman konstruktiv dialoqa açıq olduğunu bildirsə də, Tehranın əsassız ittihamları münasibətləri gərginləşdirir.

“Parlaq Ermənistan” partiyasının sədri, tanınmış siyasətçi Edmon Marukyan ölkənin siyasi gündəminə düşəcək olduqca qəribə və mübahisəli bir təkliflə çıxış edib. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın növbəti prezidenti din xadimi olmalıdır.

Tribuna.az-ın məlumatına görə, Marukyanın bu iddiası geniş ictimai müzakirələrə səbəb olmaqla yanaşı, siyasi dairələrdə də təəccüblə qarşılanıb. Sekulyar bir dövlət olan Ermənistanda din xadiminin ölkənin ən yüksək siyasi vəzifəsini tutması ideyası, dövlətçilik prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil edir.

Bu cür təklifin irəli sürülməsi, Ermənistanın hazırkı siyasi və sosial vəziyyəti fonunda xüsusilə diqqət çəkir. Ölkə son illərdə ciddi siyasi böhranlar və cəmiyyətdə qütbləşmə ilə üzləşib. Bəzi analitiklər, Marukyanın bu addımını cəmiyyətdəki mənəvi dəyərlərə və dini institusionalara olan inamı artırmaq cəhdi kimi qiymətləndirirlər.

Lakin, bir çox siyasi şərhçi və ekspertlər, bu təklifin Ermənistanın beynəlxalq imicinə və demokratik dəyərlərinə xələl gətirə biləcəyini vurğulayırlar. Onlar hesab edirlər ki, dövlət və kilsənin ayrılığı prinsipi müasir demokratik cəmiyyətlərin əsas sütunlarından biridir və bu prinsipə əməl olunması vacibdir.

Edmon Marukyanın bu çıxışı, həmçinin, Ermənistanda prezidentlik institutunun gələcəyi və onun rolu ətrafında yeni müzakirələrə yol açır. Cəmiyyətin bu təklifə necə reaksiya verəcəyi və siyasi partiyaların mövqeyi yaxın günlərdə aydınlaşacaq.

Bu gecə Fars körfəzində regional gərginliyi kəskin şəkildə artıran hadisə baş verib. İran İslam Respublikası Silahlı Qüvvələri ABŞ-a məxsus hərbi gəmilərə qarşı hücum əməliyyatı həyata keçirib.

“Təsnim” Agentliyinin yaydığı məlumata görə, hücum Fars körfəzinin strateji əhəmiyyətli sularında gerçəkləşib. Bu hadisə bölgədə onsuz da kövrək olan sülhü daha da təhlükə altına qoyur və beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi narahatlıq yaradır.

Hücumun detalları və dəqiq hədəfləri barədə hələlik tam məlumat verilməsə də, bu addımın Tehranın bölgədəki hərbi mövcudluğunu nümayiş etdirmək və ya müəyyən mesajlar vermək məqsədi daşıdığı güman edilir.

ABŞ-ın Pentaqon rəsmilərindən hələlik rəsmi açıqlama gəlməyib. Lakin bu hadisənin Vaşinqton və Tehran arasında onsuz da gərgin olan münasibətləri daha da pisləşdirəcəyi gözlənilir.

Fars körfəzi dünya neft tədarükü üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən bir bölgədir və burada baş verən hər hansı hərbi toqquşma qlobal iqtisadiyyata ciddi təsir göstərə bilər.

Analitiklər bu hadisənin regionda yeni bir eskalasiya dalğasına səbəb ola biləcəyindən narahatdırlar. Tərəflər arasında gərginliyin azaldılması üçün beynəlxalq səylərin artırılması vacibdir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Asiya və Sakit Okean üzrə İqtisadi və Sosial Komissiyası (UN ESCAP) son hesabatında diqqət çəkən məqamlardan biri, yüksələn geosiyasi gərginliklərin onilliklər ərzində əldə olunmuş inkişaf nailiyyətlərinin kövrəkliyini üzə çıxarmasıdır. Bu gərginliklər regionda davamlı inkişafa yönəlmiş səyləri ciddi şəkildə təhdid edir və beynəlxalq ictimaiyyəti narahat edir.

Hesabatda qeyd olunur ki, beynəlxalq münasibətlərdəki mürəkkəblik regional bağlantıların, ticarətin və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına mane olur. Siyasi qeyri-sabitlik və münaqişələr investisiya axınlarını azaldır, təchizat zəncirlərini pozur və iqtisadi artım üçün əlverişli mühiti sarsıdır. Bu vəziyyət, xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə daha ağır nəticələrə səbəb olur.

Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə (DİM) çatmaq yolunda böyük irəliləyişlər əldə edilsə də, hazırkı geosiyasi vəziyyət bu nailiyyətləri risk altına qoyur. Xüsusilə, yoxsulluğun azaldılması, səhiyyənin yaxşılaşdırılması və təhsilin inkişafı kimi sahələrdə əldə olunan nəticələr, münaqişələr və qeyri-sabitlik səbəbindən geri çəkilmə təhlükəsi ilə üz-üzədir. Bu, milyonlarla insanın həyatına birbaşa təsir göstərir.

UN ESCAP region ölkələrini daha sıx əməkdaşlığa və dialoqa çağırır. Hesabatda vurğulanır ki, yalnız birgə səylər və konstruktiv yanaşma ilə geosiyasi risklərin öhdəsindən gəlmək və dayanıqlı inkişaf yolunda irəliləyişi təmin etmək mümkündür. Regionda sülh və sabitlik iqtisadi rifahın və sosial tərəqqinin əsas şərtidir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, beynəlxalq təşkilatların və dövlətlərin birgə fəaliyyəti, həmçinin regional inteqrasiya layihələrinin gücləndirilməsi bu təhdidləri neytrallaşdırmaq üçün vacibdir. Əks halda, onilliklərin zəhməti ilə əldə edilmiş inkişaf nailiyyətləri itirilə bilər və bu, bütün dünya üçün ciddi problemlər yaradar.

Aprelin 16-da Niderland Parlamenti Azərbaycan əleyhinə iki mühüm tələb irəli sürən qətnamə qəbul edib. Bu qətnamədə Azərbaycanda həbsdə olan separatçıların “əsir” kimi təqdim edilərək azad olunması və qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınması tələb olunur.

Rəsmi Bakı bu qətnaməni Azərbaycanın daxili işlərinə kobud müdaxilə və beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinin pozulması kimi qiymətləndirib. Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən verilən bəyanatda Niderland Parlamentinin birtərəfli və qərəzli mövqeyi qətiyyətlə pislənilib.

Azərbaycan tərəfi dəfələrlə bəyan edib ki, ölkə ərazisində həbsdə olan şəxslər “hərbi əsir” deyil, Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı cinayətlər törətmiş separatçılardır. Onların işləri Azərbaycan qanunvericiliyi çərçivəsində araşdırılır və beynəlxalq normalara uyğun şəkildə həyata keçirilir.

Həmçinin, “erməni soyqırımı” iddiaları Azərbaycan tərəfindən tarixi faktlara əsaslanmayan, siyasi motivli və təxribat xarakterli bir yanaşma kimi rədd edilir. Bakı hesab edir ki, bu cür iddialar regionda sülh və sabitliyin bərqərar olmasına mane olur.

Azərbaycan XİN qətnamənin Niderlandın ikili standartlar siyasətinin bariz nümunəsi olduğunu vurğulayıb. Qeyd olunub ki, Niderland Parlamenti bu addımı ilə beynəlxalq hüququn universal prinsiplərini görməzdən gəlir və Azərbaycan-Niderland münasibətlərinə ciddi ziyan vurur.

Bakı bu cür təzyiqlərə boyun əyməyəcəyini və öz suveren hüquqlarını qoruyacağını bəyan edib. Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyəti məsələyə obyektiv yanaşmağa və ikili standartlardan çəkinməyə çağırır.

Rusiya Federasiyası şimal istiqamətində, xüsusilə Belarus qoşunlarından istifadə edərək, Ukraynaya qarşı yeni bir təxribatçı hücum planlaşdıra bilər.

Bu planın həyata keçməsi üçün əsas şərt Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun razılığıdır. Mənbələr iddia edir ki, Kreml Lukaşenkonu bu addımı atmağa razı salmağa çalışır.

Təxribatçı hücumun əsas məqsədi Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin diqqətini cəbhənin digər hissələrindən yayındırmaq və şimal sərhədlərini gücləndirməyə məcbur etmək ola bilər.

Bu, Rusiya üçün cəbhə xəttində üstünlük əldə etmək və Ukraynanın müdafiə resurslarını tükətmək üçün strateji bir manevr kimi qiymətləndirilir.

Əgər Belarus qoşunları bu hücumda iştirak edərsə, bu, regionda gərginliyi daha da artıracaq və münaqişənin coğrafiyasını genişləndirə bilər.

Hazırda Lukaşenkonun bu təklifə necə yanaşacağı barədə dəqiq məlumat yoxdur. Lakin beynəlxalq ictimaiyyət və müşahidəçilər vəziyyəti yaxından izləyir.

İran İslam Respublikası ABŞ ilə mümkün sülh razılaşması üçün əsas şərtini açıqlayıb. Tehran bəyan edir ki, Vaşinqtonla hər hansı bir sazişin əldə olunması üçün ABŞ əvvəlcə İran xalqının etimadını qazanmalıdır.

Bu açıqlama İranın rəsmi dairələrindən gəlir və “Tasnim” agentliyinə istinadən Tribuna.az tərəfindən yayılıb. Bəyanatda vurğulanır ki, İran xalqının etimadını bərpa etmədən, uzun illər davam edən gərginlik və qarşılıqlı inamsızlıq fonunda hər hansı bir razılaşmaya nail olmaq çətin olacaq.

İran tərəfi ABŞ-ın keçmişdəki addımlarını, xüsusilə də nüvə sazişindən birtərəfli qaydada çıxmasını və İrana qarşı tətbiq etdiyi sərt sanksiyaları xalqın etimadının sarsılmasının əsas səbəbləri kimi görür. Bu səbəbdən, Tehran hesab edir ki, sülh və ya hər hansı strateji əməkdaşlıq üçün ilkin addım bu inamsızlığın aradan qaldırılması olmalıdır.

Vaşinqtonun bu şərtə necə cavab verəcəyi hələlik bəlli deyil. Lakin İranın bu mövqeyi, gələcək danışıqlarda ABŞ-ın üzərinə düşən məsuliyyəti və etimad quruculuğu üçün konkret addımlar atmaq zərurətini bir daha önə çəkir.

Ekspertlər qeyd edirlər ki, İranın bu şərti, sadəcə siyasi bəyanat deyil, həm də daxili auditoriyaya ünvanlanmış bir mesajdır. Bu, ölkənin milli maraqlarını qorumaq və beynəlxalq arenada mövqeyini gücləndirmək niyyətini əks etdirir.

Qarşıdakı dövrdə ABŞ-ın İrana qarşı siyasətində hansı dəyişikliklərin olacağı və bu etimad böhranının necə həll ediləcəyi regional və beynəlxalq sülh üçün kritik əhəmiyyət kəsb edəcək.

İranda internetə çıxışın kəsilməsi artıq 50 gündən çoxdur ki, davam edir. Bu vəziyyət ölkə vətəndaşlarını informasiya axışından məhrum edərək, onları dünyadan təcrid vəziyyətinə salıb.

Beynəlxalq monitorinq xidməti “NetBlocks” bu barədə açıqlama yayaraq, vəziyyətin ciddiliyini bir daha vurğulayıb. Təşkilatın məlumatına görə, ölkənin böyük hissəsində internet xidmətləri demək olar ki, tamamilə dayandırılıb.

İnternetin kəsilməsi adətən ölkədə baş verən etiraz aksiyaları və hökumətə qarşı narazılıqlarla əlaqələndirilir. Hökumət bu yolla məlumat yayılmasının qarşısını almağa və cəmiyyəti nəzarətdə saxlamağa çalışır.

50 günlük internet kəsilməsi təkcə sosial şəbəkələrə girişi məhdudlaşdırmır, həm də gündəlik həyatın bir çox sahəsini iflic edir. Vətəndaşlar ailələri və dostları ilə əlaqə saxlamaqda, işlərini görməkdə və xəbərləri izləməkdə çətinlik çəkirlər.

Bu uzunmüddətli təcrid iqtisadiyyata da ciddi zərbə vurur. Onlayn əməliyyatlar, rəqəmsal xidmətlər və beynəlxalq ticarət əlaqələri demək olar ki, dayanmış vəziyyətdədir ki, bu da onsuz da çətin vəziyyətdə olan İran iqtisadiyyatını daha da ağırlaşdırır.

Beynəlxalq insan haqları təşkilatları və azad mətbuat qurumları İranda internet azadlığının pozulmasını pisləyir və hökuməti vətəndaşların əsas hüquqlarına hörmət etməyə çağırır. Lakin buna baxmayaraq, internetin bərpası ilə bağlı hələlik heç bir irəliləyiş müşahidə olunmur.