Category: Gündəm

Ukraynanın hərbi xərcləri münaqişənin davam etdiyi bir vaxtda rekord həddə çatıb. Ölkənin Ümumi Daxili Məhsulunun (ÜDM) təxminən 40 faizi müdafiə sektoruna yönəldilib ki, bu da dövlət büdcəsi üçün görünməmiş bir yükdür.

Bu kəskin artım, şübhəsiz ki, Rusiya ilə davam edən genişmiqyaslı müharibənin birbaşa nəticəsidir. Kiyev öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini qorumaq üçün hərbi imkanlarını maksimum dərəcədə gücləndirməyə məcburdur.

Müdafiəyə ayrılan bu böyük vəsaitlər ölkə iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərir. Digər sektorlara investisiyaların azalması, inflyasiya təzyiqləri və sosial xərclərin məhdudlaşdırılması kimi nəticələr qaçılmazdır. Buna baxmayaraq, milli təhlükəsizlik prioritet olaraq qalır.

Lakin Ukrayna bu xərcləri təkbaşına qarşılaya bilmir. Beynəlxalq tərəfdaşların, xüsusilə ABŞ və Avropa İttifaqının maliyyə və hərbi yardımı, Kiyevin müdafiə qabiliyyətini qoruyub saxlamaqda həlledici rol oynayır. Bu dəstək olmadan, ölkənin hərbi büdcəsini bu səviyyədə saxlamaq mümkün olmazdı.

Müharibənin davam etməsi fonunda, Ukraynanın müdafiəyə yönəltdiyi vəsaitlərin miqdarının yaxın gələcəkdə də yüksək qalacağı proqnozlaşdırılır. Bu, həm ölkənin təhlükəsizliyi, həm də iqtisadi dayanıqlığı üçün ciddi çağırışlar yaradır və beynəlxalq dəstəyin vacibliyini bir daha vurğulayır.

Ukrayna Silahlı Qüvvələri Rusiyanın Qara dəniz sahilində yerləşən Tuapse şəhərindəki neft infrastrukturuna növbəti dəfə pilotsuz təyyarələrlə zərbə endirib. Bu hücum, bölgədəki strateji əhəmiyyətli enerji obyektlərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi suallar doğurur və müharibənin gərginliyini bir daha artırır.

Tuapse, Rusiya üçün Qara dənizdə mühüm bir liman şəhəri və neft emalı zavoduna ev sahibliyi edir. Bu obyektlər, Rusiyanın enerji ixracı və hərbi logistikası üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir. Ukraynanın bu cür hədəflərə yönəlməsi, müharibənin gedişatında Moskvanın iqtisadi və hərbi potensialına zərbə vurmaq məqsədi daşıyır.

Təkrar olunan hücumlar nəticəsində neft anbarlarında baş verən yanğınlar və partlayışlar, bölgədə ciddi ekoloji fəlakət riskini artırır. Neft məhsullarının ətraf mühitə yayılması, Qara dəniz ekosisteminə və yerli əhaliyə uzunmüddətli zərər vura bilər ki, bu da beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlığına səbəb olur.

Lakin bu ciddi ekoloji təhlükəyə baxmayaraq, Rusiya prezidenti Vladimir Putin bölgədəki vəziyyətə reaksiya verməkdən çəkinir. Onun susqunluğu, beynəlxalq ictimaiyyətdə ekoloji məsuliyyət və müharibənin humanitar nəticələrinə dair narahatlıqları daha da dərinləşdirir, Rusiya rəhbərliyinin prioritetlərini sual altına qoyur.

Müharibənin ətraf mühitə vurduğu zərər, hərbi əməliyyatların birbaşa qurbanları qədər diqqət çəkməsə də, gələcək nəsillər üçün ciddi problemlər yaradır. Tuapse nümunəsi, münaqişələrin ekoloji izlərinin nə qədər dərin və uzunmüddətli ola biləcəyini bir daha göstərir və bu məsələyə beynəlxalq səviyyədə diqqətin artırılmasının vacibliyini vurğulayır.

Azərbaycan ictimai həyatında fəal iştirak edən Leyla Əliyeva və Arzu Əliyeva Şəkidə yerləşən Uşaq Evi Sosial Xidmət Müəssisəsini ziyarət ediblər. Bu səfər, ölkəmizdə uşaqların rifahına və sosial müdafiəsinə göstərilən diqqətin bariz nümunəsidir.

Ziyarət zamanı onlar müəssisənin fəaliyyəti, uşaqların yaşayış şəraiti, təhsili və asudə vaxtlarının təşkili ilə yaxından tanış olublar. Uşaq evindəki şəraitin müasir tələblərə uyğun şəkildə qurulduğu qeyd edilib.

Leyla Əliyeva və Arzu Əliyeva uşaqlarla səmimi söhbətlər aparıb, onların arzularını dinləyib və gələcək planları ilə maraqlanıblar. Bu görüşlər uşaqların üzərində müsbət təsir bağışlayaraq onlara xüsusi diqqət və qayğı hiss etdirib.

Səfər çərçivəsində uşaqlara müxtəlif hədiyyələr təqdim olunub. Bu cür xeyirxah aksiyalar uşaqların sosial inteqrasiyasına töhfə verir və onlara cəmiyyətin ayrılmaz hissəsi olduqlarını hiss etdirir.

Dövlətimiz və ictimai xadimlər tərəfindən uşaqlara, xüsusilə də valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlara göstərilən diqqət və qayğı hər zaman prioritet təşkil edir. Bu cür ziyarətlər həmin uşaqların cəmiyyətə inteqrasiyası və parlaq gələcəyinin təminatı baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Ziyarət bir daha göstərir ki, Azərbaycan cəmiyyəti gənc nəslin xoşbəxtliyi və rifahı üçün səylərini əsirgəmir. Bu cür təşəbbüslər xeyirxahlıq və həmrəylik mesajını çatdırır və cəmiyyətin bu həssas təbəqəsinə dəstəyin vacibliyini vurğulayır.

Son günlər ərzində dünyanın ən böyük kriptovalyutası olan Bitcoin-in qiymətində kəskin eniş müşahidə olunub. Bu düşüş, kriptovalyuta bazarlarında ciddi narahatlıq yaradaraq investorlar arasında təşvişə səbəb olub.

Analitiklərin fikrincə, bu cür dalğalanmalar rəqəmsal aktivlər üçün xarakterikdir. Bitcoin-in dəyər itirməsi digər altkoinlərin də ucuzlaşmasına gətirib çıxarıb ki, bu da ümumi bazar kapitallaşmasında əhəmiyyətli azalmaya səbəb olub.

Kriptovalyuta bazarlarının qeyri-sabitliyi bir daha sübut edir ki, bu sahədə investisiyalar yüksək risklərlə müşayiət olunur. Bir çox investor itkilərlə üzləşsə də, bəziləri bu vəziyyəti yeni alışlar üçün fürsət kimi dəyərləndirə bilər.

Mütəxəssislər, qlobal iqtisadiyyatdakı qeyri-müəyyənliklərin və faiz dərəcələrindəki dəyişikliklərin kriptovalyuta bazarına təsirini vurğulayırlar. Bu amillər investorların risk iştahını azaldaraq, daha təhlükəsiz aktivlərə yönəlməsinə səbəb ola bilər.

Hazırda bazarın gələcək istiqaməti ilə bağlı fərqli proqnozlar mövcuddur. Bəziləri yaxın zamanda bərpa gözləsə də, digərləri daha uzun müddətli enişin davam edə biləcəyini düşünür. Investorlara diqqətli olmaq və qərarlarını dəqiq analizlər əsasında vermək tövsiyə olunur.

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahı Rusiya Federasiyasının Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğalının başlanğıcından bəri işğalçı ordunun son sutka ərzində verdiyi itkilərə dair yeni məlumatları açıqlayıb. Bu yenilənmiş rəqəmlər cəbhə xəttindəki gərgin döyüşlərin miqyasını və Rusiyanın hərbi resurslarına dəyən zərbələrin ağırlığını bir daha göstərir.

Açıqlanan məlumatlara görə, son 24 saat ərzində Rusiya ordusu xeyli sayda canlı qüvvə, eləcə də hərbi texnika itirib. Bu itkilər arasında tanklar, zirehli döyüş maşınları, artilleriya sistemləri, pilotsuz uçuş aparatları və digər kritik hərbi avadanlıqlar yer alır. Ukrayna tərəfi müntəzəm olaraq bu cür hesabatları dərc edərək beynəlxalq ictimaiyyəti müharibənin real mənzərəsi barədə məlumatlandırmağı hədəfləyir.

Hər gün yenilənən bu statistika Ukrayna müdafiəçilərinin mübarizə əzmini və Rusiya işğalçılarına qarşı effektiv müqavimətini əks etdirir. Bu rəqəmlər həm də müharibənin Kreml üçün nə qədər baha başa gəldiyini, insan və maddi resurslar baxımından böyük xərclərə səbəb olduğunu göstərir.

Hərbi ekspertlər qeyd edirlər ki, Ukrayna Baş Qərargahının təqdim etdiyi itki rəqəmləri, adətən, müstəqil mənbələr tərəfindən tam təsdiqlənməsə də, müharibənin gedişatı haqqında mühüm bir fikir verir. Rusiya tərəfi isə öz itkiləri barədə çox nadir hallarda məlumat verir və açıqladığı rəqəmlər Ukrayna tərəfinin bildirdiyindən xeyli aşağı olur.

Son sutkadakı itkilərin açıqlanması cəbhə xəttindəki şiddətli döyüşlərin davam etdiyini və hər iki tərəfin böyük qüvvələr səfərbər etdiyini bir daha vurğulayır. Ukrayna öz ərazilərini müdafiə etməyə davam edərkən, Rusiyanın hərbi potensialına vurulan bu zərbələr müharibənin gələcək inkişafına təsir edə biləcək amillərdəndir.

Azərbaycan iqtisadiyyatının dinamik inkişafı fonunda ölkədə məşğulluq imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndiyi müşahidə olunur. Nazir müavininin bəyanatına görə, bu tendensiya hökumətin həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasət və iqtisadi islahatların birbaşa nəticəsidir. Yeni iş yerlərinin açılması, xüsusilə də qeyri-neft sektorunda, vətəndaşların sosial rifahının yüksəlməsinə xidmət edir.

Son illərdə Azərbaycanda həyata keçirilən irimiqyaslı layihələr, xarici və daxili investisiyaların artması məşğulluğun artmasında həlledici rol oynayır. Müasir istehsal sahələrinin yaradılması, infrastruktur layihələrinin genişləndirilməsi və regionların inkişafına yönəlmiş tədbirlər minlərlə yeni iş yerinin yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu proses ölkənin ümumi iqtisadi potensialını gücləndirir.

Hökumətin məşğulluğun təşviqi ilə bağlı qəbul etdiyi dövlət proqramları və layihələr işsizliyin azaldılmasına və əmək bazarının tələblərinə uyğun kadrların hazırlanmasına böyük töhfə verir. Özünüməşğulluq proqramları, peşə təhsili kursları və sahibkarlığa dəstək tədbirləri xüsusilə gənclər və həssas əhali qrupları üçün yeni imkanlar yaradır.

Kənd təsərrüfatı, turizm, informasiya texnologiyaları və xidmət sektoru kimi sahələrdə müşahidə olunan sürətli inkişaf məşğulluq imkanlarının şaxələndirilməsinə şərait yaradır. Bu sektorlarda yeni müəssisələrin açılması və mövcudların genişləndirilməsi əmək bazarında tələbatı artırır və ixtisaslı kadr ehtiyacını yaradır.

Məşğulluğun genişlənməsi təkcə iqtisadi deyil, həm də sosial əhəmiyyətə malikdir. Bu, əhalinin gəlirlərinin artmasına, yoxsulluğun azaldılmasına və cəmiyyətdə sabitliyin güclənməsinə birbaşa təsir göstərir. İşlə təmin olunan hər bir vətəndaş ölkənin ümumi inkişafına öz töhfəsini verir.

Azərbaycan hökuməti məşğulluq siyasətinin davamlılığını təmin etmək və əmək bazarının çağırışlarına cavab vermək üçün gələcəkdə də fəal tədbirlər görməyi planlaşdırır. İqtisadiyyatın rəqəmsallaşması, innovasiyaların tətbiqi və insan kapitalının inkişafı bu sahədə yeni perspektivlər açır.

Amerika Birləşmiş Ştatları İran Hava Yolları ilə hər hansı bir formada əməkdaşlıq edən beynəlxalq şirkətləri sərt sanksiyalarla hədələyib. Vaşinqton, Tehranın hava yolları şirkətinin regionda sabitliyi pozan fəaliyyətlərdə və terrorçuluğa dəstəkdə rol oynadığını iddia edir.

ABŞ rəsmiləri bildirirlər ki, İran Hava Yolları mülki aviasiya maskası altında hərbi məqsədlər üçün materialların, silahların və ya hərbi personalın daşınmasında istifadə oluna bilər. Bu, xüsusilə Yaxın Şərqdəki münaqişə zonalarında İranın dəstəklədiyi qruplara lojistik dəstək verməsi ilə bağlı narahatlıqları artırır.

Verilən xəbərdarlığa əsasən, İran Hava Yolları ilə əlaqəli xidmətlər göstərən, texniki dəstək verən, ehtiyat hissələri satan və ya digər kommersiya əməliyyatları aparan istənilən şirkət Amerika sanksiyalarının hədəfinə çevriləcək. Bu sanksiyalar maliyyə məhdudiyyətlərindən tutmuş ticarət qadağalarına qədər geniş bir spektrdə tətbiq oluna bilər.

ABŞ Xəzinədarlığı və Dövlət Departamenti daha əvvəl də İranın aviasiya sektoruna qarşı müxtəlif sanksiyalar tətbiq edib. Bu yeni xəbərdarlıq, Vaşinqtonun İranın regional təsirini azaltmaq və onun nüvə proqramı ilə bağlı danışıqlarda təzyiqi artırmaq üçün iqtisadi vasitələrdən istifadə etməyə davam etdiyini göstərir.

Beynəlxalq şirkətlər ABŞ sanksiyalarına məruz qalmamaq üçün İran Hava Yolları ilə olan əlaqələrini diqqətlə nəzərdən keçirməli və lazımi addımları atmalıdırlar. Əks halda, onlar ABŞ bazarına çıxışlarını itirmək, böyük cərimələr ödəmək və ya beynəlxalq maliyyə sistemindən təcrid olunmaq riski ilə üzləşə bilərlər.

Bu addım, ABŞ-ın İran İslam Respublikasına qarşı tətbiq etdiyi maksimum təzyiq kampaniyasının bir hissəsidir. Vaşinqton, Tehranın nüvə proqramı, raket inkişafı və regiondakı fəaliyyətləri ilə bağlı narahatlıqlarını davamlı olaraq ifadə edir və bu narahatlıqları aradan qaldırmaq üçün iqtisadi təzyiqi artırır.

ABŞ Müdafiə Nazirliyi (Pentaqon), ölkənin mövcud müdafiə sistemlərinin hipersəsli silahlara qarşı effektiv olmadığını etiraf edərək, bu sahədə ciddi boşluqların olduğunu vurğulayıb. Rəsmi açıqlamada, ABŞ-nin hazırda bu növ yüksək sürətli raketləri aşkarlamaq və məhv etmək üçün lazımi imkanlara malik olmadığı bildirilib.

Hipersəsli silahlar, səs sürətindən ən azı beş dəfə daha sürətli hərəkət edən və uçuş zamanı manevr etmək qabiliyyətinə malik olan yeni nəsil hərbi texnologiyadır. Bu xüsusiyyətlər, onları mövcud raketdən müdafiə sistemləri üçün demək olar ki, aşkaredilməz və dayandırıla bilməz edir. Onların sürəti və çevikliyi, hədəflərə qısa müddətdə çatmasına və düşmən müdafiəsini yan keçməsinə imkan verir.

Pentaqonun bu etirafı, ABŞ-nin milli təhlükəsizliyi üçün ciddi narahatlıq doğurur. Xüsusilə, potensial rəqiblərin, o cümlədən Rusiya və Çinin hipersəsli silahların inkişafında irəliləyişlər əldə etdiyi bir dövrdə, bu boşluq strateji balansı poza bilər. Bu silahlar, təyyarədaşıyan gəmilər, hərbi bazalar və hətta şəhərlər kimi yüksək dəyərli hədəflərə qarşı effektiv şəkildə istifadə oluna bilər.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, hipersəsli təhdidə qarşı müdafiə sistemi yaratmaq texnoloji cəhətdən olduqca çətindir. Bu, yalnız raketləri izləmək üçün deyil, həm də onların yüksək sürət və manevr qabiliyyətlərinə uyğun cavab vermək üçün yeni sensorlar, rabitə sistemləri və müdaxilə vasitələri tələb edir.

ABŞ hökuməti və Pentaqon, hipersəsli silahların inkişafına və onlara qarşı müdafiə sistemlərinin yaradılmasına milyardlarla dollar sərmayə qoyur. Lakin, bu sahədə irəliləyişlərə baxmayaraq, tam və etibarlı bir müdafiə qalxanının yaradılması hələ də illər çəkə biləcək bir proses kimi qiymətləndirilir.

Bu vəziyyət, beynəlxalq təhlükəsizlik mühitində yeni bir silahlanma yarışının başlanğıcını qoyur və böyük güclər arasında strateji sabitliyin qorunması üçün yeni yanaşmaların tələb olunduğunu göstərir.

Azərbaycan ictimai həyatının fəal iştirakçıları, Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva və Fondun icraçı direktoru Arzu Əliyeva Şəkiyə səfər edərək Xan məscidini ziyarət ediblər. Bu ziyarət ölkəmizin zəngin tarixi və mədəni irsinə göstərilən diqqətin bariz nümunəsidir.

Şəki Xan məscidi şəhərin ən qədim və əhəmiyyətli memarlıq abidələrindən biridir. XVIII əsrə aid olan bu məscid, Azərbaycanın dini memarlığının nadir incilərindən hesab olunur və Şəkinin tarixi mərkəzində yerləşir. Məscid uzun illər boyu dini ibadət yeri olmaqla yanaşı, həm də şəhərin mədəni və ictimai həyatında mühüm rol oynamışdır.

Leyla Əliyeva və Arzu Əliyevanın bu cür tarixi və dini abidələri ziyarət etmələri, onların qorunması və bərpası işinə böyük dəstək nümayiş etdirir. Bu cür səfərlər həm ictimaiyyətin diqqətini bu abidələrə yönəldir, həm də gələcək nəsillər üçün onların əhəmiyyətini vurğulayır.

Ziyarət zamanı məscidin tarixi, memarlıq xüsusiyyətləri və hazırkı vəziyyəti ilə bağlı məlumatlar əldə edildiyi güman edilir. Heydər Əliyev Fondunun Azərbaycanın mədəni irsinin qorunması və təbliği istiqamətində gördüyü işlər fonunda bu səfərin xüsusi əhəmiyyəti var.

Şəki, UNESCO-nun Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş tarixi mərkəzi ilə Azərbaycanın mədəni incilərindən biridir. Xan məscidi də bu zəngin irsin ayrılmaz hissəsidir. Ölkə rəhbərliyinin və ictimai xadimlərin bu cür abidələrə diqqəti onların beynəlxalq səviyyədə tanınmasına və qorunmasına töhfə verir.

Bu səfər bir daha göstərir ki, Azərbaycan dövləti və onun ictimai institutları öz tarixi və mədəni irsinə böyük dəyər verir. Leyla və Arzu Əliyevanın Şəkiyə səfəri, mədəniyyətimizin təbliği və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində atılan mühüm addımlardan biridir.

Qızıl və gümüş bazarlarında yeni eniş dalğası müşahidə olunur. Son məlumatlara görə, qiymətli metalların dəyəri yenidən ucuzlaşmağa başlayıb ki, bu da investorlar arasında narahatlıq yaradıb. Bu vəziyyət, qlobal iqtisadiyyatda baş verən dəyişikliklərin bir əlaməti kimi şərh edilir.

Analitiklər qiymətlərdəki bu enişi bir neçə amillə əlaqələndirirlər. Əsas səbəblərdən biri ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) faiz dərəcələri ilə bağlı siyasətidir. Faiz dərəcələrinin artırılması gözləntiləri dolların möhkəmlənməsinə səbəb olur ki, bu da ənənəvi olaraq qızıl və gümüş kimi qiymətli metalların cəlbediciliyini azaldır.

Digər bir səbəb isə qlobal iqtisadi artım proqnozlarının yenidən nəzərdən keçirilməsidir. Bəzi ölkələrdə iqtisadi fəaliyyətin gözləniləndən daha zəif olması, sənaye tələbatını azalda bilər ki, bu da gümüş kimi sənaye metallarının qiymətlərinə birbaşa təsir edir.

İnvestorlar adətən qızılı iqtisadi qeyri-müəyyənlik dövrlərində təhlükəsiz liman kimi görürlər. Lakin hazırkı vəziyyətdə, dünya bazarlarında risk iştahının müəyyən dərəcədə artması və ya digər investisiya alətlərinə marağın çoxalması, qızıldan kapital axınının baş verməsinə səbəb ola bilər.

Bu eniş dalğası həm fərdi investorları, həm də zərgərlik sənayesini təsirləndirir. Qiymətlərin ucuzlaşması bəzi istehlakçılar üçün əlverişli alış imkanları yaratsa da, qiymətli metallara sərmayə qoyanlar üçün gəlirlərin azalması deməkdir.

Bazar ekspertləri, yaxın gələcəkdə qiymətlərin daha da enə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Bununla belə, qlobal geosiyasi gərginliklər və ya gözlənilməz iqtisadi hadisələr qiymətli metalların dəyərini yenidən artıra bilər. Bazarlar diqqətlə izlənilir.