Category: Gündəm

Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun son açıqlaması beynəlxalq münasibətlər sahəsində ciddi müzakirələrə səbəb olub. Makron, Rusiya Prezidenti Vladimir Putini, ABŞ-ın keçmiş Prezidenti Donald Trampı və Çin lideri Si Cinpini Avropa üçün əsas rəqib qüvvələr kimi qiymətləndirib. Bu bəyanat, Avropanın gələcək strateji mövqeyi və təhlükəsizliyi ilə bağlı dərin narahatlıqları əks etdirir.

Makronun fikrincə, Vladimir Putin rəhbərliyindəki Rusiya, Avropanın şərq sərhədlərində davamlı təhdid mənbəyidir. Ukraynadakı müharibə, enerji təhlükəsizliyi və hibrid təhdidlər Avropa qitəsi üçün ciddi çağırışlar yaradır. Putin rejimi, Avropanın daxili birliyini pozmağa və təsir dairəsini genişləndirməyə çalışır.

Donald Trampın ABŞ-da yenidən hakimiyyətə gəlməsi ehtimalı da Avropa üçün narahatlıq doğurur. “Amerika Birinci” siyasəti çərçivəsində Trampın NATO-ya münasibəti, ticarət müharibələri və transatlantik əlaqələri zəiflətmə potensialı Avropanın müdafiə və iqtisadi müstəqilliyini sarsıda bilər. Bu, Avropanı öz təhlükəsizliyini daha çox öz üzərinə götürməyə məcbur edir.

Çin lideri Si Cinpin isə iqtisadi və texnoloji sahələrdə Avropanın əsas rəqibidir. Çinin qlobal ambisiyaları, ticarət siyasəti və geosiyasi təsiri Avropa İttifaqı üçün həm iqtisadi imkanlar, həm də strateji risklər yaradır. Makron, bu üç liderin fərqli yollarla da olsa, Avropanın maraqlarına meydan oxuduğunu vurğulayır.

Bu kontekstdə, Fransa Prezidenti Avropanın öz müstəqil xarici siyasətini gücləndirməsinin və strateji muxtariyyətini təmin etməsinin vacibliyini dilə gətirib. O, Avropa ölkələrini birliyə və ortaq dəyərlərə sadiq qalmağa çağırıb, çünki yalnız bu yolla qlobal güc mübarizəsində öz mövqeyini qorumaq mümkün olacaq.

Makronun bu açıqlamaları, xüsusilə ABŞ-da qarşıdan gələn seçkilər və Avropa Parlamentinə seçkilər ərəfəsində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Avropanın öz gələcəyi ilə bağlı kritik qərarlar qəbul etməsi lazım olduğu bir dövrdə, bu cür xəbərdarlıqlar qitənin liderləri üçün yol xəritəsi ola bilər.

Nəticə etibarı ilə, Makronun mesajı Avropa üçün strateji oyanış çağırışıdır. Qitə, öz dəyərlərini və maraqlarını qorumaq üçün daxili birliyini möhkəmləndirməli, müdafiə qabiliyyətini artırmalı və qlobal səhnədə daha fəal rol oynamalıdır.

Keçmiş ABŞ prezidenti Donald Trampın İranın danışıqlara hazır olması və hətta konkret bir təklif üzərində işləməsi ilə bağlı verdiyi sensasion açıqlama beynəlxalq siyasi dairələrdə geniş rezonans doğurub. Bu bəyanat, ABŞ və İran arasında onilliklərdir davam edən gərgin münasibətlər fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Tramp administrasiyası dövründə Vaşinqton İranla imzalanmış nüvə sazişindən (JCPOA) birtərəfli qaydada çıxmış və Tehrana qarşı sərt iqtisadi sanksiyalar tətbiq etmişdi. Bu addımlar iki ölkə arasındakı münasibətləri kritik həddə çatdırmış, regionda gərginliyi xeyli artırmışdı.

Lakin Trampın son açıqlaması, İranın danışıqlar masasına oturmağa hazır olduğunu və hətta konkret bir təklif paketi hazırladığını vurğulaması, diplomatik kanallarda yeni bir pəncərənin açılması ehtimalını gündəmə gətirir. Bu, gələcəkdə potensial dialoq üçün zəmin yarada bilər.

Hələlik İran tərəfindən bu bəyanata rəsmi bir cavab verilməsə də, belə bir məlumatın Tramp kimi nüfuzlu bir şəxsiyyətdən gəlməsi, Tehranın müəyyən vasitəçi kanallar vasitəsilə danışıqlara hazır olduğunu çatdırması ehtimalını gücləndirir. Bu, Yaxın Şərqdə sabitliyin bərpası üçün mühüm bir siqnal kimi qiymətləndirilə bilər.

Analitiklər Trampın bu sözlərini müxtəlif prizmalardan dəyərləndirirlər. Bəziləri bunu gələcək prezident seçkiləri ərəfəsində Trampın xarici siyasətdəki təsirini nümayiş etdirmək cəhdi kimi şərh edir. Digərləri isə İranın beynəlxalq təzyiqlər və daxili iqtisadi problemlər fonunda danışıqlar masasına oturmağa məcbur qaldığını düşünürlər.

Hər halda, bu açıqlama Yaxın Şərqdəki siyasi dinamikaları yenidən formalaşdıra biləcək potensiala malikdir. ABŞ və İran arasında birbaşa danışıqların başlaması, regionda on illərdir davam edən münaqişələrin həllinə dair yeni perspektivlər aça bilər. Beynəlxalq ictimaiyyət bu prosesi yaxından izləyir və diplomatik irəliləyişlər gözləyir.

Türkiyənin Xarici İşlər naziri Hakan Fidan, dünyanın ən strateji su yollarından biri olan Hörmüz boğazı ilə bağlı beynəlxalq ictimaiyyəti maraqlandıran iki əsas ssenarini açıqlayıb. Bu açıqlama, regionda artan gərginliklər və qlobal enerji təhlükəsizliyi kontekstində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Birinci ssenari, boğazda mövcud gərginliyin diplomatik yollarla idarə olunması və genişmiqyaslı qarşıdurmanın qarşısının alınmasına dairdir. Bu ssenariyə görə, regional və beynəlxalq aktorlar dialoq və danışıqlar vasitəsilə vəziyyəti sabitləşdirməyə çalışacaqlar. Türkiyə bu istiqamətdə aktiv diplomatiya yürüdərək tərəflər arasında vasitəçilik rolunu oynamağa hazır olduğunu bildirir.

İkinci ssenari isə Hörmüz boğazında vəziyyətin daha da gərginləşməsi və nəticədə neft tədarük zəncirində ciddi fasilələrin yaranması ehtimalını nəzərdə tutur. Bu cür bir inkişaf, qlobal iqtisadiyyat üçün dağıdıcı nəticələr verə bilər, çünki dünya neftinin əhəmiyyətli bir hissəsi məhz bu boğazdan keçir.

Hakan Fidan vurğulayıb ki, Türkiyə regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunmasına böyük önəm verir. Ankara, hər iki ssenarinin mümkün risklərini və fəsadlarını diqqətlə izləyir və beynəlxalq hüquqa əsaslanan həll yollarının tapılması üçün səylərini davam etdirir.

Hörmüz boğazı, Fars körfəzini Oman körfəzi və Ərəb dənizi ilə birləşdirən dar bir keçid olaraq, dünya enerji bazarı üçün həyati əhəmiyyətə malikdir. Burada baş verə biləcək hər hansı bir pozuntu, neft qiymətlərində kəskin artıma və qlobal təchizatda problemlərə səbəb ola bilər.

Türkiyənin Xarici İşlər Naziri beynəlxalq ictimaiyyəti regiondakı həssas tarazlığı qorumağa və gərginliyi artıracaq addımlardan çəkinməyə çağırıb. O, dialoq və əməkdaşlığın yeganə davamlı həll yolu olduğunu bir daha diqqətə çatdırıb.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp Birləşmiş Ştatlar hökumətindən 159 milyard dollarlıq idxal rüsumlarının geri qaytarılmasını tələb edib. Bu bəyanat onun iqtisadi siyasətinə dair davamlı mövqeyini bir daha nümayiş etdirir və ölkə daxilində geniş müzakirələrə səbəb olub.

Trampın prezidentliyi dövründə, xüsusilə Çinə qarşı tətbiq edilən idxal rüsumları dünya ticarətində gərginliyə səbəb olmuşdu. Bu rüsumlar yerli istehsalı qorumaq və ədalətsiz ticarət təcrübələrinə qarşı mübarizə aparmaq məqsədi daşıyırdı. Keçmiş prezidentin fikrincə, bu siyasət ABŞ iqtisadiyyatına xeyli fayda gətirmişdir.

Keçmiş prezidentin bu tələbi, əsasən, ABŞ-ın idxal etdiyi məhsullara tətbiq edilən vergilərdən yığılan vəsaitlərə aiddir. O, bu vəsaitlərin Amerika iqtisadiyyatına yenidən yönəldilməsinin vacibliyini vurğulayır, bununla da istehlakçıları və biznesləri dəstəkləməyin mümkün olacağını iddia edir.

Trampın fikrincə, bu rüsumlar ABŞ-ın ticarət balansını yaxşılaşdırmaq və yerli sənayenin rəqabət qabiliyyətini artırmaq üçün tətbiq edilsə də, onların geri qaytarılması ölkə iqtisadiyyatına əlavə stimul verə bilər. Bu addım, xüsusilə inflyasiya ilə mübarizə və istehlak gücünün artırılması baxımından əhəmiyyətli hesab edilir.

2024-cü il prezident seçkiləri öncəsi bu cür bəyanatlar Trampın seçki kampaniyasının əsas iqtisadi sütunlarından birini təşkil edir. O, seçicilərə ölkənin iqtisadi rifahını təmin etmək üçün qətiyyətli addımlar atacağını vəd edir, eyni zamanda mövcud administrasiyanın iqtisadi siyasətlərini tənqid edir.

İraq hökuməti İslamabadda keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər çərçivəsində ABŞ nümayəndələri ilə ikitərəfli görüş keçirməkdən imtina etdiyini açıqlayıb. Bu qərar beynəlxalq diplomatik dairələrdə müəyyən suallar doğurub və diqqətlə izlənilir.

Məlumata görə, İraq nümayəndə heyəti hazırda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) xarici işlər nazirləri şurasının iclasında iştirak etmək üçün İslamabaddadır. ABŞ nümayəndələrinin də eyni vaxtda Pakistanda olduğu bildirilir ki, bu da iki tərəf arasında görüş üçün əlverişli şərait yaradırdı.

Bu addım, iki ölkə arasında onsuz da mürəkkəb olan münasibətlər fonunda baş verir. İraqın daxili siyasi vəziyyəti, eləcə də regiondakı gərginliklər bu qərarın arxasında duran əsas səbəblərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Diplomatik müşahidəçilər hesab edirlər ki, İraqın bu cür açıq şəkildə görüşdən imtina etməsi, Bağdadın ABŞ-ın regiondakı siyasətinə qarşı narazılığının göstəricisi ola bilər. Bu, həmçinin İraqın öz xarici siyasətində daha müstəqil mövqe tutmaq istəyinin ifadəsi kimi də şərh edilir.

Görüşün ləğvi ABŞ-İraq münasibətlərində yeni bir gərginlik dövrünün başlanğıcı ola bilər. Bu hadisənin regionun digər ölkələri və beynəlxalq tərəfdaşlar tərəfindən necə qarşılanacağı yaxın günlərdə aydınlaşacaq.

Qeyd edək ki, İraq son illərdə həm ABŞ, həm də İranla balanslı münasibətlər qurmağa çalışır. Lakin regiondakı geosiyasi dəyişikliklər və daxili təzyiqlər bu balansı qorumağı çətinləşdirir.

Bu diplomatik addım, İraqın suverenliyini vurğulamaq və ya müəyyən siyasi mesajlar ötürmək məqsədi daşıya bilər. Hadisələrin inkişafı diqqətlə izləniləcək və beynəlxalq arenada geniş müzakirələrə səbəb olacağı gözlənilir.

İspaniya Müdafiə Nazirliyi bəyan edib ki, Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı (NATO) İspaniyanın iştirakı olmadan effektiv fəaliyyət göstərə bilməz. Bu açıqlama alyans daxilində hər bir üzv ölkənin rolunun və töhfəsinin vacibliyini bir daha vurğulayır.

İspaniya NATO-nun əsas sütunlarından biri olaraq uzun illərdir ki, təşkilatın kollektiv müdafiə prinsiplərinə sadiq qalır. Ölkə müxtəlif beynəlxalq sülhməramlı əməliyyatlarda, təlimlərdə və missiyalarda fəal iştirak edərək alyansın güclənməsinə əhəmiyyətli töhfələr verir.

Coğrafi mövqeyi baxımından İspaniya Aralıq dənizi və Atlantik okeanı arasında strateji bir körpü rolunu oynayır. Bu, NATO-nun cənub cinahının təhlükəsizliyi və Şimali Afrika ilə əlaqələr baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ölkənin hərbi dəniz qüvvələri, hava qüvvələri və quru qoşunları NATO-nun operativ imkanlarını genişləndirir.

Madrid alyansın müasir təhlükəsizlik çağırışlarına, o cümlədən terrorizmə, kiberhücumlara və hibrid təhdidlərə qarşı mübarizəsində fəal iştirak edir. İspaniya həmçinin NATO-nun sürətli reaksiya qüvvələrinə və müdafiə planlaşdırmasına mühüm resurslar ayırır.

Nazirliyin bəyanatı, hər bir müttəfiqin fərdi imkanlarının və kollektiv səylərinin NATO-nun ümumi gücünün təməlini təşkil etdiyini göstərir. İspaniyanın müdafiə potensialı və strateji əhəmiyyəti alyansın bütün əməliyyatlarında hiss olunur.

Bu cür açıqlamalar, üzv ölkələrin öz töhfələrini qiymətləndirməsi və alyans daxilində birliyin və əməkdaşlığın davamlılığını təmin etməsi baxımından vacibdir. NATO-nun effektivliyi hər bir üzvün öhdəliklərinə sadiqliyindən və kollektiv müdafiəyə verdiyi dəstəkdən asılıdır.

İranın yarı-rəsmi xəbər agentliyi “Tasnim” ABŞ-lı analitik Metyu Levittin son bəyanatlarına sərt reaksiya verib. Agentlik Levittin iddialarını açıq-aşkar yalan adlandıraraq, onların heç bir əsası olmadığını vurğulayıb.

Metyu Levitt Vaşinqton Yaxın Şərq Siyasəti İnstitutunun əməkdaşı olaraq, əsasən terrorçuluqla mübarizə, kəşfiyyat və İranın regional fəaliyyətləri mövzusunda təhlilləri ilə tanınır. Onun tez-tez İranın nüvə proqramı, bölgədəki təsir imkanları və müxtəlif qruplara dəstəyi ilə bağlı iddialar irəli sürdüyü məlumdur.

“Tasnim” agentliyi yayımladığı məqalədə Levittin son açıqlamalarının Tehranın siyasətinə kölgə salmaq məqsədi daşıdığını bildirib. Agentlik, bu cür bəyanatların həqiqəti əks etdirmədiyini və beynəlxalq ictimaiyyəti yanlış istiqamətləndirməyə yönəldiyini qeyd edib.

İranın rəsmi dairələrinə yaxınlığı ilə tanınan “Tasnim”, Levittin iddialarını “qərəzli və uydurma” adlandıraraq, onların heç bir dəlilə söykənmədiyini vurğulayıb. Agentlik, ABŞ-ın bəzi dairələrinin İrana qarşı davamlı informasiya müharibəsi apardığını və bu cür bəyanatların da bu strategiyanın bir hissəsi olduğunu iddia edib.

Bu cür qarşılıqlı ittihamlar regionda onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Analitiklər hesab edir ki, ABŞ-İran münasibətlərindəki gərginlik fonunda bu cür açıqlamalar tərəflər arasında etimadsızlığı dərinləşdirir və diplomatik həll yollarını çətinləşdirir.

“Tasnim”in bu sərt reaksiyası, Tehranın öz siyasətlərinə qarşı irəli sürülən iddialara qarşı durmaqda qətiyyətli olduğunu göstərir. Bu hadisə, həm də beynəlxalq mediada informasiya müharibəsinin nə qədər aktiv şəkildə davam etdiyinin bir göstəricisidir.

Son günlər İran siyasi dairələrində və sosial mediada İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibafın istefası ilə bağlı yayılan xəbərlər rəsmi dairələr tərəfindən qəti şəkildə təkzib edilib. Bu iddialar ölkənin siyasi gündəmini zəbt etmişdi.

Qalibafın ofisindən verilən açıqlamada, onun istefası barədə yayılan bütün məlumatların əsassız olduğu və həqiqəti əks etdirmədiyi vurğulanıb. Bildirilib ki, parlament sədri öz vəzifəsinin icrasına davam edir və ölkənin qanunvericilik fəaliyyətinə rəhbərlik edir.

Xatırladaq ki, bu cür şayiələr Prezident Rəisi və Xarici İşlər Naziri Abdullahianın helikopter qəzasında həlak olmasından sonra İran siyasi səhnəsində yaranan gərginlik fonunda meydana çıxmışdı. Məhəmməd Baqir Qalibaf ölkənin ən nüfuzlu siyasi fiqurlarından biri hesab olunur.

Analitiklər hesab edirlər ki, bu cür yalan xəbərlər ölkədəki siyasi qeyri-müəyyənliyi daha da artırmaq və ictimai rəyi çaşdırmaq məqsədi daşıya bilər. Rəsmi Tehran isə bu kimi təxribat xarakterli məlumatlara qarşı mübarizə aparacağını bəyan edib.

Parlament sədrinin komandası ictimaiyyəti yalnız rəsmi mənbələrdən gələn məlumatlara etibar etməyə çağırıb və Qalibafın öz işini tam gücü ilə davam etdirdiyini bir daha bəyan edib.

Türk Dövlətləri Parlament Assambleyası (TÜRKPA) Ermənistanda Türkiyə Respublikasının dövlət bayrağının yandırılması hadisəsini qətiyyətlə pisləyib. Bu addım, regional sülhə və əməkdaşlığa xələl gətirən təxribatçı hərəkət kimi qiymətləndirilib.

Hadisə, Ermənistanın paytaxtı Yerevanda Türkiyəyə qarşı keçirilən etiraz aksiyaları zamanı baş verib. Nümayişçilər tərəfindən Türkiyə bayrağının yandırılması, beynəlxalq hüquq normalarına və diplomatik etika qaydalarına zidd bir hərəkət olaraq geniş tənqidlərə səbəb olub.

TÜRKPA-nın bəyanatında qeyd olunur ki, bu cür hərəkətlər Türkiyə və Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması prosesinə ciddi maneələr törədir. Parlament Assambleyası, Ermənistan hökumətini bu kimi halların qarşısının alınması üçün lazımi tədbirləri görməyə çağırıb.

TÜRKPA üzv dövlətlərinin parlamentariləri, bayraq yandırma kimi vandalizm aktlarının qəbuledilməz olduğunu vurğulayaraq, bunun regionda gərginliyi artırmaq məqsədi daşıyan bir addım olduğunu bildiriblər. Onlar, beynəlxalq ictimaiyyəti də bu təxribatçı hərəkətlərə qarşı sərt mövqe tutmağa çağırıblar.

Bu cür hərəkətlər, dövlətlərarası münasibətlərdə hörmət və etimad prinsiplərini pozur. TÜRKPA, Ermənistanı regionda sülh və sabitliyə töhfə verəcək konstruktiv addımlar atmağa dəvət edir, eyni zamanda bütün dövlətlərin suverenliyinə və milli simvollarına hörmətin vacibliyini bir daha xatırladır.

TÜRKPA-nın bəyanatı, Türkiyənin milli simvoluna qarşı törədilən bu təhqiramiz hərəkətin yolverilməz olduğunu bir daha göstərir. Təşkilat, bu cür təxribatların regional əməkdaşlıq ruhuna zidd olduğunu və dərhal dayandırılmalı olduğunu vurğulayır.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Trampın 24 aprel müraciətində “erməni soyqırımı” ifadəsini işlətməməsi diplomatik dairələrdə diqqət çəkib. Hər il bu tarixdə Ermənistan lobbisi ABŞ rəhbərliyindən bu ifadənin istifadəsini tələb etsə də, Trampın bəyanatında bu terminə yer verilməyib.

24 aprel ermənilər tərəfindən 1915-ci il hadisələrinin ildönümü kimi qeyd olunur və onlar bu hadisələri “soyqırımı” kimi tanınmasını tələb edirlər. Lakin Türkiyə bu iddiaları rədd edərək, hadisələrin müharibə şəraitində qarşılıqlı itkilər olduğunu və soyqırımı kimi qiymətləndirilə bilməyəcəyini bildirir.

Rəsmi Bakı da Türkiyənin bu mövqeyini dəstəkləyir və “erməni soyqırımı” iddialarını tarixi saxtakarlıq və siyasi manipulyasiya kimi qiymətləndirir. Bu səbəbdən, ABŞ prezidentlərinin bu ifadədən çəkinməsi Azərbaycan üçün də diplomatik əhəmiyyət daşıyır.

Trampın müraciətində “Böyük Fəlakət” (Meds Yeghern) kimi ifadələrdən istifadə etməsi, bir çox ABŞ prezidentinin ənənəsini davam etdirərək, ermənilərin çəkdiyi əziyyətləri tanımaqla yanaşı, Türkiyə ilə münasibətləri gərginləşdirməkdən çəkinmək cəhdi kimi şərh olunur. Bu, ABŞ-ın NATO müttəfiqi Türkiyə ilə əlaqələrini nəzərə alaraq həssas bir balansdır.

Bu cür bəyanatlar ABŞ-ın xarici siyasətində mühüm yer tutur və regionda diplomatik gərginliyi azaltmaq, yaxud artırmaq potensialına malikdir. Trampın qərarı, həmçinin, Ermənistan lobbisinin Vaşinqtondakı təsirinin həmişə istədikləri nəticəni vermədiyini göstərir.

Nəticə etibarilə, Donald Trampın 24 aprel müraciətində “erməni soyqırımı” ifadəsindən imtina etməsi, regionda diplomatik dairələr tərəfindən diqqətlə izlənilən və müəyyən mənada Türkiyə və Azərbaycan üçün müsbət bir siqnal olaraq qəbul edilən addımdır.