Category: Gündəm

İsrail Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Katibi Antonio Quterreşin Livanla bağlı son bəyanatını sərt şəkildə tənqid edib.

Quterreşin açıqlaması İsrail tərəfindən qərəzli və regiondakı gərginliyi düzgün qiymətləndirməyən bir addım kimi qəbul edilib.

İsrail XİN vurğulayıb ki, BMT Baş Katibi Livan-İsrail sərhədindəki vəziyyəti təhlil edərkən HƏMAS-ın terror fəaliyyətlərini və Livanın cənubunda fəaliyyət göstərən Hizbullahın təhdidlərini nəzərə almayıb.

Rəsmi Təl-Əviv hesab edir ki, Quterreşin bəyanatı yalnız İsrailə qarşı yönəlmiş hərəkətləri deyil, həm də regionda sabitliyi pozan əsas amilləri gözardı edir.

XİN-dən verilən açıqlamada bildirilib ki, beynəlxalq ictimaiyyət, xüsusilə də BMT, İsrailin öz təhlükəsizliyini qorumaq hüququnu tanımalı və terror təşkilatlarının fəaliyyətlərini qınamalıdır.

Bu tənqid BMT və İsrail arasında onsuz da gərgin olan münasibətləri daha da pisləşdirə bilər.

Təl-Əviv, BMT-nin regiondakı rolunun daha balanslı və obyektiv olmasını tələb edərək, beynəlxalq təşkilatın ikili standartlardan çəkinməyə çağırıb.

Livanla bağlı vəziyyət, xüsusilə də sərhəd bölgəsindəki gərginlik, beynəlxalq diplomatiyanın diqqət mərkəzində qalmaqda davam edir.

Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) maliyyə sektorunda nizam-intizamı təmin etmək məqsədilə növbəti sərt addım atıb. Bank, aparılan yoxlamalar nəticəsində müəyyən edilmiş qayda pozuntularına görə üç şirkətə qarşı inzibati cəza tədbirləri tətbiq edərək onları cərimələyib.

Bu qərar, Mərkəzi Bankın maliyyə bazarlarında şəffaflığın, sabitliyin və istehlakçı hüquqlarının qorunması istiqamətində apardığı ardıcıl siyasətin tərkib hissəsidir. Cərimələnən şirkətlərin hansı sahədə fəaliyyət göstərməsi və hansı xüsusi qaydaları pozması barədə rəsmi məlumat verilməsə də, adətən bu cür sanksiyalar lisenziyalaşdırma şərtlərinin, prudensial normaların və ya digər tənzimləyici tələblərin pozulması ilə əlaqəli olur.

Mərkəzi Bankın bu addımı, maliyyə qurumlarını qanunvericiliyin tələblərinə daha ciddi riayət etməyə çağıran bir mesajdır. Bu, həm də sektorun sağlam inkişafı və beynəlxalq standartlara uyğunlaşması üçün vacib bir mexanizmdir.

Qeyd edək ki, AMB mütəmadi olaraq maliyyə bazarı iştirakçılarına nəzarəti gücləndirir və aşkar edilmiş nöqsanlara qarşı müvafiq tədbirlər görür. Bu cür cərimələr, həm fərdi şirkətlər, həm də bütövlükdə maliyyə sistemi üçün risklərin minimuma endirilməsinə xidmət edir.

Mərkəzi Bankın bu qərarı, ölkənin maliyyə sektorunda etibarlılığın artırılmasına və investorların maraqlarının qorunmasına yönəlmiş strateji hədəflərin bir hissəsidir. Gələcəkdə də tənzimləyici orqanın bu istiqamətdə fəaliyyətini davam etdirəcəyi gözlənilir.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan İsraili sərt şəkildə tənqid edərək, heç bir gücün Türkiyə dövlətinin prezidentinə barmağını yelləyə bilməyəcəyini vurğulayıb. Bu kəskin bəyanat beynəlxalq arenada böyük əks-səda doğurub və regiondakı gərginliyi bir daha gündəmə gətirib.

Ərdoğanın çıxışı İsrailin Fələstin ərazilərindəki siyasətinə, xüsusilə də Qəzza zolağında davam edən hərbi əməliyyatlara və humanitar böhrana cavab olaraq səsləndirilib. Türkiyə lideri dəfələrlə İsrailin beynəlxalq hüququ pozduğunu və regional sülhə təhdid yaratdığını bildirib.

Ankara Fələstin məsələsində hər zaman prinsipial mövqe nümayiş etdirərək, iki dövlətli həllin tərəfdarı olduğunu və Qüdsün statusunun toxunulmazlığını müdafiə edib. Prezident Ərdoğan bu çıxışı ilə Türkiyənin regional və beynəlxalq məsələlərdəki müstəqil xarici siyasətini bir daha nümayiş etdirib.

Bu cür sərt açıqlamalar Türkiyə-İsrail münasibətlərindəki gərginliyi daha da artırır. Beynəlxalq ictimaiyyət, xüsusilə də region ölkələri Türkiyənin bu mövqeyini yaxından izləyir və hadisələrin gələcək inkişafını maraqla gözləyir.

Prezident Ərdoğan çıxışında Türkiyənin öz milli maraqlarını qorumaqda və haqsızlığa qarşı durmaqda qətiyyətli olduğunu vurğulayıb. O, Türkiyənin bölgədə sülh və sabitliyin bərqərar olması üçün səylərini davam etdirəcəyini bildirib.

Bu bəyanat həm də Fələstin xalqına dəstək mesajı kimi qəbul edilə bilər. Türkiyə lideri beynəlxalq təşkilatları İsrailin hərəkətlərinə qarşı daha qətiyyətli addımlar atmağa çağırıb.

Son dövrlər beynəlxalq siyasətdə Donald Trampın siyasi irsinin davamçısı kimi qəbul edilən fiqurun fəaliyyəti ciddi müzakirələrə səbəb olur. Bir çoxları onu “uğursuz varis” adlandıraraq, diplomatik səylərin və beynəlxalq münasibətlərin idarə edilməsində əhəmiyyətli geriləmələr olduğunu iddia edirlər. Bu iddiaların mərkəzində isə iki əsas məsələ dayanır: Macarıstanın Baş naziri Viktor Orbanla bağlı vəziyyət və İranla nüvə danışıqlarının taleyi.

Macarıstanın lideri Viktor Orban, Donald Tramp dövründə ABŞ ilə müəyyən mənada xüsusi münasibətlər qurmuşdu. Lakin Trampın “uğursuz” varisi kimi qələmə verilən şəxsin fəaliyyəti nəticəsində Orbanın beynəlxalq arenadakı mövqeyinin zəiflədiyi, yaxud onunla bağlı diplomatik əlaqələrdə gərginliyin artdığı müşahidə olunur. Bu vəziyyət, Avropa Birliyi daxilində Macarıstanın roluna və regiondakı siyasi dinamikaya təsir göstərir, əvvəlki strateji tərəfdaşlıqların sarsılmasına yol açır.

Digər tərəfdən, İranla nüvə danışıqları da eyni dərəcədə böyük bir uğursuzluqla üzləşib. Əvvəlki administrasiyaların müəyyən irəliləyişlər əldə etdiyi və ya ən azından dialoqu davam etdirdiyi bir vaxtda, hazırkı vəziyyət danışıqların tamamilə iflasa uğradığını göstərir. Bu, regionda gərginliyi artırır, nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqları dərinləşdirir və beynəlxalq təhlükəsizlik üçün yeni risklər yaradır. Danışıqların “batırılması” həm diplomatik bacarıqsızlıq, həm də strateji yanlışlıq kimi qiymətləndirilir.

Bu ardıcıl uğursuzluqlar beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi suallar doğurur: Bu, təsadüfi hadisələr silsiləsidir, yoxsa daha böyük bir strateji boşluğun göstəricisidir? Trampın siyasi mirasını davam etdirmək iddiasında olan bu fiqurun fəaliyyəti, həm müttəfiqlər, həm də rəqiblər arasında etimadsızlığı artırır. Beynəlxalq münasibətlər getdikcə daha mürəkkəb bir mərhələyə qədəm qoyur və bu “uğursuz varis”in qərarları gələcək illər üçün kritik nəticələr doğura bilər.

Analitiklər bu vəziyyətin davam edəcəyi təqdirdə, ABŞ-ın beynəlxalq arenadakı təsirinin daha da zəifləyəcəyini proqnozlaşdırırlar. Orban və İran məsələlərindəki uğursuzluqlar, digər kritik bölgələrdə də oxşar problemlərə yol aça bilər. Növbəti addımların necə olacağı, bu “uğursuz varis”in öz kursunu dəyişdirib-dəyişdirməyəcəyi və ya mövcud problemləri necə həll edəcəyi hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır. Bu, dünya siyasətinin gələcəyi üçün mühüm bir sınaq dövrüdür.

Rusiya Xarici İşlər naziri Sergey Lavrov Çin lideri ilə keçirdiyi görüşün əsas detallarını açıqlayıb. Bu görüş, hazırda beynəlxalq arenada baş verən qlobal dəyişikliklər fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir və iki böyük dövlət arasında strateji tərəfdaşlığın dərinləşməsinə xidmət edir.

Lavrovun sözlərinə görə, danışıqlar zamanı ikitərəfli münasibətlərin geniş spektri, o cümlədən beynəlxalq və regional məsələlər ətraflı müzakirə olunub. Tərəflər, çoxqütblü dünya nizamının formalaşdırılması, beynəlxalq hüququn aliliyi və ədalətli beynəlxalq münasibətlərin qurulması prinsiplərinə sadiqliklərini bir daha təsdiqləyiblər.

Görüşdə iqtisadi əməkdaşlıq, ticarət dövriyyəsinin artırılması və enerji sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi məsələlərinə də toxunulub. Rusiya və Çin, Qərb sanksiyaları və təzyiqləri fonunda iqtisadi müstəqilliklərini gücləndirməyin yollarını araşdırır və bu istiqamətdə birgə səyləri davam etdirirlər.

Ukraynadakı vəziyyət və Qərbin bu məsələdəki mövqeyi də müzakirə olunan əsas mövzulardan biri olub. Lavrov, Rusiyanın mövqeyini izah edərək, Çin tərəfini beynəlxalq təhlükəsizlik və sabitliyin təmin edilməsi üçün atılan addımlar barədə məlumatlandırıb. Çin isə münaqişənin sülh yolu ilə həllinə çağırışlarını təkrarlayıb.

Diplomat həmçinin, BRİKS və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığın genişləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Bu təşkilatlar çərçivəsində üzv ölkələrin birgə maraqlarının qorunması və kollektiv təhlükəsizlik mexanizmlərinin gücləndirilməsi perspektivləri də nəzərdən keçirilib.

Lavrovun açıqlamaları, Rusiya və Çin arasında strateji əlaqələrin yalnız ikitərəfli deyil, həm də qlobal miqyasda geosiyasi təsirlərə malik olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Bu görüş, iki ölkənin beynəlxalq arenada birgə fəaliyyətini daha da sıxlaşdıracağına işarə edir.

Avropa İttifaqı (Aİ) Ermənistana ikinci mülki missiyasını göndərməyə hazırlaşır. Bu addım Cənubi Qafqazda geosiyasi gərginliyin artdığı bir vaxta təsadüf edir və regionda Aİ-nin mövcudluğunu daha da gücləndirmək niyyətini əks etdirir.

Aİ-nin Ermənistandakı ilk missiyası (EUMA) 2023-cü ilin əvvəlində fəaliyyətə başlamışdı. Bu missiyanın əsas məqsədi Ermənistan-Azərbaycan sərhədində vəziyyəti izləmək, sabitliyi təşviq etmək və tərəflər arasında etimadı artırmaq idi. Yeni missiyanın da oxşar və ya genişləndirilmiş mandatla fəaliyyət göstərəcəyi gözlənilir.

Brüsselin bu qərarı, Ermənistanın Qərbə doğru meylinin gücləndiyi və Rusiyanın regiondakı ənənəvi təsirinin azaldığı bir dövrdə verilir. Aİ-nin artan fəallığı həm İrəvanın xarici siyasətindəki dəyişiklikləri, həm də Aİ-nin regionda sülh və sabitliyə töhfə vermək istəyini göstərir.

Lakin, bu addım regionda müxtəlif reaksiyalara səbəb ola bilər. Azərbaycan tərəfi Aİ missiyasının fəaliyyətinə və onun neytrallığına dair öz narahatlıqlarını ifadə edib. Bakı hesab edir ki, missiya birtərəfli yanaşma nümayiş etdirə bilər və bölgədəki həqiqi vəziyyəti tam əks etdirməyə bilər.

Bundan əlavə, Rusiyanın Aİ-nin Cənubi Qafqazdakı fəaliyyətinə münasibəti də diqqət mərkəzindədir. Moskva Aİ-nin bu cür addımlarını öz təsir dairəsinə müdaxilə kimi qiymətləndirə bilər ki, bu da regionda geosiyasi rəqabəti daha da gərginləşdirə bilər.

Yeni missiyanın dəqiq mandatı və fəaliyyət istiqamətləri hələ tam açıqlanmasa da, onun Ermənistan-Azərbaycan münasibətləri və bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcəyi üçün mühüm nəticələr verəcəyi gözlənilir. Regionda davamlı sülhün təmin edilməsi üçün bütün tərəflərin maraqlarının nəzərə alınması vacibdir.

ABŞ və İran arasında onilliklərdir davam edən gərginliklər dünya gündəminin əsas mövzularından biridir. Bu gərginliklər təkcə siyasi və diplomatik müstəvidə deyil, həm də hərbi xərclər baxımından böyük maliyyə yükü yaradır. Son məlumatlara görə, Vaşinqtonun İranla potensial müharibəyə və ya regiondakı hərbi mövcudluğuna sərf etdiyi məbləğlərlə bağlı yeni rəqəmlər açıqlanıb.

Bu yeni hesablamalar ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki hərbi əməliyyatlarının və İranı cilovlamaq siyasətinin iqtisadi yükünün nə qədər böyük olduğunu bir daha ortaya qoyur. Mütəxəssislər, bu cür xərclərin təkcə cari büdcəyə deyil, həm də uzunmüddətli perspektivdə ABŞ iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərdiyini vurğulayırlar.

Açıqlanan rəqəmlər həm də regionda davamlı sülh və sabitliyin təmin edilməsinin nə qədər vacib olduğunu göstərir. Hərbi müdaxilələr və ya müharibə hazırlıqları üçün sərf olunan milyardlarla dollar, əslində, diplomatiya və sülh danışıqları üçün daha səmərəli istifadə edilə bilərdi.

Təhlilçilər qeyd edirlər ki, bu məbləğlər yalnız birbaşa hərbi əməliyyat xərclərini deyil, həm də hərbi texnikanın istehsalını, personalın təlimini və regiondakı hərbi bazaların saxlanmasını əhatə edir. Bu, ABŞ-ın müdafiə büdcəsinin böyük bir hissəsinin İranla bağlı strategiyalara yönəldildiyini göstərir.

Belə böyük xərclər həm ABŞ daxilində, həm də beynəlxalq aləmdə mübahisələrə səbəb olur. Bir tərəfdən, milli təhlükəsizlik maraqları vurğulanır, digər tərəfdən isə bu xərclərin sosial proqramlara və ya daxili inkişafa yönəldilməsinin daha məqsədəuyğun olacağı fikri irəli sürülür.

Yaxın Şərqdəki gərginliklərin azaldılması və diplomatik həll yollarının tapılması, sadəcə siyasi bir zərurət deyil, həm də iqtisadi baxımdan böyük faydalar vəd edir. Hərbi xərclərdəki azalma, bu vəsaitlərin daha konstruktiv sahələrə yönəldilməsinə imkan yaradacaq.

Cənubi Qafqaz regionunda sülh və sabitliyin bərqərar olması istiqamətində atılan addımlar fonunda Azərbaycan və Ermənistan arasında iqtisadi təmasların potensialı getdikcə daha çox diqqət mərkəzinə çevrilir. Uzun illər davam edən münaqişəyə baxmayaraq, hazırda yaranmış yeni reallıqlar iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin qurulması üçün müəyyən imkanlar açır.

Bu yeni mərhələ, əsasən, post-münaqişə dövrünün tələbləri və regionda yaranan yeni nəqliyyat-kommunikasiya layihələri ilə bağlıdır. Xüsusilə, Zəngəzur dəhlizi kimi strateji əhəmiyyətli layihələrin reallaşması həm Azərbaycan və Ermənistan, həm də daha geniş regional kontekstdə iqtisadi inteqrasiya üçün mühüm zəmin yaradır.

İqtisadi əməkdaşlıq, ticarət əlaqələrinin bərpası, enerji və nəqliyyat infrastrukturunun birgə inkişafı kimi sahələri əhatə edə bilər. Bu təmaslar, hər iki ölkənin iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərməklə yanaşı, regionda ümumi rifahın artmasına və qarşılıqlı etimadın güclənməsinə xidmət edə bilər.

Regional dinamikanın dəyişməsi, xüsusilə beynəlxalq tərəfdaşların sülh prosesinə dəstəyi, iqtisadi təmasların inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Bu, təkcə ikitərəfli münasibətləri deyil, həm də Rusiya, Türkiyə və İran kimi regional güclərin iştirakı ilə daha geniş formatlı əməkdaşlıq perspektivlərini vəd edir.

Lakin bu təmasların tam potensialına çatması üçün bir sıra mühüm məsələlərin həlli vacibdir. Sülh müqaviləsinin imzalanması, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, eləcə də regionda təhlükəsizlik və sabitliyin davamlı təminatı iqtisadi əlaqələrin dayanıqlılığı üçün əsas şərtlərdir.

Nəticə olaraq, Azərbaycan və Ermənistan arasında iqtisadi təmasların inkişafı Cənubi Qafqazda yeni bir regional dinamikanın başlanğıcı ola bilər. Bu proses, uzunmüddətli sülhün və tərəqqinin təməlini qoyaraq, regionun gələcək inkişafı üçün geniş imkanlar açır.

Ukrayna qüvvələri Rusiyanın Başqırdıstan Respublikasında yerləşən strateji əhəmiyyətli neft-kimya müəssisələrinə pilotsuz uçuş aparatları (PUA) ilə zərbələr endirib. Bu hadisə, müharibənin başlanğıcından bəri Ukraynanın Rusiyanın dərinliklərindəki hədəflərə qarşı ən uzaqmənzilli hücumlarından biri kimi qiymətləndirilir.

Hücumun hədəfi Başqırdıstanın Ufa regionunda yerləşən iri neft emalı və kimya kompleksləri olub. Bu obyektlər Rusiyanın enerji sənayesi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir və ölkənin hərbi maşınının maliyyələşdirilməsində əsas rol oynayır.

Ukraynanın bu addımı, Rusiya ərazisindəki enerji infrastrukturuna qarşı həyata keçirilən silsilə hücumların davamı olaraq dəyərləndirilir. Kiyev rəsmiləri bu hücumları Rusiyanın Ukraynanın enerji sisteminə vurduğu zərbələrə cavab olaraq qiymətləndirir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Başqırdıstan kimi uzaq bir bölgədəki hədəflərin vurulması, Ukraynanın PUA texnologiyalarının imkanlarını nümayiş etdirir və Rusiyanın hava hücumundan müdafiə sistemlərinin çatışmazlıqlarını ortaya qoyur.

Bu cür hücumlar Rusiyanın enerji ixracatını və daxili yanacaq təchizatını poza bilər, bu da öz növbəsində ölkə iqtisadiyyatına və hərbi əməliyyatların aparılmasına ciddi təsir göstərə bilər. Kreml hadisə ilə bağlı rəsmi açıqlama verməyib, lakin Rusiya Müdafiə Nazirliyi tez-tez Ukrayna PUA-larının qarşısının alındığını bildirir.

Beynəlxalq ictimaiyyət, müharibənin Rusiyanın dərinliklərinə yayılmasının potensial nəticələrini narahatlıqla izləyir. Gərginliyin artması regionda və qlobal miqyasda yeni risklər yaradır.

ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi sərt sanksiyalar nəticəsində İranın neft ixracı ciddi şəkildə məhdudlaşdırılır. Son məlumatlara görə, ABŞ administrasiyası blokada başlayandan bəri İranın ümumilikdə 8 neft tankerinin hərəkətini dayandırmağa nail olub. Bu addım Tehranın iqtisadiyyatına yönəlmiş növbəti güclü zərbə kimi qiymətləndirilir.

Vaşinqtonun əsas məqsədi İranın nüvə proqramını və regional fəaliyyətlərini maliyyələşdirən əsas gəlir mənbəyi olan neft ixracatını sıfıra endirməkdir. ABŞ Xəzinədarlığı və Dövlət Departamenti beynəlxalq gəmiçilik şirkətlərinə və sığortaçılara xəbərdarlıq edərək, İran nefti daşıyan tankerlərə qarşı sərt tədbirlər görəcəyini bildirmişdi.

Dayandırılan tankerlərin hərəkəti İranın neft sənayesi üçün ciddi problemlər yaradır. Bu, yalnız ixrac həcminə deyil, həm də neftin daşınması üçün logistika və sığorta xərclərinə də təsir edir. İranın neft satışından əldə etdiyi gəlirlər son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə azalıb və bu yeni hadisə vəziyyəti daha da gərginləşdirir.

Ekspertlər hesab edirlər ki, ABŞ-ın bu strategiyası İranı danışıqlar masasına oturtmaq və ya nüvə razılaşması ilə bağlı mövqeyini dəyişdirməyə məcbur etmək məqsədi daşıyır. Lakin Tehran rəsmiləri dəfələrlə bəyan ediblər ki, sanksiyalar altında təzyiqə boyun əyməyəcəklər və öz neftlərini müxtəlif yollarla satmağa davam edəcəklər.

Bu hadisə beynəlxalq bazarlarda neft qiymətlərinə də müəyyən təsir göstərə bilər, çünki İran OPEC-in əsas neft istehsalçılarından biridir. Neft təchizatındakı hər hansı bir kəsilmə qlobal enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırır.

Regionda gərginliyin artması ilə yanaşı, bu cür iqtisadi təzyiqlər diplomatik cəbhədə də mürəkkəb vəziyyət yaradır. ABŞ-ın müttəfiqləri də İranla ticarət əlaqələrini məhdudlaşdırmaq üçün təzyiq altındadırlar.