İran iqtisadiyyatı son illərdə ciddi çətinliklərlə üzləşir və bu çətinliklər ölkəyə gündəlik olaraq on milyonlarla dollar zərər vurur. Analitiklərin qiymətləndirmələrinə görə, İran hər gün təxminən 30-40 milyon dollar məbləğində iqtisadi itkiyə məruz qalır. Bu böyük rəqəm, ölkənin makroiqtisadi sabitliyinə ciddi təsir göstərən bir sıra amillərin nəticəsidir.
Bu iqtisadi zərərin əsas səbəbi beynəlxalq sanksiyalar, xüsusilə də ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi sərt məhdudiyyətlərdir. Sanksiyalar İranın neft ixracatını kəskin şəkildə azaldaraq, ölkənin əsas gəlir mənbəyinə ciddi zərbə vurub. Neft satışından əldə edilən gəlirlərin azalması, dövlət büdcəsinin gərginləşməsinə və valyuta ehtiyatlarının tükənməsinə səbəb olur.
Sanksiyalar təkcə neft sektorunu deyil, bankçılıq, ticarət və investisiya sahələrini də iflic edib. Beynəlxalq maliyyə sistemindən təcrid olunma, İranın idxal və ixrac əməliyyatlarını çətinləşdirir, xarici sərmayələrin ölkəyə axınının qarşısını alır. Bu da öz növbəsində yerli istehsalın zəifləməsinə və işsizliyin artmasına gətirib çıxarır.
İqtisadi çətinliklər ölkə daxilində inflyasiyanın yüksəlməsinə və milli valyuta olan rialın dəyərinin sürətlə düşməsinə səbəb olub. Ərzaq və digər zəruri malların qiymətlərinin artması əhalinin yaşayış səviyyəsinə mənfi təsir göstərir, sosial gərginliyi artırır. Hökumət bu vəziyyətdən çıxış yolları axtarsa da, sanksiyaların təzyiqi altında manevr imkanları məhduddur.
Regiondakı gərginliklər və geosiyasi risklər də İran iqtisadiyyatına əlavə yük yaradır. Yaxın Şərqdəki münaqişələr və qeyri-sabitlik, ölkənin təhlükəsizlik xərclərini artırır, eyni zamanda xarici ticarət əlaqələrini pozur. Bu amillər birgə şəkildə İranın iqtisadi bərpasını çətinləşdirir və gələcək inkişaf perspektivlərini qeyri-müəyyən edir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, İran iqtisadiyyatının bu ağır vəziyyətdən çıxması üçün beynəlxalq sanksiyaların yüngülləşdirilməsi və ya tamamilə ləğv edilməsi zəruridir. Əks halda, gündəlik milyonlarla dollarlıq itkilər davam edəcək və bu, ölkənin sosial-iqtisadi vəziyyətini daha da pisləşdirəcəkdir.
Leave a Reply