Category: Gündəm

İran İslam Respublikasında etiraz hərəkatı yeni və narahatedici bir mərhələyə qədəm qoyub. Ölkənin müxtəlif bölgələrində davam edən xalq narazılıqları fonunda, son günlər raketlərin iştirakı ilə keçirilən aksiyalar diqqət mərkəzinə çevrilib. Bu hadisə, etirazçıların mübarizə metodlarında radikal dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir və regionda gərginliyi daha da artırır.

Məlumatlara görə, etirazçılar müəyyən ərazilərdə raketlərdən istifadə edərək hökumətə qarşı narazılıqlarını ifadə ediblər. Bu cür addımlar, adətən, dinc aksiyalarla tanınan etiraz hərəkatı üçün qeyri-adi hesab olunur və vəziyyətin nə dərəcədə kritik olduğunu ortaya qoyur. Raketlərin məqsədi, onların simvolik və ya hədəfli istifadəsi barədə dəqiq məlumatlar olmasa da, bu, İran hakimiyyəti üçün ciddi bir siqnaldır.

Uzun illərdir ki, İran daxilində sosial-iqtisadi problemlər, siyasi azadlıqların məhdudlaşdırılması və insan haqları pozuntuları səbəbindən mütəmadi etirazlar baş verir. Lakin raketlərin aksiyalarda peyda olması, mövcud gərginliyi tamamilə yeni bir səviyyəyə qaldırır. Bu, etirazçıların çıxılmaz vəziyyətdə olduqlarını və daha radikal üsullara əl atmağa hazır olduqlarını göstərə bilər.

Analitiklər bu hadisənin İranın daxili sabitliyinə ciddi təsir göstərə biləcəyini proqnozlaşdırırlar. Hökumətin bu cür təhdidlərə necə cavab verəcəyi, vəziyyətin daha da gərginləşməsinə və ya nisbi sabitliyə qayıtmasına səbəb ola bilər. Beynəlxalq ictimaiyyət də İrandakı hadisələri yaxından izləyir və regionda mümkün eskalasiya riskindən narahatdır.

Bu hadisə, həmçinin, İranın təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazları yatırmaq üçün daha sərt tədbirlərə əl atmasına zəmin yarada bilər ki, bu da insan itkilərinə və vəziyyətin daha da pisləşməsinə gətirib çıxara bilər. İranın gələcəyi, bu cür radikal etiraz metodlarına verilən cavablardan asılı olacaq.

Azərbaycan ictimaiyyəti Mədəniyyət Nazirliyinin keçirdiyi satınalmalarla bağlı ciddi iddialarla üz-üzədir. Ölkənin ali nəzarət orqanlarından biri olan Hesablama Palatası, nazirliyin büdcə vəsaitlərindən istifadə etdiyi müxtəlif satınalma proseslərində bir sıra nöqsanlar və qanun pozuntuları aşkarlayıb. Bu tapıntılar nazirliyin fəaliyyətində şəffaflıq və səmərəlilik prinsiplərinin pozulduğunu göstərir.

Palatanın hesabatında qeyd olunur ki, Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilən satınalmalarda prosedurların pozulması, tender qaydalarına əməl edilməməsi və bəzi hallarda şişirdilmiş qiymətlərlə müqavilələrin bağlanması halları müşahidə edilib. Bu cür hallar dövlət büdcəsinə ciddi ziyan vurmaqla yanaşı, həm də dövlət idarəçiliyində etibarlılıq və məsuliyyət prinsiplərini şübhə altına alır.

Aşkarlanan nöqsanlar arasında, tenderlər zamanı rəqabətin təmin edilməməsi, bəzi şirkətlərə qeyri-şəffaf üstünlüklərin verilməsi və satınalınan malların və xidmətlərin dəyərinin bazar qiymətlərindən yuxarı olması kimi məqamlar xüsusi yer tutur. Bu cür pozuntular dövlət vəsaitlərinin səmərəsiz istifadəsinə və potensial olaraq korrupsiya risklərinin yaranmasına səbəb olur.

Hesablama Palatasının hesabatı müvafiq dövlət qurumları tərəfindən ciddi araşdırmalar aparılmasını tələb edir. Mədəniyyət Nazirliyi rəhbərliyi aşkarlanan nöqsanlara görə məsuliyyət daşımalı və gələcəkdə bu cür halların təkrarlanmaması üçün qəti tədbirlər görməlidir. Şəffaflığın və qanunçuluğun təmin edilməsi dövlət idarəçiliyinin əsas prinsiplərindəndir.

Bu hadisə, dövlət qurumlarında maliyyə intizamının gücləndirilməsinin və satınalma proseslərində şəffaflığın artırılmasının vacibliyini bir daha ön plana çıxarır. İctimaiyyət dövlət vəsaitlərinin necə xərcləndiyi barədə tam məlumat almaq hüququna malikdir və bu cür yoxlamaların nəticələri açıq şəkildə təqdim edilməlidir.

ABŞ və İran arasında son dövrlər müşahidə olunan gərginlik, hər iki tərəfin hərbi əməliyyatlardan müvəqqəti çəkilməsi ilə nisbi bir atəşkəs dövrünə qədəm qoyub. Lakin bu sakitliyin nə qədər davam edəcəyi, xüsusilə də Ağ Ev rəhbəri Donald Trampın İranın Ali Rəhbəri Ayətullah Əli Xameneidən gözlədiyi cavabdan asılıdır.

Analitiklər Trampın Xameneidən gözlədiyi cavabın əsasən gərginliyin daha da dərinləşməməsi, nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların bərpası və ya bölgədəki proksi qüvvələrin fəaliyyətlərinin məhdudlaşdırılması ilə bağlı ola biləcəyini qeyd edirlər. ABŞ rəsmiləri dəfələrlə İranın regional təsirini azaltmaq və ballistik raket proqramını dayandırmaq tələblərini irəli sürüblər.

Bu “atəşkəs” dövrü son dərəcə kövrəkdir. Hər hansı bir tərəfin bölgədəki kiçik bir səhv addımı, yaxud proksi qüvvələrin iştirakı ilə baş verə biləcək insidentlər vəziyyəti yenidən kritik həddə çatdıra bilər. Xüsusilə də İranın iqtisadi sanksiyalar altında qalması və nüvə sazişindən geri çəkilməsi fonunda Tehranın mövqeyi daha da sərtləşə bilər.

Ayətullah Xamenei İranın xarici siyasətində son söz sahibi olaraq, Trampın mesajına necə cavab verəcəyi böyük maraq doğurur. İranın müqavimət siyasəti və daxili siyasi dinamikası Xameneinin qərarına ciddi təsir göstərəcək. O, ABŞ-ın təzyiqlərinə boyun əyməyəcəyini dəfələrlə bəyan edib.

Bölgə ölkələri və beynəlxalq ictimaiyyət də vəziyyəti yaxından izləyir. Avropa ölkələri gərginliyin azaldılması üçün diplomatik səylər göstərsələr də, hələlik konkret bir nəticə əldə edilməyib. Orta Şərqdəki sabitlik bu iki gücün gələcək addımlarından birbaşa asılıdır.

Nəticə etibarilə, Trampın Xameneidən gözlədiyi cavab təkcə iki ölkənin münasibətlərinin deyil, bütün Orta Şərqin gələcək taleyini müəyyən edəcək əsas amillərdən biridir. Bu diplomatik gözlənti dövrü, bölgədəki qeyri-müəyyənliyi daha da artırır və hər an yeni bir eskalasiya riskini özündə daşıyır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Latviya Respublikasının Prezidenti ilə təkbətək görüş keçirib. Bu yüksək səviyyəli görüş iki ölkə arasında mövcud əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi və yeni əməkdaşlıq perspektivlərinin müzakirəsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Görüş zamanı dövlət başçıları Azərbaycan ilə Latviya arasında ikitərəfli münasibətlərin geniş spektrini nəzərdən keçiriblər. İqtisadi əməkdaşlıq, ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya imkanları və enerji sektorundakı potensial əlaqələr əsas müzakirə mövzularından olub.

Tərəflər, həmçinin, beynəlxalq və regional məsələlər, o cümlədən Avropa İttifaqı-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafı perspektivləri barədə fikir mübadiləsi aparıblar. Hər iki ölkənin regional təhlükəsizlik və sabitliyə verdiyi töhfələr də diqqət mərkəzində olub.

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Avropa ölkələri ilə, o cümlədən Latviya ilə siyasi dialoqun və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın gücləndirilməsinə xüsusi önəm verdiyini vurğulayıb. Bu cür görüşlər ölkələr arasında etibarlı tərəfdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Görüşün müsbət ab-havada keçdiyi və tərəflərin bir sıra məsələlər üzrə ortaq mövqelərə malik olduğu qeyd edilib. Bu dialoq Azərbaycan-Latviya münasibətlərinin inkişafına yeni təkan verəcək və gələcək əməkdaşlıq üçün möhkəm zəmin yaradacaq.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp İrana qarşı sərt bəyanatla çıxış edib. O, Tehran rejiminin maliyyə cəhətdən çöküş ərəfəsində olduğunu iddia edərək, ölkə iqtisadiyyatının kritik vəziyyətdə olduğunu vurğulayıb. Bu açıqlama beynəlxalq arenada geniş rezonans doğurub.

Trampın bu bəyanatı, onun prezidentliyi dövründə İrana tətbiq etdiyi “maksimum təzyiq” siyasətinin davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Xatırladaq ki, Tramp administrasiyası 2018-ci ildə İranla nüvə sazişindən (JCPOA) çıxaraq, Tehrana qarşı bir sıra ağır sanksiyalar tətbiq etmişdi.

Bu sanksiyalar İranın neft ixracını məhdudlaşdırmış, bank sektorunu hədəf almış və ölkənin beynəlxalq maliyyə sisteminə çıxışını çətinləşdirmişdi. Nəticədə, İran rialı dəyər itirmiş, inflyasiya yüksəlmiş və əhalinin yaşayış səviyyəsi pisləşmişdi.

Keçmiş prezidentin sözləri, İranın daxili iqtisadi problemləri ilə yanaşı, regionda davam edən gərginliklər fonunda daha da aktuallaşır. Tehranın Yaxın Şərqdəki fəaliyyətləri və nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqlar da ölkənin iqtisadi vəziyyətinə mənfi təsir göstərir.

Analitiklər Trampın bu cür açıqlamalarının həm daxili, həm də beynəlxalq siyasətdə müəyyən məqsədlər daşıdığını qeyd edirlər. Onun potensial prezidentlik kampaniyası çərçivəsində xarici siyasət mövzularına toxunması gözlənilən idi.

İran hökuməti isə adətən bu cür bəyanatları rədd edərək, ölkə iqtisadiyyatının xarici təzyiqlərə qarşı davamlı olduğunu və problemlərin öhdəsindən gəldiyini bildirir. Lakin beynəlxalq maliyyə qurumlarının hesabatları İran iqtisadiyyatının ciddi çətinliklərlə üzləşdiyini təsdiqləyir.

Bu vəziyyət, İranın gələcək inkişaf perspektivləri və regiondakı rolu ilə bağlı suallar doğurur. ABŞ-ın gələcək administrasiyasının İrana qarşı siyasətinin necə formalaşacağı isə hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır.

Azərbaycan hökuməti işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının bərpası və yenidən qurulması istiqamətində böyük addımlar atmağa davam edir. Bu ilin ilk rübü ərzində bu ərazilərə ümumilikdə 386 milyon manat vəsait yönəldilib. Bu rəqəm, bölgənin sürətli inkişafına və sakinlərin geri dönüşünə hazırlıq məqsədi daşıyan genişmiqyaslı layihələrin davamlılığını əks etdirir.

Ayrılan vəsait əsasən infrastruktur layihələrinin – yolların, körpülərin, elektrik və su təchizatı sistemlərinin tikintisi və bərpasına, həmçinin yaşayış binalarının və sosial obyektlərin inşasına sərf olunur. Məqsəd, azad olunmuş torpaqlarda müasir və dayanıqlı həyat şəraitini təmin etməkdir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması Azərbaycanın prioritet istiqamətlərindən biridir. Hökumət, bu ərazilərin iqtisadi potensialını bərpa etmək və regionu ölkənin ümumi inkişafına inteqrasiya etmək üçün ardıcıl olaraq maliyyə və insan resursları ayırır.

Bu investisiyalar sayəsində bölgədə yeni iş yerləri yaranır, yerli əhalinin məşğulluğu təmin edilir və iqtisadi fəallıq artır. Tikinti sektorundakı canlanma, digər sahələrin də inkişafına təkan verir.

Gələcəkdə də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda investisiyaların davam etdirilməsi planlaşdırılır. Bu, bölgənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının tərkib hissəsidir və Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş torpaqları sürətlə dirçəltmək əzmini nümayiş etdirir.

Hökumət, bu layihələrin şəffaf və effektiv şəkildə həyata keçirilməsinə xüsusi diqqət yetirir. Beynəlxalq təcrübə və müasir texnologiyalar tətbiq edilərək, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur XXI əsrin nümunəvi yaşayış və inkişaf mərkəzlərinə çevrilməsi hədəflənir.

Azərbaycanın ali maliyyə nəzarəti orqanı olan Hesablama Palatası səhiyyə sektorunda aparılan yoxlamalar zamanı ciddi nöqsanlar və çatışmazlıqlar aşkarlayıb. Bu tapıntılar, dövlət büdcəsindən səhiyyəyə ayrılan vəsaitlərin səmərəliliyi və məqsədyönlü istifadəsi ilə bağlı narahatlıqları artırır.

Palatanın hesabatında qeyd olunur ki, bir sıra tibb müəssisələrində büdcə vəsaitlərinin idarə edilməsində şəffaflıq prinsipləri pozulub, satınalmalar zamanı qanunvericiliyin tələblərinə əməl edilməyib. Bu isə dövlət vəsaitlərinin israf edilməsinə və ya səmərəsiz xərclənməsinə səbəb olub.

Aşkarlanan nöqsanlar yalnız maliyyə pozuntuları ilə məhdudlaşmır. Hesabatda, həmçinin, tibbi xidmətlərin keyfiyyəti, dərman təminatı və avadanlıqların istifadəsi ilə bağlı da problemlərin mövcudluğuna diqqət çəkilib. Bu cür çatışmazlıqlar vətəndaşların sağlamlıq hüquqlarının təminatına birbaşa mənfi təsir göstərir.

Hesablama Palatası aşkar etdiyi faktlarla bağlı müvafiq qurumlara tövsiyələrini təqdim edib. Səhiyyə sistemindəki bu problemlərin aradan qaldırılması üçün təcili və kompleks tədbirlərin görülməsi vacibdir. Əks halda, dövlətin səhiyyəyə yönəltdiyi investisiyaların gözlənilən effekti verməsi çətinləşəcək.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, səhiyyə sektorunda şəffaflığın artırılması, nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi və məsuliyyətin artırılması bu cür nöqsanların təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün əsas şərtdir. Bu, həm də vətəndaşların səhiyyə sisteminə olan inamını bərpa etməyə kömək edəcək.

Azərbaycan iqtisadiyyatında müsbət tendensiyalar davam edir. Ölkədə vergi daxilolmalarında əhəmiyyətli artım qeydə alınıb ki, bu da dövlət büdcəsinin gəlirlər hissəsinin möhkəmlənməsinə birbaşa təsir göstərir. Son məlumatlara görə, vergi daxilolmaları 7%-dən çox artaraq, iqtisadi fəallığın yüksəlməsinin və vergi intizamının güclənməsinin bariz nümunəsidir.

Bu artım, ilk növbədə, dövlət büdcəsinin maliyyə dayanıqlığını təmin edir və sosial proqramların, infrastruktur layihələrinin icrası üçün əlavə vəsaitlər yaradır. Artan vergi gəlirləri hökumətə vətəndaşların rifahını yaxşılaşdırmaq, təhsil, səhiyyə və digər strateji sahələrə daha çox sərmayə yatırmaq imkanı verir.

Vergi daxilolmalarındakı bu yüksəlişin əsas səbəbləri arasında iqtisadiyyatın diversifikasiyası, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, həmçinin vergi administrasiyasının effektivliyinin artırılması göstərilə bilər. Rəqəmsallaşma və şəffaflığın artırılması vergi bazasının genişlənməsinə və kölgə iqtisadiyyatının payının azalmasına müsbət təsir edir.

Mütəxəssislər vergi gəlirlərindəki bu sabit artımın Azərbaycan iqtisadiyyatının sağlam təməllər üzərində inkişaf etdiyini göstərdiyini vurğulayırlar. Bu, həm daxili, həm də xarici investorlar üçün ölkənin cəlbediciliyini artırır və iqtisadi perspektivləri daha da gücləndirir.

Hökumət vergi siyasətinin təkmilləşdirilməsi və vergi bazasının genişləndirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər görməkdədir. Bu strategiya, gələcəkdə də vergi daxilolmalarının artımını təmin edərək, Azərbaycanın maliyyə müstəqilliyini və iqtisadi təhlükəsizliyini möhkəmləndirəcəkdir.

Beləliklə, vergi daxilolmalarındakı 7%-dən çox artım təkcə statistik bir rəqəm deyil, həm də Azərbaycanın davamlı iqtisadi inkişaf yolunda irəlilədiyinin və maliyyə intizamının gücləndiyinin əyani göstəricisidir. Bu nailiyyət ölkənin gələcək inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır.

Rusiyanın tanınmış televiziya aparıcısı Vladimir Solovyovun İtaliyanın Baş Naziri Giorgia Melonini təhqir etməsi beynəlxalq aləmdə ciddi diplomatik qalmaqala səbəb olub. Hadisə Rusiya-İtaliya münasibətlərində gərginliyi daha da artırıb və Avropada geniş müzakirələrə yol açıb.

Məlumata görə, Solovyov öz verilişlərindən birində İtaliya hökumətinin başçısı Meloni haqqında qəbuledilməz ifadələr işlədib. Bu təhqiramiz bəyanatlar İtaliya tərəfindən kəskin reaksiyaya səbəb olub və diplomatik kanallar vasitəsilə etirazlar bildirilib.

Solovyovun bu cür bəyanatları ilk dəfə deyil ki, beynəlxalq qalmaqala səbəb olur. O, əvvəllər də Qərb ölkələrinin liderlərinə və siyasətçilərinə qarşı sərt və təhqiramiz ifadələr işlətməsi ilə tanınır.

İtaliya hökuməti Solovyovun sözlərini təkcə şəxsi hücum kimi deyil, həm də İtaliyanın suverenliyinə və hökumətinə qarşı bir hərəkət kimi qiymətləndirir. Bu hadisə iki ölkə arasındakı onsuz da mürəkkəb münasibətləri daha da çətinləşdirə bilər.

Qalmaqalın fonunda Avropa İttifaqı ölkələrinin Rusiyanın media təmsilçilərinin fəaliyyətinə qarşı daha sərt mövqe nümayiş etdirə biləcəyi gözlənilir. Bu insident həm də Rusiya mediasının beynəlxalq arenada yaydığı dezinformasiya və təhqir kampaniyalarının bir hissəsi kimi qəbul olunur.

Analitiklər hesab edir ki, bu diplomatik gərginlik, xüsusilə Ukraynadakı müharibə fonunda, Rusiya və Qərb arasında etimadsızlığı daha da dərinləşdirəcək. Hadisənin gələcəkdə hansı nəticələrə yol açacağı yaxın zamanda bəlli olacaq.

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri Əli Əsədov rəsmi səfərlə Qazaxıstana yola düşüb. Bu səfər iki qardaş ölkə arasında mövcud strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi və əməkdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Səfər çərçivəsində Baş nazir Əli Əsədovun Qazaxıstanın yüksək vəzifəli rəsmiləri ilə bir sıra görüşlər keçirməsi planlaşdırılır. Görüşlərdə ikitərəfli münasibətlərin cari vəziyyəti, həmçinin qarşılıqlı maraq doğuran regional və beynəlxalq məsələlər ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılacaq.

Əsas müzakirə mövzularından biri iqtisadi əməkdaşlığın gücləndirilməsi olacaq. Azərbaycan və Qazaxıstan arasında ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya layihələrinin genişləndirilməsi, enerji və nəqliyyat sahələrində birgə layihələrin reallaşdırılması xüsusi diqqət mərkəzindədir.

Xüsusilə, Orta Dəhlizin (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) potensialının tam istifadəsi və bu marşrutun regional və beynəlxalq əhəmiyyətinin artırılması istiqamətində əməkdaşlıq perspektivləri müzakirə olunacaq. Bu, hər iki ölkənin tranzit potensialını gücləndirəcək və regional ticarətə töhfə verəcək.

Mədəniyyət, təhsil və humanitar sahələrdə də əlaqələrin dərinləşdirilməsi səfərin gündəliyində yer alır. Xalqlarımız arasında tarixi və mədəni bağların möhkəmləndirilməsi, birgə layihələrin həyata keçirilməsi iki ölkə arasındakı qardaşlıq münasibətlərini daha da inkişaf etdirəcək.

Baş nazir Əli Əsədovun Qazaxıstana səfəri iki ölkə arasında mövcud əlaqələrin yeni bir səviyyəyə yüksəldilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır. Bu səfərin nəticələrinin regional sabitliyə və inkişafa müsbət təsir göstərəcəyi gözlənilir.