Category: Dünya

Livanın güclü siyasi və hərbi qüvvəsi olan Hizbullah, ölkə hökumətini İsraillə birbaşa danışıqlardan imtina etməyə çağırıb. Bu çağırış regionda gərginliyin artdığı bir dövrdə Livanın xarici siyasəti üçün ciddi nəticələr vəd edir.

Hizbullahın baş katibi Naim Qasım, Livan hökumətinə İsraillə birbaşa danışıqları “ləğv etməyi” tövsiyə edib. Qasım, bu addımın Livanın suverenliyi və milli maraqları üçün vacib olduğunu vurğulayıb.

Bu çağırış Hizbullahın İsraillə münasibətlərə dair uzunmüddətli mövqeyini əks etdirir. Təşkilat İsraili düşmən dövlət kimi qəbul edir və onunla hər hansı bir normallaşma və ya birbaşa dialoqu rədd edir.

Hizbullahın bu tələbi Livan hökumətini çətin vəziyyətə salır. Bir tərəfdən, beynəlxalq ictimaiyyətin təzyiqi və diplomatik həll yolları axtarışı, digər tərəfdən isə ölkə daxilində güclü bir siyasi aktyorun kəskin mövqeyi hökumətin qərar qəbul etmə prosesini mürəkkəbləşdirir.

Analitiklər bu çağırışın regionda sülh danışıqları və diplomatik səylər üzərində mənfi təsir göstərə biləcəyini qeyd edirlər. Livanın daxili siyasi vəziyyətinin kövrək olduğu bir vaxtda, bu cür bəyanatlar ölkənin gələcək kursu ilə bağlı sualları artırır.

Hizbullahın mövqeyi, Livanın İsrail ilə sərhəd mübahisələri və digər regional məsələlərdə tutacağı mövqeyi müəyyən edən əsas amillərdən biri olaraq qalır. Bu bəyanat, regionda gərginliyin daha da artmasına səbəb ola bilər.

ABŞ-ın Hörmüz boğazında tətbiq etdiyi blokada beynəlxalq arenada gərginliyə səbəb olarkən, Böyük Britaniyadan bu məsələ ilə bağlı ilk rəsmi açıqlama gəlib. Londonun mövqeyi Vaşinqtonun addımına qarşı çıxaraq, regiondakı geosiyasi və iqtisadi balans üçün əhəmiyyətli bir mesaj daşıyır.

Böyük Britaniyanın Baş naziri Keir Starmer, ABŞ-ın Hörmüz boğazı ilə bağlı atdığı addımları dəstəkləmədiklərini bəyan edib. Starmer, verdiyi açıqlamada, boğazın açıq qalmasının qlobal ticarət və enerji təhlükəsizliyi üçün həyati əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

Hörmüz boğazı, dünya neft ticarətinin əsas arteriyalarından biridir və Fars körfəzini Oman körfəzi və Ərəb dənizi ilə birləşdirir. Bu strateji keçid bölgəsinin hər hansı bir şəkildə bağlanması və ya ticarətə maneə törədilməsi, qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi fəsadlar yarada bilər.

Böyük Britaniyanın bu mövqeyi, ABŞ-ın regiondakı siyasətinə qarşı çıxan ilk əsas Qərb müttəfiqlərindən biri olaraq diqqət çəkir. Londonun bu addımı, Vaşinqtonun bölgədəki təsirini məhdudlaşdırmağa və diplomatik həll yollarının axtarılmasına dair beynəlxalq çağırışları gücləndirməyə yönəlik bir siqnal kimi qiymətləndirilir.

Baş nazir Starmer, öz bəyanatında Hörmüz boğazının beynəlxalq dənizçilik hüququna uyğun olaraq sərbəst və təhlükəsiz qalmasının vacibliyini xüsusi ilə qeyd edib. O, bu boğazın dünya iqtisadiyyatının damarı olduğunu və onun kəsilməsinin bütün dünyada mənfi nəticələrə yol açacağını bildirib.

Bu açıqlama, regionda gərginliyin artdığı bir dövrdə beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini bir daha Hörmüz boğazının strateji əhəmiyyətinə yönəldib. Böyük Britaniyanın bu mövqeyi, gələcəkdə digər ölkələrin də oxşar bəyanatlar verməsinə təkan verə bilər.

Yaxın Şərqin isti iqlimi ilə tanınan Səudiyyə Ərəbistanı, son günlər qeyri-adi bir hava hadisəsinə şahidlik edib. Ölkənin paytaxtı Riyad güclü dolu yağışının təsiri altına düşərək, adətən quraq və qumlu olan ərazilərini ağ örtüyə bürüyüb.

Şiddətli dolu yağışı şəhər sakinləri arasında böyük təəccübə səbəb olub. Çöllük ərazilərin bir anda ağappaq qarla örtülmüş kimi görünməsi, ölkənin iqlim xüsusiyyətlərinə tamamilə zidd bir mənzərə yaradıb.

Bu nadir hadisə, Səudiyyə Ərəbistanının quraq landşaftında gözlənilməz bir dəyişiklik gətirib. Adətən yüksək temperatur və günəşli hava ilə xarakterizə olunan bölgədə, belə bir dolu fırtınası uzun müddət yaddaşlarda qalacaq.

Sosial mediada yayılan görüntülər, bu qeyri-adi mənzərəni bütün dünyaya çatdırıb. Şəhər küçələri və çöl yolları dolu dənələri ilə örtülərək, sanki qış mövsümünə düşmüş bir bölgə təəssüratı bağışlayıb.

Mütəxəssislər, iqlim dəyişikliklərinin belə gözlənilməz hava hadisələrinə səbəb ola biləcəyini qeyd edirlər. Riyadda baş verən bu hadisə, bölgənin iqlim dinamikasında müşahidə edilən dəyişikliklərin bir göstəricisi kimi qiymətləndirilir.

Yerli sakinlər üçün bu, həm şaşırtıcı, həm də maraqlı bir təcrübə olub. Bir çoxu bu nadir anları lentə alaraq, Səudiyyə Ərəbistanının “ağappaq” üzünü əbədiləşdiriblər.

ABŞ-ın prezidenti Donald Tramp Oval Ofisə yemək sifarişi gətirən bir kuryeyə 100 dollar bəxşiş verməsi ilə gündəmə gəlib. Bu hadisə, Trampın xidmət sektorundakı işçilərə verdiyi dəstəyin simvolu kimi şərh edilib.

Tramp bu jesti “saxta görünməyən” bir hərəkət olaraq xarakterizə edib və bəxşiş mədəniyyətinin vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu cür hərəkətlər cəmiyyətdə qarşılıqlı hörmət və dəstək mühitinin yaranmasına kömək edir.

Prezident, bəxşişlər üzərindəki vergi yükünün azaldılmasına dair siyasətlərini də bu hadisə ilə əlaqələndirib. O, bəxşişlərin vergidən azad edilməsinin işçilərin gəlirlərini artıracağını və iqtisadiyyata müsbət təsir göstərəcəyini müdafiə edir.

Trampın bu təklifi, xüsusilə restoran, otel və digər xidmət sahələrində çalışan milyonlarla amerikalı üçün əhəmiyyət kəsb edir. Onun fikrincə, bu addım, zəhmətkeş insanların əməyini qiymətləndirməyin ən yaxşı yollarından biridir.

Bu hadisə, Trampın seçki kampaniyası dövründə də tez-tez gündəmə gətirdiyi iqtisadi siyasətlərini bir daha xatırladıb. Sosial mediada və mediada geniş müzakirələrə səbəb olan bu bəxşiş, bir çoxları tərəfindən populistik bir addım kimi görünsə də, tərəfdarları tərəfindən səmimi bir jest olaraq qəbul edilib.

ABŞ mediasında yayılan xəbərlərə görə, Vaşinqton və Tehran arasında davam edən danışıqlarda ikinci turun keçirilməsi ehtimalı yenidən gündəmə gəlib. Bu danışıqların fonunda Ankara hökumətinin iki ölkə arasında vasitəçilik üçün aktiv rol oynadığı iddia edilir.

Xəbərlər ABŞ-İran münasibətlərindəki gərginliyin azaldılması istiqamətində yeni bir ümid işığı yandırır. Türkiyənin bu prosesdəki potensial iştirakı, regionda diplomatik səylərin gücləndirilməsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Uzun müddətdir ki, ABŞ və İran arasında nüvə proqramı, regional təhlükəsizlik və digər məsələlər ətrafında ciddi fikir ayrılıqları mövcuddur. Bu gərginliklər zaman-zaman bölgədəki sabitliyi təhdid edib.

Türkiyənin coğrafi mövqeyi və həm Qərblə, həm də Yaxın Şərq ölkələri ilə olan əlaqələri, onu belə həssas danışıqlarda potensial bir vasitəçi edir. Ankara daha əvvəl də regional münaqişələrdə və diplomatik böhranlarda vasitəçilik təcrübəsinə malikdir.

Əgər Türkiyənin vasitəçilik cəhdləri uğurlu olarsa, bu, nəinki ABŞ-İran münasibətlərində irəliləyişə səbəb ola bilər, həm də Yaxın Şərqdə daha geniş sülh və sabitlik üçün zəmin yarada bilər. Lakin danışıqların necə inkişaf edəcəyi və Türkiyənin rolunun nə dərəcədə effektiv olacağı hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır.

KİV-in yaydığı məlumata görə, İran İslam Respublikası Birləşmiş Ştatlar tərəfindən limanlarının dəniz blokadasına alınması ehtimalını əvvəlcədən hesablayaraq buna qarşı hazırlıqlı vəziyyətdə olub.

Məlumata görə, Tehran potensial blokadaya cavab olaraq xeyli sayda neft tankerini açıq dənizə göndərib. Bu addım sayəsində həmin tankerlərin izlənilməsi praktiki olaraq qeyri-mümkün hala gətirilib.

Bu strateji gediş İranın neft ixracını təmin etmək və ABŞ-nin dənizdəki təzyiqlərinə qarşı immunitet yaratmaq məqsədi daşıyır. Açıq dənizdəki tankerlər blokada halında belə neftin dünya bazarlarına çatdırılması üçün alternativ yollar təklif edir.

Ekspertlər hesab edir ki, bu, İranın regiondakı geosiyasi gərginliklərə və iqtisadi sanksiyalara qarşı proaktiv yanaşmasının bir göstəricisidir. ABŞ-nin mümkün hərbi və ya iqtisadi təzyiqlərinə cavab olaraq İranın bu cür hazırlıqları beynəlxalq münasibətlərdə mühüm rol oynayır.

Bu addım həm də ABŞ-nin İrana qarşı tətbiq etdiyi sanksiyaların təsirini azaltmaq və ölkənin neft sənayesinin dayanıqlığını təmin etmək məqsədi güdür. Tankerlərin açıq dənizdə olması, sanksiyaların yan keçilməsi üçün yeni imkanlar yaradır.

Beləliklə, İranın bu strateji qərarı, ABŞ-nin gələcəkdə atacağı addımlara qarşı Tehranın müdafiə mexanizmini gücləndirir və regionda güc balansına təsir edir.

Rusiyanın Vladiqafqaz şəhərində baş verən dəhşətli hadisə nəticəsində can itkisi artmaqda davam edir. Aprelin 10-da pirotexnika anbarında baş verən güclü partlayışda həyatını itirənlərin sayı üçə çatıb.

Hadisə şəhər əhalisi arasında böyük narahatlıq yaradıb. İlkin məlumatlara görə, anbarın partlaması nəticəsində ətraf ərazilərə ciddi ziyan dəyib və bir çox insan xəsarət alıb. Xilasedicilər və təcili yardım briqadaları hadisə yerinə cəlb olunaraq zərərçəkənlərə yardım göstəriblər.

Rəsmi mənbələrdən verilən açıqlamaya görə, partlayışın səbəbləri ilə bağlı araşdırmalar davam etdirilir. Təhlükəsizlik orqanları hadisənin bütün detallarını araşdıraraq məsuliyyət daşıyan şəxslərin müəyyən edilməsi üçün iş aparır.

Qeyd edək ki, pirotexnika məhsullarının saxlandığı anbarlarda baş verən partlayışlar adətən böyük dağıntılara və insan tələfatına səbəb olur. Bu hadisə də təhlükəsizlik qaydalarına riayət olunmasının vacibliyini bir daha göz önünə sərib.

Hazırda xəsarət alanların sayı və onların vəziyyəti barədə dəqiqləşdirilmiş məlumatlar gözlənilir. Hüquq-mühafizə orqanları baş verənlərlə bağlı cinayət işi açıb və istintaq davam edir.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi rusiyalı həmkarı Sergey Lavrovla telefon danışığı aparıb. Bu danışıq zamanı Əraqçi Lavrovu Pakistanın paytaxtı İslamabadda baş tutan İran-ABŞ danışıqlarının təfərrüatları barədə məlumatlandırıb.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin verdiyi məlumata görə, telefon danışığı aprelin 13-də baş tutub. İran və ABŞ nümayəndələri arasında birbaşa danışıqlar isə aprelin 11-də Pakistanın paytaxtında keçirilib.

Əraqçinin Lavrovu bu cür həssas danışıqlar haqqında məlumatlandırması, Tehranın Moskva ilə regional və beynəlxalq məsələlərdə sıx koordinasiya yürütdüyünü bir daha təsdiqləyir.

İran və ABŞ arasında birbaşa danışıqların, xüsusilə də nüvə proqramı və regional təhlükəsizlik məsələləri fonunda mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyi bir dövrdə, bu məlumat mübadiləsi beynəlxalq diplomatiyada maraqla qarşılanır.

Rusiya regionda mühüm oyunçu kimi, İran-ABŞ münasibətlərindəki inkişafları yaxından izləyir. Bu danışıqların nəticələri və gələcək istiqamətləri Rusiya Federasiyasının öz maraqlarına da birbaşa təsir edə bilər.

Bu cür yüksək səviyyəli məlumat mübadiləsi, gərginliklərin azaldılması və diplomatik həll yollarının tapılması istiqamətində beynəlxalq ictimaiyyətin səylərinə töhfə verə bilər.

Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti (ŞKTC) Xarici İşlər Nazirliyi, adada fəaliyyət göstərən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Sülhməramlı Qüvvələrini (UNFICYP) bitərəflik prinsipindən uzaqlaşmaqda ittiham edib. Bu ittiham, regionda onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirməkdədir.

Nazirlikdən verilən açıqlamada, UNFICYP-nin Çayhan düzənliyindəki fəaliyyətlərinin sülhməramlı missiyanın əsas prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb. ŞKTC rəsmiləri, BMT qüvvələrinin adadakı iki icma arasında neytral mövqeyini qorumaq öhdəliyini pozduğunu iddia edirlər.

UNFICYP 1964-cü ildən bəri Kiprdə fəaliyyət göstərir və əsas vəzifəsi adadakı yunan və türk icmaları arasında sülh və təhlükəsizliyi qorumaq, bufer zonasında sabitliyi təmin etməkdir. Bu missiyanın müvəffəqiyyəti birbaşa onun bitərəfliyindən asılıdır.

Şimali Kipr tərəfi, BMT sülhməramlılarının müəyyən addımlarının Kipr yunan tərəfinin mövqeyinə yaxın olduğunu və bununla da etimadı zədələdiyini bildirir. Bu cür hərəkətlərin adanın gələcəyi ilə bağlı davam edən danışıqlara mənfi təsir göstərə biləcəyi xəbərdarlığı edilib.

Xarici İşlər Nazirliyi beynəlxalq ictimaiyyəti və BMT-ni UNFICYP-nin fəaliyyətlərini yenidən nəzərdən keçirməyə və missiyanın əsl bitərəfliyinə qayıtmasını təmin etməyə çağırıb. ŞKTC, sülhməramlı qüvvələrin mandatına uyğun hərəkət etməsini və mübahisəli ərazilərdə hər hansı birtərəfli addımdan çəkinməsini tələb edir.

Bu ittihamlar, Kipr məsələsinin həlli istiqamətindəki diplomatik səylərə yeni bir maneə yarada bilər. Tərəflər arasında etimadın bərpası və sülh danışıqlarının irəliləməsi üçün BMT sülhməramlılarının neytral mövqeyi kritik əhəmiyyətə malikdir.

Avropa İttifaqı (Aİ) Macarıstandan 35 milyard avro dəyərində bərpa fondlarına çıxış əldə etmək üçün onlarla şərtin yerinə yetirilməsini tələb edir. Bu addım, Budapeşt və Brüssel arasında uzun müddətdir davam edən gərginliyin yeni bir mərhələsidir və Macarıstanın Aİ-nin dəyərlərinə sadiqliyi ilə bağlı ciddi narahatlıqları əks etdirir.

Aİ-nin irəli sürdüyü şərtlər əsasən Macarıstanda qanunun aliliyi, məhkəmə sisteminin müstəqilliyi, korrupsiyaya qarşı mübarizə və insan haqları ilə bağlı islahatları əhatə edir. Brüssel, Baş nazir Viktor Orbanın rəhbərliyi altında Macarıstan hökumətinin demokratik institutları zəiflətdiyini və Aİ-nin əsas prinsiplərindən uzaqlaşdığını iddia edir.

Bu maliyyə vəsaitləri, COVID-19 pandemiyasının iqtisadi nəticələrini aradan qaldırmaq üçün nəzərdə tutulmuş “NextGenerationEU” bərpa planının bir hissəsidir. Lakin Aİ, Macarıstanın bu vəsaitləri şəffaf və effektiv şəkildə istifadə edə biləcəyinə dair şübhələrini ifadə edir, çünki ölkədə korrupsiya risklərinin yüksək olduğu bildirilir.

Macarıstan hökuməti isə bu tələbləri daxili işlərə müdaxilə kimi qiymətləndirir və Brüsselin siyasi motivli qərarlar qəbul etdiyini iddia edir. Budapeşt, Aİ-nin Macarıstana qarşı ikili standartlar tətbiq etdiyini və ölkənin suveren hüquqlarını pozduğunu tez-tez vurğulayır.

35 milyard avronun dondurulması Macarıstan iqtisadiyyatı üçün ciddi nəticələr doğura bilər. Ölkənin infrastruktur layihələri, yaşıl keçid təşəbbüsləri və rəqəmsallaşdırma proqramları bu vəsaitlərdən asılıdır. Şərtlərin yerinə yetirilməməsi, Macarıstanın iqtisadi inkişaf tempini yavaşlada bilər.

Aİ-nin məqsədi, Macarıstanı islahatlara sövq etmək və Aİ dəyərlərinə uyğunlaşmasını təmin etməkdir. Fondlara çıxışın açılması üçün Macarıstanın konkret addımlar atması və Aİ-nin tələblərinə cavab verən qanunvericilik dəyişiklikləri etməsi gözlənilir. Bu proses, həm Macarıstanın gələcəyi, həm də Aİ-nin birlik və dəyərləri üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.