Category: Dünya

“Batıqların müqəddəs qədəhi” kimi tanınan San José Qalyonu, illərdir dəniz dibinin sirlərini qoruyur. Karib dənizinin dərinliklərində yatan bu əfsanəvi gəmi, 20 milyard dollarlıq xəzinə daşıdığına inanılır və dünya ictimaiyyətinin diqqət mərkəzindədir.

Kolumbiya sahillərində tapılan bu tarixi batıq, indi elm adamları üçün yeni bir araşdırma sahəsinə çevrilib. Uzun müddət davam edən hazırlıqlardan sonra, nəhayət, xəzinənin üzə çıxarılması üçün düyməyə basılıb.

Tədqiqatçılar, dənizin dərinliklərindəki çətin şərtlərə baxmayaraq, xüsusi olaraq hazırlanmış robot texnologiyasından istifadə edirlər. Bu robotlar, insan müdaxiləsi olmadan batığın içindəki qiymətli əşyaları təsbit etməyə və ilkin məlumatları toplamağa kömək edir.

İlk somut tapıntılar artıq gün üzünə çıxarılmağa başlayıb. Bu tapıntılar, qalyonun içindəki qızıl, gümüş və qiymətli daşların miqdarı haqqında daha dəqiq məlumatlar verəcək və batığın sirrini bir qədər də aralayacaq.

San José Qalyonunun xəzinəsi, təkcə iqtisadi dəyəri ilə deyil, həm də tarixi əhəmiyyəti ilə böyük maraq doğurur. Bu kəşf, 1708-ci ildə batan gəminin son anlarına işıq tutaraq, o dövrün dəniz ticarəti və müharibələri haqqında yeni məlumatlar verə bilər.

Axtarış və çıxarma əməliyyatları hələ də davam edir və yaxın gələcəkdə daha çox maraqlı tapıntıların olacağı gözlənilir. Bu layihə, dəniz arxeologiyası sahəsində mühüm bir irəliləyiş olaraq qəbul edilir və tarixin qaranlıq səhifələrinə işıq salır.

Braziliyanın Minas Gerais ştatının Passos şəhərində adi bir qonşu mübahisəsi gözlənilməz və monumental bir nəticəyə səbəb olub. Uzun müddətdir davam edən fikir ayrılığı, nəticədə 14 metr hündürlüyündə nəhəng bir divarın tikilməsi ilə yekunlaşıb.

Bu hadisə, şəhər sakinlərini və beynəlxalq ictimaiyyəti təəccübləndirib. Adətən kiçik mübahisələrlə başlayan qonşu münasibətləri, bəzən böyük gərginliklərə və radikal addımlara yol aça bilər. Passosdakı bu divar da bu cür vəziyyətlərin bariz nümunəsidir.

Yerli mənbələrdən verilən məlumata görə, mübahisənin dəqiq səbəbləri hələ tam aydınlaşdırılmasa da, tərəflər arasında illərdir davam edən narazılıqların bu divarın tikintisinə təkan verdiyi bildirilir. Divarın hündürlüyü, hətta bəzi binaların hündürlüyünü belə geridə qoyur.

Bu tikili, sadəcə bir fiziki maneə deyil, həm də iki qonşu arasındakı dərin fikir ayrılığının və barışmazlığın simvolu kimi qəbul edilir. Divarın tikintisi bölgədəki digər sakinlər arasında da müzakirələrə səbəb olub.

Hadisə, qonşu münasibətlərinin idarə edilməsinin vacibliyini və kiçik mübahisələrin necə böyük problemlərə çevrilə biləcəyini bir daha nümayiş etdirir. Bu divar, Passos şəhərinin mənzərəsinə qəribə bir əlavə olaraq qalacaq.

Mütəxəssislər, bu cür halların hüquqi və sosial nəticələrini araşdıraraq, gələcəkdə oxşar vəziyyətlərin qarşısının alınması üçün həll yolları tapmağın vacibliyini vurğulayırlar. Braziliyada yaşanan bu hadisə, dünya mətbuatında da geniş əks-səda doğurub.

Rusiya Dövlət Nüvə Enerjisi Korporasiyası Rosatomun baş direktoru Aleksey Lixaçev, İranın cənubundakı Buşehr Atom Elektrik Stansiyasından (AES) bütün personalın təxliyə edildiyini açıqlayıb. Bu qərar bölgədəki gərginliyin artdığı bir vaxta təsadüf edir və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib.

Basra Körfəzi sahilində yerləşən Buşehr AES, İranın yeganə nüvə elektrik stansiyasıdır və ölkənin enerji təhlükəsizliyi üçün strateji əhəmiyyətə malikdir. Rusiyanın bu addımı, nüvə obyektindəki təhlükəsizlik vəziyyəti ilə bağlı ciddi narahatlıqları gündəmə gətirir.

Rosatom rəhbərinin bəyanatı, İranın nüvə proqramı ətrafında yaranan mövcud siyasi və hərbi gərginlik fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Personalın təxliyə edilməsi, potensial təhlükələrin və ya gözlənilən hadisələrin qarşısını almaq məqsədi daşıya bilər.

Rusiya uzun illərdir ki, Buşehr AES-in tikintisində və istismarında İrana dəstək verir. Rosatom mütəxəssislərinin təxliyəsi, stansiyanın cari fəaliyyətinə və gələcək planlarına təsir göstərə bilər.

Bölgədəki son hadisələr, xüsusilə də İsrail və İran arasındakı gərginlik, bu təxliyə qərarının arxasında duran əsas səbəblərdən biri kimi qiymətləndirilir. Nüvə obyektinin yaxınlığında hərbi eskalasiya riski, Rusiyanı belə bir addım atmağa vadar etmiş ola bilər.

Hadisənin inkişafı yaxından izlənilir və beynəlxalq təşkilatlar, xüsusilə də Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA), vəziyyətlə bağlı açıqlama verməsi gözlənilir. Buşehr AES-in təhlükəsizliyi, yalnız İran üçün deyil, bütün region üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla bağlı son açıqlamaları beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi çaşqınlıq yaratmışdır. Prezidentin müxtəlif platformalarda səsləndirdiyi fikirlər bir-birini təkzib etdiyi üçün dünya siyasətində qeyri-müəyyənlik hökm sürür.

Xüsusilə, Trampın ABŞ mətbuatına verdiyi müsahibələr və şəxsi sosial media hesabından etdiyi paylaşımlar arasında kəskin fərqlər müşahidə olunur. Bu ziddiyyətli bəyanatlar, Tehranla bağlı gələcək siyasət istiqaməti barədə suallar doğurur və onsuz da gərgin olan münasibətləri daha da mürəkkəbləşdirir.

Analitiklər qeyd edirlər ki, ABŞ kimi supergücün liderinin bu cür ardıcıl olmayan mövqeyi, beynəlxalq münasibətlərdə etibarsızlığa yol açır. İran mövzusu onsuz da həssas bir məsələ olduğu üçün, bu cür açıqlamalar regionda sabitliyə təhdid yaradır və diplomatik səyləri çətinləşdirir.

Dünya liderləri və diplomatlar Trampın İranla bağlı mesajlarının aydınlaşdırılmasını gözləyirlər. Onun hər yeni bəyanatı, əvvəlki mövqeyini dəyişdirdiyi təəssüratını yaradır və bu da qlobal səviyyədə narahatlığa səbəb olur.

Bu vəziyyət, ABŞ-ın xarici siyasətinin proqnozlaşdırıla bilməyən xarakterini bir daha ortaya qoyur. İranla bağlı atılacaq addımlar barədə qəti bir mövqe olmaması, böhranın dərinləşməsi riskini artırır və beynəlxalq təhlükəsizlik üçün ciddi çağırışlar yaradır.

Danimarkanın paytaxtı Kopenhag yaxınlığında yerləşən Gladsaxe bölgəsində şəhər işıqlandırması ilə bağlı diqqət çəkən bir addım atılıb.

Sözcü qəzetinin məlumatına görə, bölgədəki bəzi küçə lampaları artıq qırmızı işıq verəcək şəkildə dəyişdirilib. Bu dəyişiklik, küçə işıqlandırmasında yeni bir dövrün başladığını göstərir.

Ənənəvi ağ və ya sarı işıqlandırmadan fərqli olaraq, qırmızı rəngli küçə lampaları həm vizual olaraq, həm də funksional cəhətdən böyük maraq doğurur.

Bu yenilik, Danimarkanın şəhər infrastrukturunda innovativ həllərə verdiyi önəmi bir daha nümayiş etdirir. Gladsaxe bu addım ilə beynəlxalq arenada da diqqətləri öz üzərinə çəkir.

Gladsaxe bölgəsində tətbiq edilən bu qırmızı işıqlandırma sistemi, gələcəkdə digər şəhərlər üçün də bir model ola bilər. Bu təcrübənin digər bələdiyyələr tərəfindən necə dəyərləndiriləcəyi gözlənilir.

İtaliya Alplarının ətəyində yerləşən kiçik Bard kəndi, nəhəng qalası ilə Napoleonu dayandırması ilə deyil, nəsillər boyu danışılan “möcüzəvi” bir sirri ilə diqqət çəkir. Hər il oktyabr ayında minlərlə qadın bu qədim yaşayış məntəqəsinə axın edir, onların ümidi isə bir övlad sahibi olmaqdır. Bu kənd, Neolit dövrünə aid sirli bir sürüşməyə ev sahibliyi edir ki, inanclara görə, bu sürüşmə qadınlara analıq arzusunu gerçəkləşdirməyə kömək edir.

Kəndin mərkəzində yerləşən bu qeyri-adi daş sürüşməsi, əsrlərdir ki, övlad həsrəti çəkən qadınların son ümidi olaraq qəbul edilir. Yerli əfsanələr, bu sürüşmənin qədim bərəkət rituallarının bir hissəsi olduğunu və onun üzərindən sürüşən qadınların tezliklə hamilə qaldığını iddia edir. Bu inanc, hər il minlərlə ziyarətçini Bard kəndinə cəlb edən əsas səbəbdir.

Oktyabr ayı gəldikdə, kəndin dar küçələri və qədim daş evləri dünyanın dörd bir yanından gələn qadınlarla dolur. Hər birinin gözlərində ümid və arzuları oxunur. Onlar bu sirli yerin onlara bəxş edəcəyi möcüzəyə inanaraq, qədim ayinləri təkrarlayır, dualar edir və Neolit sürüşməsinin üzərindən keçirlər. Bu, sadəcə bir səyahət deyil, həm də mənəvi bir axtarışdır.

Bard kəndinin tarixi əhəmiyyəti, yəni strateji mövqeyi sayəsində Napoleon ordularını dayandırması, hazırda onun mistik cazibəsinin kölgəsində qalır. Bu gün kənd, hərbi qəhrəmanlığı ilə deyil, daha çox insan ruhunun dərinliklərindəki ən təməl arzulara cavab verən bir yer kimi tanınır. Bu, qədim inancların müasir dövrdə necə yaşaya biləcəyinin bariz nümunəsidir.

Yerli sakinlər, bu qədim ənənəni qoruyub saxlayır və hər il gələn ziyarətçilərə hörmətlə yanaşırlar. Kəndin atmosferi, ümid, inanc və mistika ilə doludur. Bu, sadəcə bir turistik məkan deyil, həm də qədim sirlərin və insan arzusunun bir-birinə qarışdığı müqəddəs bir yerdir.

Bard kəndi, İtaliya Alplarının sakitliyində, hər il minlərlə qadının ürəyindəki ən böyük arzunu gerçəkləşdirmək ümidi ilə yollandığı bir ümid məşəlinə çevrilib. Bu sirli sürüşmənin həqiqətən də möcüzəvi gücü olub-olmadığı bilinməsə də, onun insanlara verdiyi ümid və inanc, Bardı əbədi bir əfsanəyə çevirir.

Nyu-Yorkdakı Brookhaven Milli Laboratoriyasında yerləşən Relativistik Ağır İon Toqquşdurucusu (RHIC) tədqiqatçıları, fizika dünyasında əhəmiyyətli bir sıçrayışa imza ataraq, 30 illik bir nəzəriyyəni eksperimental olaraq təsdiqləyiblər.

Alimlər, kvant vakuumunda mövcud olan virtual kvarkları yüksək enerjili toqquşmalar vasitəsilə aşkarlana bilən maddəyə çevirməyi bacarıblar. Bu nailiyyət, maddənin necə yarandığına dair fundamental suallara cavab tapmaqda böyük bir addımdır.

Kvant vakuumu, “boşluq” kimi görünsə də, əslində daim yaranıb yox olan virtual hissəciklər, o cümlədən kvarklar və antikvarklarla doludur. Bu hissəciklər normalda o qədər qısa müddətə mövcud olur ki, onları birbaşa müşahidə etmək mümkün deyil.

RHIC-də aparılan təcrübələrdə, tədqiqatçılar bu virtual kvarkları “real” və aşkarlana bilən hissəciklərə çevirmək üçün qızıl ionlarını işıq sürətinə yaxın sürətlə toqquşdurublar. Bu toqquşmalar nəticəsində yaranan güclü elektrik və maqnit sahələri virtual kvarkları vakuumdan çıxararaq onları maddəyə çevirib.

Bu kəşf, kvant elektrodinamikası və kvant xromodinamikasının əsas prinsiplərini dəstəkləyir və kainatın ən təməl quruluş daşlarını anlamağımıza kömək edir. O, həmçinin, güclü sahələrin virtual hissəcikləri real hissəciklərə çevirə biləcəyi fikrini sübut edir.

30 il əvvəl irəli sürülmüş bu nəzəriyyənin eksperimental təsdiqi, fiziklərə kainatın yaranışı, maddənin mənşəyi və qara dəliklər kimi ekzotik obyektlərin davranışı haqqında daha dərindən məlumat əldə etmək üçün yeni yollar açır.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Trampın rəhbərliyi dövründə, Rusiya ilə cəmi 4 kilometr məsafədə yerləşən Alyaska ştatında neft və təbii qaz qazma hüquqları üçün rəsmi tender prosesi başladılıb. Bu addım, Moskvanın sərhədlərinə çox yaxın bir ərazidə enerji ehtiyatlarının axtarışına başlamaqla, Rusiyaya qarşı açıq bir meydan oxuma kimi qiymətləndirilir.

Alyaska ştatının Milli Arktika Neft Ehtiyatları (ANWR) bölgəsi, uzun illərdir ki, ABŞ-ın enerji siyasətində mübahisəli bir mövzu olub. Ətraf mühit müdafiəçiləri bu bölgədə qazma işlərinə qarşı çıxsa da, Tramp administrasiyası ölkənin enerji müstəqilliyini gücləndirmək məqsədilə bu addımı atıb.

Tender prosesi, Alyaskanın Arktika sahillərində, Rusiya ilə dəniz sərhədinə bu qədər yaxın bir ərazidə neft və qaz yataqlarının kəşfiyyatı və hasilatı üçün şirkətlərə imkan yaradır. Bu, regionda geosiyasi gərginliyi daha da artıra biləcək potensial bir addımdır.

Mütəxəssislər, bu qərarın həm iqtisadi, həm də strateji əhəmiyyətə malik olduğunu qeyd edirlər. Bir tərəfdən ABŞ-ın neft hasilatını artırmaq və idxaldan asılılığını azaltmaq məqsədi güdülürsə, digər tərəfdən Rusiya ilə Arktika bölgəsindəki təsir mübarizəsində yeni bir cəbhə açılır.

Əvvəlki Barak Obama administrasiyası, Arktika bölgəsindəki bir çox ərazidə neft və qaz qazma işlərinə məhdudiyyətlər qoymuşdu. Lakin Tramp administrasiyası bu məhdudiyyətləri ləğv edərək, enerji şirkətlərinə genişmiqyaslı fəaliyyət üçün yaşıl işıq yandırdı.

Bu tenderin nəticələri və gələcəkdə Alyaskada başlaya biləcək neft kəşfiyyatı işləri, dünya enerji bazarlarına və ABŞ-Rusiya münasibətlərinə ciddi təsir göstərə bilər. Rusiya tərəfinin bu addıma necə reaksiya verəcəyi isə hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır.

İran İslam Respublikası, paytaxt Tehran daxil olmaqla ölkə daxilindəki hava limanlarını yenidən uçuşlara açdığını elan edib. Bu qərar, bölgədəki son gərginliklər fonunda beynəlxalq aviasiya ictimaiyyəti tərəfindən diqqətlə izlənilirdi.

Verilən məlumata görə, İranın bu addımı, son hərbi gərginliklər və hava məkanının mülki uçuşlar üçün məhdudlaşdırılmasından sonra atılan ilk belə addımdır. Hava limanlarının yenidən fəaliyyətə başlaması, bölgədəki vəziyyətin nisbətən normallaşmasına işarə edir.

Tehranın əsas hava limanları olan İmam Xomeyni Beynəlxalq Hava Limanı (IKA) və Mehrabad Hava Limanı (THR) daxil olmaqla, bütün əsas hava limanları artıq mülki aviasiya üçün açıqdır. Bu, həm daxili, həm də beynəlxalq reyslərin bərpasına imkan yaradır.

Hava məkanının açılması, minlərlə sərnişinin səyahət planlarına müsbət təsir göstərəcək və regionda aviasiya sektorunun yenidən canlanmasına kömək edəcək. Eyni zamanda, bu qərar beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən gərginliyin azaldılması istiqamətində müsbət bir addım kimi qiymətləndirilir.

İran hökuməti, hava limanlarında təhlükəsizlik tədbirlərinin ən yüksək səviyyədə təmin edildiyini və sərnişinlərin rahat və təhlükəsiz səyahət etmələri üçün bütün lazımi şəraitin yaradıldığını bildirib.

NATO Baş katibi Mark Rutte aprelin 21-22-də Türkiyənin paytaxtı Ankaraya rəsmi səfər edəcək. Bu səfər çərçivəsində Rutte bir sıra yüksək səviyyəli görüşlər keçirəcək və Türkiyənin müdafiə sənayesi obyektlərini ziyarət edəcək.

Səfər proqramına əsasən, Baş katib Rutte Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Xarici İşlər naziri Hakan Fidan və Milli Müdafiə naziri Yaşar Gülər ilə bir araya gələcək. Bu görüşlərdə NATO-nun gündəmindəki əsas məsələlər, regional təhlükəsizlik və ikitərəfli müdafiə əməkdaşlığı müzakirə olunacaq.

Mark Ruttenin müdafiə sənayesi obyektlərinə səfəri Türkiyənin bu sahədə əldə etdiyi nailiyyətləri yerində görmək və gələcək əməkdaşlıq imkanlarını dəyərləndirmək baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyə son illərdə müdafiə sənayesində ciddi irəliləyişlər əldə edərək NATO daxilindəki rolunu gücləndirib.

Antalya Diplomatiya Forumundan sonra baş tutan bu səfərdə Türkiyənin Alyansdakı artan rolu və müdafiə əməkdaşlığının genişləndirilməsi xüsusi diqqət mərkəzində olacaq. Görüşlərdə həmçinin NATO-nun şərq cinahının gücləndirilməsi və Ukraynadakı vəziyyət kimi aktual mövzulara da toxunulacağı gözlənilir.