Blog

Ermənistanın keçmiş baş naziri Hrant Baqratyan ölkəsinin gələcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıq doğuran bəyanatla çıxış edib. Onun sözlərinə görə, “TRİPP” layihəsinin tətbiqi sual altındadır və bu layihə Ermənistan üçün strateji əhəmiyyətli nəticələr doğura bilər.

Baqratyan vurğulayıb ki, “TRİPP” layihəsi Ermənistan ərazisini faktiki olaraq Amerika-Azərbaycan koalisiyasının nəzarətinə verəcək. Bu iddia, regionda geosiyasi tarazlığın dəyişməsi və Ermənistanın suverenliyi ilə bağlı ciddi suallar doğurur.

Keçmiş baş nazirin bu açıqlaması Ermənistan ictimaiyyətində və siyasi dairələrində geniş müzakirələrə səbəb olub. Belə bir layihənin həyata keçirilməsi, ölkənin milli maraqlarına nə dərəcədə xidmət etdiyi barədə suallar ortaya qoyur.

Qeyd etmək lazımdır ki, “Amerika-Azərbaycan koalisiyası” ifadəsi regionda yeni bir güc mərkəzinin yaranması ehtimalını gündəmə gətirir. Bu, Ermənistanın xarici siyasətində və təhlükəsizlik strategiyasında ciddi dəyişikliklər demək ola bilər.

Baqratyanın “tətbiqi sual altındadır” deməsi, layihənin hələ tam təsdiqlənmədiyini və ya onun icrası ilə bağlı ciddi problemlərin mövcudluğunu göstərir. Bu, həm də layihənin şəffaflığı və Ermənistanın bu prosesdəki rolunun aydınlaşdırılması zərurətini vurğulayır.

Analitiklər hesab edir ki, Hrant Baqratyanın bu bəyanatı Ermənistanın regional siyasətində mövcud olan gərginliyi və etibarsızlığı əks etdirir. Onun sözləri, ölkənin gələcək istiqaməti ilə bağlı daxili və xarici qüvvələrin mübarizəsini ortaya qoyur.

Bu gün Pakistanın paytaxtı İslamabadda ABŞ və İran arasında yüksək səviyyəli danışıqların ikinci raundunun keçiriləcəyi gözlənilir. Bu görüş beynəlxalq ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir, çünki iki ölkə arasındakı gərgin münasibətlər regionda və dünyada ciddi təsirlərə malikdir.

Məlumata görə, danışıqların ilk raundu da İslamabadda baş tutmuşdu və tərəflər arasında müəyyən məsələlər müzakirə edilmişdi. Lakin hələlik konkret irəliləyişlər barədə rəsmi açıqlamalar verilməyib. İkinci raundun isə daha dərin və kritik mövzuları əhatə edəcəyi ehtimal olunur.

Tehranın bu danışıqlardakı əsas məqsədlərindən biri, şübhəsiz ki, ABŞ-ın tətbiq etdiyi sərt sanksiyaların yüngülləşdirilməsi və ya tamamilə ləğv edilməsi ola bilər. İran iqtisadiyyatı uzun illərdir ki, bu sanksiyaların ağır yükü altında əziyyət çəkir və Tehran beynəlxalq arenada öz mövqeyini gücləndirmək üçün diplomatik yolları sınayır.

Digər tərəfdən, ABŞ-ın danışıqlardakı prioriteti İranın nüvə proqramının məhdudlaşdırılması, regional sabitliyə təhdid hesab edilən fəaliyyətlərinin dayandırılması və insan hüquqları məsələləri ola bilər. Vaşinqton Yaxın Şərqdəki maraqlarını qorumaq və müttəfiqlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək niyyətindədir.

Görüşün İslamabadda keçirilməsi Pakistanın neytral vasitəçi rolunu oynamaq istəyini göstərir. Pakistan hər iki ölkə ilə yaxşı münasibətlərə malikdir və gərginliyin azaldılmasında maraqlıdır. Lakin danışıqların gedişatı olduqca mürəkkəb və gözlənilməz ola bilər.

Analitiklər hesab edir ki, bu danışıqlar hər iki tərəf üçün ciddi sınaqdır. Tərəflər arasında etimadsızlıq səviyyəsi yüksəkdir və hər hansı bir razılaşmaya nail olmaq üçün böyük güzəştlər tələb oluna bilər. Mümkün bir irəliləyiş regionda sülh və sabitliyə töhfə verə bilər, lakin uğursuzluq gərginliyi daha da artırma riski daşıyır.

İslamabad görüşünün nəticələri yaxın gələcəkdə beynəlxalq münasibətlər sistemində əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Dünya ictimaiyyəti bu danışıqlardan müsbət nəticələr gözləyir, lakin eyni zamanda ehtiyatlı optimizmlə yanaşır.

Ermənistanın daxili siyasi gündəmi ciddi ittihamlarla çalxalanır. Ölkənin tanınmış hüquq müdafiəçilərindən biri Baş nazir Nikol Paşinyanı ölkədə “klassik faşizm” qurmaqda ittiham edib. Bu sərt bəyanat son həftələrdə Ermənistanda müşahidə olunan siyasi təqiblər fonunda səsləndirilib və beynəlxalq diqqəti cəlb etməyə başlayıb.

İttihamın əsasında Ermənistan Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) ötən həftə həyata keçirdiyi əməliyyatlar dayanır. DİN ölkədə “pozuculuq fəaliyyəti” ilə məşğul olmaq iddiası ilə 14-ə yaxın müxalifət fəalını saxlayıb. Hüquq müdafiəçiləri bu həbsləri siyasi motivli hesab edir və Paşinyan hökumətinin müxalif səsləri susdurmaq cəhdi kimi qiymətləndirir.

Hüquq müdafiəçisinin fikrincə, bu cür hərəkətlər demokratik prinsiplərə ziddir və ölkədə fikir azadlığını, siyasi plüralizmi boğmaq məqsədi daşıyır. “Klassik faşizm” termini, müxalifətin sistemli şəkildə təqib edilməsi, dövlət aparatının siyasi rəqibləri zərərsizləşdirmək üçün istifadəsi və azadlıqların məhdudlaşdırılması hallarına işarə edir.

Müxalifət nümayəndələri və bəzi ekspertlər də Paşinyan hökumətinin getdikcə avtoritar meyillər göstərdiyini iddia edirlər. Onlar hesab edirlər ki, ölkədə siyasi gərginlik artır və bu, Ermənistanın daxili sabitliyi, eləcə də beynəlxalq imici üçün ciddi təhdidlər yaradır.

Bu ittihamlar Ermənistanın insan haqları və demokratiya sahəsindəki vəziyyəti ilə bağlı narahatlıqları daha da artırır. Beynəlxalq təşkilatlar və tərəfdaş ölkələr Paşinyan hökumətindən siyasi təqiblərə son qoyulmasını və insan hüquqlarına hörmət edilməsini tələb edə bilər.

İranın xarici işlər nazirinin müavini Səid Xətibzadə iki qonşu ölkə – İran və Azərbaycan arasındakı münasibətlərin hazırkı vəziyyətini yüksək qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, Tehran və Bakı arasında əlaqələr son dərəcə müsbət istiqamətdə inkişaf edir.

Tribuna.az-ın məlumatına görə, Səid Xətibzadə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə İranla münasibətlərin inkişafına verdiyi töhfəyə görə xüsusi təşəkkürünü bildirib. Bu təşəkkür Bakının regional sabitliyə və ikitərəfli əməkdaşlığın güclənməsinə yönəlmiş siyasətinin bir əksidir.

İranlı diplomat vurğulayıb ki, iki ölkə arasında münasibətlər qarşılıqlı hörmət, etimad və ümumi maraqlar əsasında qurulub. Bu əlaqələr regionda sülhün və təhlükəsizliyin təmin edilməsində mühüm rol oynayır.

Xətibzadə qeyd edib ki, Azərbaycan və İran arasında əməkdaşlıq təkcə siyasi deyil, həm də iqtisadi, mədəni və digər sahələrdə də genişlənir. Bu, iki xalqın yaxınlığını və tarixi əlaqələrini bir daha təsdiqləyir.

Rəsmi Tehran Bakı ilə münasibətlərin gələcəkdə də müxtəlif platformalarda, o cümlədən beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində inkişaf etdirilməsində maraqlıdır. Bu, regionun potensialının tam şəkildə reallaşmasına xidmət edəcəkdir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın regionda oynadığı konstruktiv rol İran tərəfindən hər zaman yüksək qiymətləndirilir. Bu cür bəyanatlar iki ölkə arasında mövcud olan strateji dialoqun davamlılığını təmin edir.

“Erməni Milis” hərbi-vətənpərvərlik birliyinin rəhbəri Vahan Bazeyan, Qarabağın yalnız müharibə yolu ilə azad ediləcəyini iddia edən sərt bəyanatla çıxış edib. Bazeyan, bu mövqeyini “başqa yol yoxdur” ifadəsi ilə əsaslandıraraq, regionda gərginliyi artıran mesajlar verib.

Bu çağırış, regionda sülh danışıqlarının fonunda gərginliyi artıran və beynəlxalq ictimaiyyətin sülh səylərinə zidd olan bir addım kimi qiymətləndirilir. Bazeyanın sözləri, bölgədəki həssas sülh prosesini bir daha təhdid edir.

“Erməni Milis” hərbi-vətənpərvərlik birliyi, Ermənistanda radikal millətçi qruplardan biri kimi tanınır və tez-tez müharibə çağırışları ilə gündəmə gəlir. Bu cür bəyanatlar, sülh yolu ilə həll prosesini tamamilə rədd edən mövqeyi əks etdirir.

Analitiklər, bu kimi hərbi çağırışların regionda yeni eskalasiyaya səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Azərbaycan tərəfi isə hər zaman sülh və beynəlxalq hüquq normalarına əsaslanan həll yollarını dəstəklədiyini bəyan edir.

Bazeyanın bu bəyanatı, Ermənistanın rəsmi siyasətindən fərqli olaraq, revanşist əhval-ruhiyyəni gücləndirməyə xidmət edir və gələcək nəsillər üçün də sülhə nail olmağı çətinləşdirir.

Bölgədə sabitliyin təmin edilməsi üçün dialoq və diplomatiya yeganə çıxış yolu olaraq qalır, lakin Bazeyan kimi şəxslərin bu cür bəyanatları sülh prosesinə ciddi maneə törədir.

Bu cür hərbi ritorika, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və regionda uzunmüddətli sülhə nail olmaq səylərinə ziddir. Tərəflər arasında etimadın qurulması üçün bu tip radikal çağırışlardan çəkinmək vacibdir.