Category: Dünya

Dünya mətbəxinin ən tanınmış simvollarından biri olan kruvasan, bir çoxları tərəfindən Fransız mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi hesab edilir. Lakin bu ləzzətli çörəyin mənşəyi haqqında bildiyimiz hər şeyin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb ola biləcək maraqlı bir tarixi var.

Əslində, kruvasanın kökləri Fransadan çox-çox uzaqlara, 17-ci əsrə dayanır. Tarixi mənbələr göstərir ki, bu ikonik çörək ilk dəfə 1683-cü ildə baş vermiş Viyana Mühasirəsi zamanı yaranıb. Osmanlı ordusunun şəhəri mühasirəyə alması dövründə, Viyana çörəkçiləri gecə saatlarında işləyərkən, türklərin tunel qazma cəhdlərini eşidərək şəhəri xilas ediblər.

Bu tarixi qələbəni qeyd etmək üçün Viyana çörəkçiləri Osmanlı bayrağındakı hilal formasından ilhamlanaraq yeni bir çörək növü hazırlayıblar. Məqsəd, düşmənin simvolunu qələbənin dadlı bir nişanəsinə çevirmək idi. Beləliklə, “kipferl” adlanan bu çörək, müasir kruvasanın ilk prototipi olaraq tarixə düşüb.

Kipferl, sonradan Fransaya Avstriyalı Mariya Antuanetta tərəfindən gətirilib. 1770-ci ildə Fransa kralı XVI Lüdoviklə evlənmək üçün Viyanadan Parisə gələn Antuanetta, özü ilə birlikdə bu ləzzətli çörəyi də gətirib və onu Fransız sarayına təqdim edib.

Parisdə, bu çörək “croissant” adını alaraq sürətlə populyarlıq qazanıb. Fransız dilində “hilal” mənasını verən “croissant” sözü, onun orijinal formasını və Viyana Mühasirəsindəki Türk hilalından ilhamlanmasını bir daha vurğulayır.

Beləliklə, adının Fransızca olmasına baxmayaraq, kruvasanın ruhu və ilham mənbəyi Anadolu torpaqlarına və Osmanlı mədəniyyətinə dayanır. Bu, dünya mətbəxinin necə fərqli mədəniyyətlərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində zənginləşdiyinin bariz nümunəsidir.

Latın Amerikası regionunda son dövrlər ciddi iqtisadi və siyasi dəyişikliklər müşahidə olunur. Bu dəyişikliklərin mərkəzində dayanan ölkələrdən biri də Meksikadır. Zəngin təbii sərvətləri ilə tanınan Meksika, “Yeni Dubay” olmaq hədəfi ilə böyük addımlar atmağa hazırlaşır.

Ölkənin torpaqlarından tonlarla qızıl fışqırdığı məlumdur. Bu nəhəng qızıl yataqları Meksikaya hər il milyardlarla dollar gəlir gətirmək potensialına malikdir. Son məlumatlara görə, təkcə qızıl hasilatından əldə edilən gəlirin 1.9 milyard dollar kimi böyük bir rəqəmə çatdığı bildirilir.

Lakin maraqlı və narahatedici məqam ondadır ki, bu nəhəng gəlirin böyük bir hissəsi ölkənin öz inkişafına yönəlmək əvəzinə, başqa tərəflərin cibinə axır. Bu vəziyyət, təbii sərvətlərlə zəngin olan, lakin onlardan tam şəkildə faydalana bilməyən inkişaf etməkdə olan ölkələrin ümumi problemini bir daha göz önünə sərir.

Meksikanın “Yeni Dubay” olmaq ambisiyası, ölkənin iqtisadi potensialını tam reallaşdırmaq və qızıl kimi qiymətli sərvətlərindən xalqının rifahı üçün istifadə etmək niyyətini əks etdirir. Bu hədəfə çatmaq üçün ölkənin təbii sərvətlərinin idarə edilməsi və gəlirlərinin şəffaflığı ilə bağlı ciddi islahatlara ehtiyac var.

Əgər Meksika öz qızıl sərvətini effektiv şəkildə idarə edə bilsə və bu gəlirləri daxili investisiyalara, infrastrukturun inkişafına və sosial proqramlara yönəldə bilsə, regionda dominant iqtisadi gücə çevrilə bilər. Bu, təkcə Meksika üçün deyil, bütün Latın Amerikası üçün yeni bir inkişaf modelinin nümunəsi ola bilər.

İsrail Müdafiə Qüvvələri, uzadılan atəşkəsə baxmayaraq, Livan ərazisinə hava əməliyyatlarını genişləndirərək Bekaa Vadisinə zərbələr endirib. Bu hərbi addım, regionda gərginliyi yenidən yüksəldib və tərəflər arasında əldə edilmiş atəşkəs razılaşmasının pozulması kimi qiymətləndirilir.

Sözcü qəzetinin verdiyi məlumata görə, İsrail ordusunun bu hücumları strateji əhəmiyyətə malik Bekaa Vadisini hədəf alıb. Bu, humanitar fasilənin uzadılmasına dair yaranmış ümidlərin fonunda baş verən ciddi bir eskalasiyadır və bölgədəki vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.

Livanın şərqində yerləşən Bekaa Vadisi, İsrail-Livan münaqişəsində tez-tez gərginlik mənbəyi olub. Lakin atəşkəs dövründə bu cür genişmiqyaslı hava zərbələrinin endirilməsi, sülh prosesinə və diplomatik səylərə ciddi zərbə vurur, həmçinin mülki əhali arasında narahatlıqları artırır.

Beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən atəşkəsə riayət edilməsi çağırışlarına baxmayaraq, İsrailin bu hərəkəti göstərir ki, atəşkəs razılaşması yalnız kağız üzərində qalıb. Bu vəziyyət, bölgədəki sabitliyin nə qədər kövrək olduğunu bir daha sübut edir və gələcək danışıqların perspektivlərini şübhə altına alır.

Dünyanın dörd bir yanında aparılan arxeoloji qazıntılar bəşəriyyət tarixinin qaranlıq səhifələrini işıqlandırmağa davam edir. Son kəşflərdən biri isə elm dünyasında böyük marağa səbəb olub. Belə ki, gözlənilməz bir yerdə 115 min illik insan ayaq izləri aşkar edilib.

Bu nadir tapıntı, insanların o dövrdəki yayılma arealı və həyat tərzi haqqında mövcud biliklərimizi kökündən dəyişdirə bilər. Alimlər, bu ayaq izlərinin indiyədək bilinən insan məskunlaşma xəritələrindən kənarda ortaya çıxmasının səbəblərini anlamağa çalışırlar.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, bu cür kəşflər tarix öncəsi dövrdəki insan fəaliyyətləri, miqrasiya yolları və müxtəlif coğrafi ərazilərdəki mövcudluqları barədə yeni nəzəriyyələrin yaranmasına zəmin yaradır. 115 min il əvvəlki insanların bu ərazidə nə etdikləri hələ də böyük bir sirr olaraq qalır.

Tapılan izlər, bəşəriyyətin erkən dövrlərdəki hərəkətliliyi və adaptasiya qabiliyyəti barədə vacib ipucları verir. Mütəxəssislər, izlərin ətraflı təhlili ilə o dövrün iqlim şəraiti, ətraf mühit və hətta insanların fiziki xüsusiyyətləri haqqında yeni məlumatlar əldə etməyə ümid edirlər.

Bu kəşf, arxeologiyanın və paleoantropologiyanın nə qədər dinamik sahələr olduğunu bir daha sübut edir. Hər yeni tapıntı, insanlığın keçmişinə dair bildiklərimizi yenidən nəzərdən keçirməyə və daha dəqiq bir mənzərə yaratmağa imkan verir.

Bir Skandinaviya ölkəsi Türkiyə ilə iqtisadi əlaqələri daha da dərinləşdirmək məqsədilə diqqətçəkən bir kampaniyaya start verib. ‘Türkiyə ilə istehsal olunub’ şüarı altında irəli sürülən bu təşəbbüs, iki ölkə arasındakı işgüzar tərəfdaşlığın yeni səviyyəyə çatdığını nümayiş etdirir.

Kampaniya, sözügedən Skandinaviya ölkəsinin Türkiyədəki Səfirliyi və Konsulluğu tərəfindən birgə yayımlanan rəsmi bəyanatla dəstəklənir. Bu bəyanatda, xüsusilə iki ölkə arasında rəqəmsal və strateji körpülərin qurulmasının vacibliyi xüsusi olaraq vurğulanıb.

Qeyd olunur ki, bu addım hər iki ölkənin iqtisadiyyatları üçün yeni və geniş imkanlar yaradacaq. ‘Türkiyə ilə istehsal olunub’ kampaniyası, birgə istehsalat, innovasiya və investisiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə yönəlib, müştərək layihələrin sayını artırmağı hədəfləyir.

Rəsmi dairələr, bu tərəfdaşlığın yalnız ticari mübadilə ilə məhdudlaşmadığını, həm də strateji əhəmiyyətə malik olduğunu bildirirlər. Bu cür təşəbbüslər regional və qlobal miqyasda hər iki ölkənin mövqeyini gücləndirmək potensialına malikdir.

Təşəbbüs, Türkiyənin regional iqtisadiyyatda artan rolunu bir daha təsdiqləyir və Skandinaviya ölkələri üçün cəlbedici bir tərəfdaş olduğunu göstərir. Bu, qarşılıqlı faydalı əlaqələrin daha da dərinləşməsinə və müxtəlif sektorlarda əməkdaşlığın inkişafına xidmət edəcək.

Analitiklər, bu kampaniyanın gələcəkdə daha böyük iqtisadi layihələrə yol aça biləcəyini və Türkiyə ilə Skandinaviya arasında uzunmüddətli, dayanıqlı əməkdaşlıq modellərinin formalaşmasına kömək edəcəyini proqnozlaşdırırlar.

Hər iki tərəf, bu kampaniyanın müştərək səylər nəticəsində əldə edilən uğurları nümayiş etdirmək və yeni əməkdaşlıq sahələrini araşdırmaq üçün effektiv bir platforma olacağını ümid edir.

ABŞ-ın Nevada-Oreqon sərhədində yerləşən qədim bir super vulkanın altında dünyanın ən zəngin lityum yatağı aşkar edilib. Bu nəhəng kəşf, təxminən 1,5 trilyon dollar dəyərində qiymətləndirilir və qlobal enerji bazarı üçün əhəmiyyətli dəyişikliklər vəd edir.

“McDermitt Caldera” adlanan bu bölgədə tapılan lityum ehtiyatları, onilliklər ərzində dünya batareya bazarını formalaşdıracaq qədər böyükdür. Mütəxəssislər bu yatağın miqyasını misilsiz hesab edir və onun strateji əhəmiyyətini vurğulayırlar.

Lityum, elektrikli nəqliyyat vasitələri, mobil telefonlar və bərpa olunan enerji saxlama sistemləri üçün batareyaların istehsalında əsas elementdir. Elektrik enerjisinə keçid sürətləndikcə, lityuma olan tələbat da durmadan artmaqdadır.

Bu kəşf ABŞ-ın lityum təminatında xarici ölkələrdən asılılığını əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Hazırda dünya lityum istehsalının böyük hissəsi Avstraliya, Çili və Çin kimi ölkələrin əlindədir.

1,5 trilyon dollarlıq bu sərvət, ABŞ-ı qlobal lityum bazarında aparıcı mövqeyə gətirmə potensialına malikdir. Bu, həm iqtisadi, həm də geosiyasi baxımdan ölkəyə böyük üstünlüklər qazandıracaq.

Kəşf həmçinin yaşıl enerji keçidini sürətləndirmək və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə yeni imkanlar açır. Lityumun bol olması, batareya texnologiyalarının daha əlçatan və geniş yayılmasına kömək edə bilər.

ABŞ mərkəzli Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (CIA) uzun müddətdir ki, beynəlxalq casusluq fəaliyyətlərində müxtəlif üsullardan istifadə etməsi ilə tanınır. Ənənəvi olaraq, kəşfiyyat anlayışı insan agentləri ilə sıx bağlı olsa da, CIA indi bu köklü yanaşmanı dəyişdirən yeni bir strategiya ilə gündəmə gəlib.

Sözcü qəzetinin verdiyi məlumata görə, təşkilat insan faktorundan uzaqlaşaraq, yeni nəsil kəşfiyyat agenti tətbiq etməyə hazırlaşır. Bu, casusluq dünyasında əhəmiyyətli bir dəyişikliyin, bəlkə də insan agentlərinin rolunun azalmasının başlanğıcı kimi qəbul edilir.

Bu yeni yanaşma, kəşfiyyat fəaliyyətlərinin səmərəliliyini artırmaq, riskləri minimuma endirmək və daha geniş miqyasda məlumat toplamaq məqsədi daşıya bilər. Texnologiyanın sürətli inkişafı, xüsusilə süni intellekt və avtonom sistemlər sahəsindəki nailiyyətlər, CIA-nın bu cəsarətli addımının arxasında duran əsas səbəblərdən biri ola bilər.

Yeni agentin dəqiq təbiəti hələ tam açıqlanmasa da, onun yüksək texnologiyalı, bəlkə də süni intellektlə təchiz olunmuş bir sistem olduğu ehtimal edilir. Bu cür “qeyri-insan” agentlər, insan agentlərinin qarşılaşdığı fiziki məhdudiyyətlərdən və emosional amillərdən azad olaraq, daha obyektiv və davamlı fəaliyyət göstərə bilərlər.

Lakin, bu inkişaf bir sıra etik və təhlükəsizlik suallarını da özü ilə gətirir. Süni intellektin nəzarəti, onun səhvlərinin nəticələri və beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində bu cür agentlərin istifadəsi ilə bağlı müzakirələr qaçılmaz olacaqdır.

CIA-nın bu addımı, kəşfiyyat dünyasında yeni bir dövrün başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Gələcəkdə casusluq fəaliyyətlərinin daha çox texnologiya yönümlü olacağı və insan-maşın əməkdaşlığının mərkəzi rol oynayacağı gözlənilir.

Fransanın tanınmış hava yolu şirkəti “Transavia France”, jet yanacağının qiymətlərindəki kəskin artım səbəbindən may və iyun aylarında çoxsaylı uçuşları ləğv etmək məcburiyyətində qaldığını elan edib.

Şirkətdən verilən məlumata görə, bu addım, əməliyyat xərclərini optimallaşdırmaq və davamlı fəaliyyəti təmin etmək üçün zəruri hesab edilib. Yanacağın qiymətlərindəki qlobal artım aviaşirkətlər üçün ciddi çətinliklər yaradır və bir çox daşıyıcının gəlirliliyinə mənfi təsir göstərir.

Ləğv edilən uçuşlar əsasən may və iyun aylarını əhatə edəcək. Bu qərar, adıçəkilən dövrdə səyahət etməyi planlaşdıran minlərlə sərnişin üçün narahatlıq yaradıb və onların səyahət planlarında dəyişikliklərə səbəb olacaq.

“Transavia France” sərnişinlərə yaranmış narahatlığa görə üzr istəyib və zərər çəkmiş müştərilərin alternativ uçuşlara yönləndiriləcəyini və ya bilet pullarının tam şəkildə geri qaytarılacağını bildirib. Şirkət, bu prosesin mümkün qədər tez və rahat həyata keçirilməsi üçün səy göstərdiyini vurğulayıb.

Bu hadisə, dünya aviasiya sənayesində yanacaq qiymətlərinin qeyri-sabitliyinin necə böyük təsirə malik olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Son aylarda enerji bazarlarındakı dalğalanmalar, aviaşirkətlərin xərclərini artıraraq onları çətin vəziyyətdə qoyur.

Ekspertlər, yaxın gələcəkdə yanacaq qiymətlərində sabitləşmə olmasa, aviasiya sektorunda daha çox belə qərarların verilə biləcəyini proqnozlaşdırırlar. Bu vəziyyət, həm aviaşirkətlər, həm də sərnişinlər üçün qeyri-müəyyənlik dövrü yaradır.

Londondakı məşhur Sotheby’s hərrac evində 400 il əvvəl hazırlanmış sirli bir cihaz satışa çıxarılır. “Telefon” adlandırılan bu qədim alət, tibb, astronomiya və hətta namaz vaxtlarını təyin etmək kimi müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edilib. Onun 161 milyon TL (təxminən 5 milyon ABŞ dolları) qiymətinə satılması gözlənilir ki, bu da tarixin texnoloji möcüzələrinə olan marağı bir daha sübut edir.

Bu unikal cihaz, dörd əsr əvvəlki dövrün elmi və texnoloji nailiyyətlərini özündə əks etdirir. O dövrdə rabitə vasitələri indiki kimi inkişaf etməsə də, insanlar zamanı, səma cisimlərinin hərəkətlərini və coğrafi mövqeləri təyin etmək üçün mürəkkəb alətlər yaratmağı bacarırdılar. Bu “telefon” da həmin dövrün dahiyanə ixtiralarından biri kimi qəbul edilir.

Cihazın ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri onun namaz vaxtlarının təyin edilməsində istifadə edilməsidir. Bu, onun yalnız elmi deyil, həm də dini əhəmiyyətə malik olduğunu göstərir. Qədim dövrlərdə səyahət edənlər və alimlər üçün dəqiq zaman və istiqamət bilikləri həyati əhəmiyyət kəsb edirdi və bu cür alətlər həmin ehtiyacları qarşılamaq üçün hazırlanırdı.

Sotheby’s kimi nüfuzlu bir hərrac evində satışa çıxarılması, bu cihazın nadirliyini və kolleksiyaçılar üçün dəyərini vurğulayır. Onun tarixi əhəmiyyəti, mürəkkəb konstruksiyası və çoxfunksiyalılığı, onu təkcə bir əşya deyil, həm də keçmişin bir parçası edir. Bu satış, qədim elmi irsə olan marağı yenidən canlandıracaq və bu cür cihazların necə yarandığı və istifadə edildiyi barədə yeni müzakirələrə səbəb ola bilər.

Bu cür antik əşyaların bazara çıxması, həm tarixçilər, həm də elm adamları üçün böyük maraq doğurur. Onlar keçmişin texnoloji inkişafını və müxtəlif mədəniyyətlərin elmə verdiyi töhfələri daha dərindən anlamağa imkan verir. Cihazın yüksək qiyməti, onun həm maddi, həm də mənəvi dəyərinin göstəricisidir.

İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahunun korrupsiya ittihamları ilə bağlı məhkəmə prosesi növbəti dəfə təxirə salınıb. Duruşmaya saatlar qalmış verilən bu qərar, ölkə gündəmində geniş rezonans doğurub və siyasi dairələrdə müxtəlif şərhlərə səbəb olub.

Məhkəmənin təxirə salınmasının əsas səbəbi rəsmi olaraq “təhlükəsizlik” olaraq göstərilib. Lakin İsrail mediası və ictimaiyyəti arasında bu qərarın arxasında başqa səbəblərin ola biləcəyi ilə bağlı şübhələr mövcuddur. Bu, Netanyahuya qarşı irəli sürülən ittihamlar üzrə prosesin ilk təxirə salınması deyil, bu da vəziyyəti daha da gərginləşdirir.

Netanyahuya qarşı rüşvət almaq, dələduzluq və etimaddan sui-istifadə etmək iddiaları irəli sürülüb. Bu ittihamlar onun uzun illər davam edən siyasi karyerasına ciddi zərbə vurmaqla yanaşı, İsraildə daxili siyasi gərginliyi də artırıb və koalisiya hökumətlərinin formalaşmasında çətinliklərə yol açıb.

İsrail mediası, Baş nazirin məhkəməsinin davamlı olaraq təxirə salınmasını tənqid edir və bunu hüquqi prosesi uzatmaq cəhdi kimi qiymətləndirir. İctimaiyyət arasında da bu vəziyyətə görə narazılıq artmaqdadır, bir çoxları ədalətin gecikdirildiyini düşünür.

Qeyd edək ki, Netanyahu, Yaxın Şərqdə Fələstin, İran və Livanı alovlandıran siyasətləri ilə tanınır. Daxili problemləri ilə yanaşı, onun regional siyasəti də beynəlxalq diqqətin mərkəzindədir və bu məhkəmə prosesi onun beynəlxalq imicinə də təsir edir.

Məhkəmənin yeni tarixi hələlik açıqlanmayıb. Bu təxirə salma, Netanyahuya qarşı olan hüquqi mübarizənin daha da mürəkkəbləşəcəyini və İsrailin siyasi gələcəyinin qeyri-müəyyənliyini göstərir.