Blog

Dünya Bankı cari il üçün neftin qiyməti ilə bağlı proqnozunu əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldib. Bu qərar qlobal enerji bazarında müşahidə olunan dinamik dəyişiklikləri və artan tələbatı əks etdirir. Bankın açıqlamasına görə, neft qiymətlərindəki bu artım bir sıra makroiqtisadi amillərin təsiri ilə bağlıdır.

Proqnozun kəskin artırılmasına səbəb olan əsas amillər arasında qlobal iqtisadiyyatın gözləniləndən daha sürətli bərpası, xüsusilə böyük iqtisadiyyatlarda enerji tələbatının artması göstərilir. Eyni zamanda, bəzi neft hasil edən ölkələrdə istehsalın gözlənilən həcmdə olmaması və geosiyasi gərginliklər təklif tərəfində müəyyən məhdudiyyətlər yaradır ki, bu da qiymətlərə yuxarı istiqamətdə təsir edir.

Bu yenilənmiş proqnoz neft ixrac edən ölkələr üçün müsbət iqtisadi perspektivlər vəd edir, lakin neft idxal edən ölkələrdə inflyasiya təzyiqlərini artıra bilər. Enerji xərclərinin yüksəlməsi istehsal xərclərinə təsir edərək son istehlakçı qiymətlərində artımlara səbəb ola bilər.

Dünya Bankı həmçinin xammal bazarlarında ümumi tendensiyaları izləyir və neftin bu bazarlarda əsas rolunu vurğulayır. Bankın analitikləri hesab edir ki, neft qiymətlərindəki dəyişikliklər qlobal ticarət balansına və valyuta məzənnələrinə ciddi təsir göstərmək potensialına malikdir.

Gələcəkdə neft bazarlarının sabitliyi bir sıra qeyri-müəyyənliklərlə üz-üzədir. Geosiyasi risklər, qlobal iqtisadi artım tempi və OPEC+ qrupunun hasilat siyasəti qiymətlərin gələcək dinamikasında həlledici rol oynayacaq. Bank, bu amillərin diqqətlə izlənilməsinin vacibliyini qeyd edir.

Bu proqnoz, hökumətlər və enerji şirkətləri üçün strategiyalarını yenidən nəzərdən keçirmək və potensial riskləri qiymətləndirmək üçün vacib bir siqnaldır. Enerji təhlükəsizliyi və davamlı enerji mənbələrinə keçid məsələləri daha da aktuallaşır.

Xarici KİV-lərdə yayılan məlumatlara görə, ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp İrana qarşı uzunmüddətli mühasirəyə hazırlaşmaq əmri verib. Bu iddialar, Trampın gələcəkdə yenidən prezident seçiləcəyi təqdirdə Tehranla münasibətlərdə daha sərt mövqe tutacağına dair beynəlxalq ictimaiyyətdə yaranan narahatlıqları daha da artırır.

“Uzunmüddətli mühasirə” ifadəsi iqtisadi sanksiyaların genişləndirilməsi, diplomatik təcridin dərinləşdirilməsi və hərbi təzyiqin artırılması kimi müxtəlif tədbirləri əhatə edə bilər. Bu, İran iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurmaqla yanaşı, regionda gərginliyi maksimum həddə çatdırma potensialına malikdir.

Trampın prezidentliyi dövründə ABŞ İranla nüvə sazişindən (JCPOA) çıxmış və Tehrana qarşı “maksimum təzyiq” kampaniyasına başlamışdı. Bu kampaniya İranın neft ixracatını sıfıra endirməyi hədəfləyir, lakin tam uğurlu olmamışdı. Yeni mühasirə planları bu siyasətin daha da sərtləşdirilmiş versiyası kimi qiymətləndirilir.

Bu cür bir siyasətin reallaşması Orta Şərq regionunda ciddi qeyri-sabitliyə səbəb ola bilər. İranın regional müttəfiqləri və proksi qrupları vasitəsilə cavab verməsi ehtimalı münaqişə riskini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir. Bu da Yaxın Şərqdə onsuz da kövrək olan sülh və təhlükəsizlik mühitini daha da pisləşdirə bilər.

Beynəlxalq analitiklər, Trampın bu iddia edilən planının qlobal enerji bazarlarına da təsir edəcəyini proqnozlaşdırırlar. İranın neft tədarükünün məhdudlaşdırılması və ya tamamilə dayandırılması dünya üzrə neft qiymətlərinin kəskin artmasına səbəb ola bilər ki, bu da qlobal iqtisadiyyat üçün əlavə çətinliklər yaradar.

Bu məlumatlar hələlik xarici KİV-lərin iddiaları səviyyəsində olsa da, Trampın keçmiş siyasəti və gələcək niyyətləri nəzərə alındığında, beynəlxalq ictimaiyyət bu cür ssenarilərə ciddi yanaşmalıdır. Regionda sülhün və sabitliyin qorunması üçün diplomatik səylərin artırılması vacibdir.

Azərbaycanın maliyyə sektorundan daxil olan son məlumatlar ölkə iqtisadiyyatı üçün narahatlıq doğurur. Belə ki, problemli kreditlərin ümumi həcmi son dövrlərdə təxminən 29 faiz artaraq, bank sektorunun dayanıqlığı və əhalinin borc yükü ilə bağlı ciddi suallar yaratmışdır. Bu artım həm bankların maliyyə sağlamlığına, həm də makroiqtisadi sabitliyə potensial təhdid kimi qiymətləndirilir.

Mütəxəssislər problemli kreditlərin artımını bir neçə amillə əlaqələndirirlər. İqtisadi fəallığın müəyyən sahələrdə azalması, inflyasiyanın artması fonunda əhalinin real gəlirlərinin aşağı düşməsi və bəzi hallarda vətəndaşların borclanma qabiliyyətini düzgün qiymətləndirmədən kredit götürməsi bu vəziyyətin yaranmasında rol oynayan əsas səbəblər arasındadır. Həmçinin, pandemiya dövründən qalan iqtisadi təsirlər də bu artıma öz töhfəsini vermiş ola bilər.

Problemli kreditlərin artması bank sektoru üçün bir sıra çətinliklər yaradır. Bankların aktivlərinin keyfiyyəti pisləşir, bu isə onların yeni kreditlər vermək qabiliyyətini məhdudlaşdırır. Nəticədə, banklar daha ehtiyatlı davranaraq kredit şərtlərini sərtləşdirə bilər ki, bu da sahibkarlıq fəaliyyətinə və ümumilikdə iqtisadi inkişafa mənfi təsir göstərə bilər.

Vətəndaşlar üçün isə problemli kreditlər ağır borc yükü və maliyyə çətinlikləri deməkdir. Borclarını ödəyə bilməyən şəxslər məhkəmə prosesləri ilə üzləşə, əmlaklarını itirə və kredit tarixçələrini zədələyə bilərlər. Bu isə gələcəkdə onların maliyyə xidmətlərinə çıxışını məhdudlaşdırır və sosial gərginliyi artıra bilər.

Mərkəzi Bank və digər tənzimləyici qurumlar bu vəziyyətin qarşısını almaq üçün müvafiq tədbirlər görməlidirlər. Buraya bankların kredit siyasətlərinə nəzarətin gücləndirilməsi, borcluların maliyyə savadlılığının artırılmasına yönəlmiş layihələr və problemli kreditlərin restrukturizasiyası üçün mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi daxil ola bilər.

Problemli kreditlərin həcminin 29 faiz artması Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün ciddi çağırışdır. Bu problemin həlli kompleks yanaşma tələb edir və həm bankların, həm dövlət qurumlarının, həm də vətəndaşların birgə səyləri ilə mümkün ola bilər. İqtisadi sabitliyi qorumaq və gələcək inkişafı təmin etmək üçün bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilməlidir.