Blog

ABŞ rəsmiləri İsrailin Livanın cənubunda fəaliyyət göstərən Hizbullah qruplaşmasına qarşı hərbi zərbələrini dayandıracağına dair heç bir zəmanət vermədiklərini açıqlayıb. Bu bəyanat regionda onsuz da yüksək olan gərginliyi daha da artırır və beynəlxalq ictimaiyyətdə narahatlıq doğurur.

Qeyd edək ki, İsrail və Hizbullah arasında 7 oktyabr hadisələrindən bəri sərhəd boyu toqquşmalar demək olar ki, gündəlik xarakter daşıyır. İsrail Hərbi Hava Qüvvələri Livan ərazisində Hizbullah mövqelərinə mütəmadi olaraq zərbələr endirir, Hizbullah isə İsrailin şimalına raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumlar təşkil edir.

Vaşinqtonun bu mövqeyi, əslində, İsrailin öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün atdığı addımlara bir növ yaşıl işıq yandırılması kimi şərh edilə bilər. ABŞ-ın zəmanət verməməsi, İsrailin Hizbullahın güclənməsinin və ya hücumlarının qarşısını almaq üçün daha genişmiqyaslı əməliyyatlara əl ata biləcəyi ehtimalını artırır.

Analitiklər hesab edir ki, bu vəziyyət Livanın cənubunda və İsrailin şimal sərhədində vəziyyətin daha da gərginləşməsinə səbəb ola bilər. Bölgə artıq onilliklərdir ki, münaqişələrlə boğuşur və yeni bir genişmiqyaslı müharibənin başlanması fəlakətli nəticələrə yol aça bilər.

ABŞ-ın əsas məqsədi regionda sabitliyi təmin etmək və gərginliyi azaltmaq olsa da, İsrailin hərbi əməliyyatlarına zəmanət verməməsi bu səyləri çətinləşdirir. Vaşinqton diplomatik kanallar vasitəsilə tərəfləri təmkinli olmağa çağırsa da, İsrailin öz təhlükəsizlik maraqları çərçivəsində hərəkət etməkdə qərarlı olduğu görünür.

Bu açıqlama həm də İranın regiondakı təsiri və Hizbullahın bu təsirin bir hissəsi olması kontekstində dəyərləndirilməlidir. ABŞ-ın bu mövqeyi, dolayısı ilə, İranın regiondakı proksi qüvvələrinə qarşı mübarizədə İsrailə dəstəyini ifadə edir.

Yaxın Şərqdəki vəziyyətin mürəkkəbliyi fonunda, ABŞ-ın bu mövqeyi regionda sülh və sabitliyin əldə edilməsinə dair ümidləri azaldır. Bütün tərəflər arasında etimadın olmaması və hərbi eskalasiya riskinin yüksək qalması narahatlıq doğurur.

ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri Ceff Flake verdiyi açıqlamada Cənubi Qafqaz regionunda əhəmiyyətli dəyişikliklərin baş verdiyini və “yeni Cənubi Qafqazın formalaşdığını” bildirib. Bu bəyanat regionun gələcək inkişafı və beynəlxalq münasibətlər baxımından ciddi məna daşıyır.

Səfirin sözləri, xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bölgədə yaranan yeni reallıqları və güc balansını əks etdirir. Azərbaycanın öz ərazilərini azad etməsi və regional kommunikasiyaların açılması perspektivləri Cənubi Qafqazın siyasi və iqtisadi xəritəsini kökündən dəyişdirib.

Ceff Flake-in bu qiymətləndirməsi, ABŞ-ın regiona olan marağının və Türkiyə ilə əməkdaşlıq çərçivəsində atılan addımların bir göstəricisi kimi qəbul edilə bilər. Vaşinqton, Cənubi Qafqazda sabitliyin və iqtisadi inkişafın təmin olunmasında müəyyən rol oynamaq istəyir.

Yeni formalaşan Cənubi Qafqaz, əsasən, region ölkələri arasında əməkdaşlığın, xüsusilə də Azərbaycan və Türkiyənin strateji tərəfdaşlığının güclənməsi ilə xarakterizə olunur. Bu əməkdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat dəhlizləri kimi sahələrdə yeni imkanlar yaradır.

Ermənistanın da bu yeni reallıqlara uyğunlaşaraq Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaq istiqamətində addımlar atması, regionda davamlı sülhün və inkişafın təməlini qoya bilər. Səfirin bəyanatı bu proseslərə beynəlxalq dəstəyin vacibliyini vurğulayır.

Regionda sülhün və təhlükəsizliyin təmin edilməsi, həmçinin xarici müdaxilələrin qarşısının alınması üçün ABŞ və digər beynəlxalq aktyorların konstruktiv dialoqun davam etdirilməsi önəmlidir. Bu, Cənubi Qafqazın gələcək sabitliyi üçün mühüm şərtdir.

Azərbaycan bazarlarında mövsümün ilk yerli meyvələrinin qiyməti hər il olduğu kimi, bu il də diqqət mərkəzindədir. Xüsusilə müəyyən bir yerli meyvənin ilkin satış qiyməti 160 manata çataraq, alıcılar arasında təəccübə səbəb olub. Bu yüksək qiymət, yeni mövsümün ilk məhsulunun bazara çıxması ilə əlaqədardır və adətən ilkin mərhələdə müşahidə olunan bir tendensiyadır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, mövsümün əvvəlində məhsuldarlıq az olduğundan və tələbatın bir hissəsi erkən tədarükçülər tərəfindən qarşılandığından, qiymətlər yüksək olur. Bu cür erkən məhsullar əsasən restoranlar, kafelər və ya xüsusi sifarişlər üçün nəzərdə tutulur. Həmçinin, məhsulun yetişdirilməsi və bazara gətirilməsi üçün çəkilən xərclər də ilkin qiymətə təsir edən amillərdəndir.

Lakin narahatlığa əsas yoxdur. Proqnozlara görə, yaxın günlərdə bu meyvənin qiyməti kəskin şəkildə enəcək. Mövsümün irəliləməsi və bazara daha çox məhsulun daxil olması ilə qiymətlərin 5-6 manat səviyyəsinə düşəcəyi gözlənilir. Bu, Azərbaycan meyvə bazarında mövsümi dalğalanmaların tipik nümunəsidir.

Hər il olduğu kimi, yerli fermerlər məhsullarını bazara çıxardıqca, təklif artır və bu da qiymətlərin stabil şəkildə aşağı düşməsinə səbəb olur. İstehlakçılar adətən mövsümün pik nöqtəsində daha münasib qiymətlərlə təzə və keyfiyyətli yerli meyvələrə sahib ola bilirlər. Bu dövr, həmçinin meyvə emalı sənayesi üçün də əlverişli şərait yaradır.

Gözlənilən qiymət enişi, həm ev təsərrüfatları, həm də kiçik bizneslər üçün müsbət xəbərdir. Bu, insanların daha çox yerli məhsul almasına və sağlam qidalanmasına imkan yaradacaq. Bazarda rəqabətin artması da qiymətlərin tənzimlənməsində mühüm rol oynayır.

İran İslam Respublikası regionda ABŞ və İsraillə artan gərginlik fonunda edamların sayını kəskin şəkildə artırıb. Məlumata görə, bu münaqişə başlayandan bəri ölkədə ən azı 21 nəfər edam cəzasına məhkum edilərək qətlə yetirilib. Bu rəqəm beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi narahatlıq doğurur və Tehranın daxili təhlükəsizliyi təmin etmək üçün sərt tədbirlərə əl atdığını göstərir.

Regionda ABŞ və İsraillə “müharibə” dedikdə, birbaşa hərbi toqquşma deyil, daha çox proksi münaqişələr, HƏMAS-İsrail müharibəsi fonunda artan gərginlik, həmçinin İranın dəstəklədiyi qrupların regiondakı fəaliyyətləri nəzərdə tutulur. Bu gərginliklər Tehranın daxili və xarici siyasətinə ciddi təsir göstərir, rejimin öz gücünü nümayiş etdirmək və daxili narazılıqları yatırmaq cəhdlərini gücləndirir.

Edam edilənlərin əksəriyyəti casusluq, dövlətə xəyanət və ya “Allahla müharibə” kimi ittihamlarla mühakimə olunur. Lakin insan haqları təşkilatları bu ittihamların tez-tez siyasi motivli olduğunu və ədalətli məhkəmə proseslərinin tələblərinə cavab vermədiyini iddia edirlər. Həbslər və edamlar xüsusilə etiraz aksiyalarının artdığı və ya rejimin təhlükəsizliyini təhdid edən hər hansı bir fəaliyyətin aşkarlandığı dövrlərdə daha intensiv xarakter alır.

Bu qanlı edamlar fonunda beynəlxalq təşkilatlar və Qərb ölkələri İranı insan haqları öhdəliklərinə əməl etməyə çağırsa da, Tehran bu çağırışlara məhəl qoymur. İran hakimiyyəti edamların ölkənin milli təhlükəsizliyini qorumaq üçün zəruri olduğunu və daxili qanunvericiliyə uyğun həyata keçirildiyini bəyan edir.

Edamların artması, İranın regional münaqişələrdəki rolunun və daxili sabitliyi qorumaq üçün istifadə etdiyi sərt metodların bir göstəricisidir. Bu cür hərəkətlər ölkə daxilində qorxunu artırır və istənilən müxalif səsi boğmağa xidmət edir. Rejimin bu addımları, həmçinin, beynəlxalq münasibətlərdə Tehranın mövqeyini daha da pisləşdirir.

Gərgin regional vəziyyət fonunda, İranda insan haqları pozuntularının artması, xüsusilə də edamların sayının sürətlə yüksəlməsi, regionda onsuz da kövrək olan sülh və sabitliyə əlavə təhdid yaradır. Bu hadisələr İranın gələcəyi və onun beynəlxalq arenadakı yeri ilə bağlı ciddi suallar doğurur.

Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) açıqladığı son statistik məlumatlar ölkənin bank sektorunda və əhalinin maliyyə vəziyyətində diqqətçəkən tendensiyaları ortaya qoyub. Hesabatda bankların mənfəət göstəricilərində ciddi artım müşahidə olunduğu halda, vətəndaşların banklara olan kredit borclarının da sürətlə yüksəlməsi narahatlıq doğurur.

Mərkəzi Bankın məlumatlarına görə, ötən dövr ərzində bankların xalis mənfəəti əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bu artım əsasən kredit portfelinin genişlənməsi, faiz gəlirlərinin yüksəlməsi və bəzi hallarda xidmət haqlarının artması ilə əlaqələndirilir. Bank sektorunun sağlamlığı və davamlılığı baxımından mənfəətin artması müsbət göstərici kimi qiymətləndirilə bilər.

Lakin eyni zamanda, vətəndaşların banklara olan kredit borclarının həcmində də kəskin artım qeydə alınıb. İstehlak kreditlərinin və digər növ borclanmaların yüksəlməsi əhalinin maliyyə yükünü ağırlaşdırır. Bu vəziyyət, xüsusilə gəlirlərin inflyasiya ilə müqayisədə daha yavaş artdığı bir dövrdə, bəzi ailələr üçün ciddi çətinliklər yarada bilər.

Kredit borclarının artması həm fərdi vətəndaşlar, həm də ümumilikdə iqtisadiyyat üçün müəyyən risklər daşıyır. Borcların vaxtında ödənilməməsi halları artarsa, bu, bankların aktivlərinin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə və maliyyə sabitliyi üçün potensial təhlükə yarada bilər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Mərkəzi Bank bu tendensiyaları diqqətlə izləməli və lazımi tənzimləmə tədbirlərini görməlidir. Bankların mənfəət maraqları ilə vətəndaşların borc yükü arasında balansın qorunması vacibdir. Kredit siyasətinin daha məsuliyyətli şəkildə aparılması və əhalinin maliyyə savadlılığının artırılması bu prosesdə əsas rol oynayır.

Bu məlumatlar həm bank sektorunun gələcək inkişaf strategiyaları, həm də dövlətin makroiqtisadi siyasəti üçün mühüm siqnallar verir. İqtisadiyyatın davamlı inkişafı və əhalinin rifahının təmin edilməsi üçün bu iki göstərici arasındakı dinamikanın sağlam şəkildə idarə olunması kritik əhəmiyyət daşıyır.