Blog

Çin Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ və İranı regionda mövcud atəşkəs razılaşmalarına ciddi şəkildə riayət etməyə və gərginliyi azaltmaq üçün konstruktiv addımlar atmağa çağırıb. Pekin, Yaxın Şərqdəki vəziyyətin həssaslığını vurğulayaraq, bütün tərəfləri təmkinli olmağa və dialoq yolu ilə problemləri həll etməyə səsləyib.

Bu çağırış, ABŞ və İran arasında davam edən gərginlik fonunda edilir. Hər iki ölkə arasında münasibətlər uzun müddətdir ki, regionda sabitliyi təhdid edən bir sıra insidentlər və qarşılıqlı ittihamlarla müşayiət olunur. Çin, beynəlxalq bir oyunçu olaraq, bu gərginliyin daha da dərinləşməsinin qlobal sülh və təhlükəsizliyə mənfi təsir göstərə biləcəyindən narahatlığını ifadə edir.

Çin diplomatları dəfələrlə qeyd ediblər ki, Yaxın Şərqdəki istənilən eskalasiya qaçqın böhranını daha da ağırlaşdıra, enerji təchizatına xələl gətirə və dünya iqtisadiyyatına ciddi zərbə vura bilər. Bu səbəbdən, Pekin regionda sülhün və sabitliyin təmin edilməsinin vacibliyini xüsusi vurğulayır.

Rəsmi Pekin hesab edir ki, ABŞ və İran arasında hər hansı bir hərbi toqquşma yalnız regiondakı vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirəcək və uzunmüddətli həll yollarının tapılmasını çətinləşdirəcək. Çin tərəfi, münaqişələrin həllində diplomatik vasitələrin üstünlüyünü müdafiə edir və danışıqlar masası arxasında əyləşməyə çağırır.

Çin Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında həmçinin, beynəlxalq hüquqa və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nizamnaməsinə riayət edilməsinin vacibliyi qeyd olunub. Pekin, bütün tərəfləri regionda gərginliyin azaldılmasına yönəlmiş səyləri dəstəkləməyə və müsbət bir dialoq mühiti yaratmağa təşviq edir.

Analitiklər Çinin bu mövqeyini, həm özünün regional maraqlarını qorumaq, həm də qlobal miqyasda daha sabit bir dünya nizamını təşviq etmək istəyi ilə əlaqələndirirlər. Çinin çağırışının ABŞ və İran münasibətlərinə necə təsir edəcəyi isə yaxın gələcəkdə aydınlaşacaq.

ABŞ Hörmüz boğazına 15-dən çox hərbi gəmi cəlb edərək bölgədəki hərbi mövcudluğunu əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. “The Wall Street Journal” qəzetinin məlumatına görə, bu addım İranın dənizdəki təcavüzkar hərəkətlərinə cavab olaraq atılıb və regionda gərginliyi daha da artırıb.

Bu hərbi gücləndirməyə müxtəlif növ döyüş gəmiləri, o cümlədən dağıdıcılar və patrul katerləri daxildir. Vaşinqtonun məqsədi, Fars körfəzində beynəlxalq gəmiçiliyin təhlükəsizliyini təmin etmək və Tehranın ticarət gəmilərinə qarşı son hücumlarının qarşısını almaqdır.

Hörmüz boğazı dünya neft tədarükü üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən strateji bir keçiddir. Dünya neftinin təxminən beşdə biri bu boğazdan keçir ki, bu da onun qlobal iqtisadiyyat üçün əhəmiyyətini artırır. Hər hansı bir blokada və ya gəmiçiliyin pozulması dünya bazarlarında ciddi təlatümlərə səbəb ola bilər.

Son aylarda İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu (İRKK) bir neçə ticarət gəmisini ələ keçirib və ya onlara qarşı təhdidkar hərəkətlər edib. ABŞ bu hərəkətləri beynəlxalq dəniz hüququnun pozulması və bölgənin sabitliyinə təhdid kimi qiymətləndirir.

ABŞ hərbi gəmilərinin bölgəyə cəlb edilməsi, İranın gələcək təcavüzkar addımlarından çəkindirmək və müttəfiqlərinə regionda təhlükəsizlik təminatını göstərmək məqsədi daşıyır. Pentaqon rəsmiləri bəyan ediblər ki, onların əsas prioriteti sərbəst naviqasiya hüququnu qorumaqdır.

Bu hərbi mövcudluğun artırılması, ABŞ və İran arasında onsuz da gərgin olan münasibətləri daha da mürəkkəbləşdirir. Beynəlxalq ictimaiyyət bölgədəki vəziyyəti yaxından izləyir və hər hansı bir eskalasiyanın qarşısını almaq üçün diplomatik səylərə çağırır.

Təhlilçilər hesab edirlər ki, ABŞ-ın bu addımı Tehranın bölgədəki təsirini azaltmaq və onun nüvə proqramı ilə bağlı danışıqlarda mövqeyini zəiflətmək məqsədi də güdə bilər. Bu isə Yaxın Şərqdə yeni bir gərginlik dalğasının başlanğıcı ola bilər.

İran İslam Respublikası silahlı qüvvələri maksimum döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirildiyini elan edib. Bu bəyanat regionda onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da qızışdırıb və beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi narahatlıq doğurub.

Tehranın bu addımı, son dövrlər Yaxın Şərqdə müşahidə olunan hərbi-siyasi gərginliyin yeni bir mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Analitiklər bu qərarın arxasında bir neçə amilin dayana biləcəyini qeyd edirlər. Bunlar arasında regional rəqiblərlə artan qarşıdurma, nüvə proqramı ilə bağlı beynəlxalq təzyiqlər və daxili təhlükəsizlik məsələləri yer alır.

Maksimum döyüş hazırlığı elanı, İranın hərbi qüvvələrinin istənilən xarici təhdidə cavab vermək üçün tam şəkildə səfərbər edildiyi anlamına gəlir. Bu, həm hava hücumundan müdafiə sistemlərinin gücləndirilməsi, həm də quru və dəniz qüvvələrinin operativ imkanlarının artırılmasını nəzərdə tutur.

Region ölkələri və dünya gücləri Tehranın bu qərarını yaxından izləyir. Yaxın Şərqdəki mövcud kövrək sülhün pozulması riski artır və bu vəziyyət genişmiqyaslı münaqişəyə səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıqlar edilir.

Beynəlxalq təşkilatlar və diplomatik dairələr tərəfləri təmkinli olmağa və gərginliyi azaltmaq üçün dialoq yolları axtarmağa çağırır. Lakin İranın bu hərbi hazırlığı, regionda onsuz da mövcud olan etimadsızlığı daha da dərinləşdirir.

Bu vəziyyətin necə inkişaf edəcəyi hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır. Lakin bir şey dəqiqdir ki, İranın maksimum döyüş hazırlığı elanı Yaxın Şərq siyasətində yeni bir dönüş nöqtəsi ola bilər və yaxın gələcəkdə ciddi nəticələrə yol aça bilər.

İraqın yüksək səviyyəli rəsmisi səudiyyəli həmkarı ilə ABŞ və İran arasında davam edən danışıqları müzakirə edib. Bu görüş, Yaxın Şərqdə gərginliyin azaldılması və regional sabitliyin təmin edilməsi istiqamətində atılan mühüm diplomatik addım kimi qiymətləndirilir. Tərəflər, bölgənin gələcəyi üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən bu danışıqların potensial nəticələrini və regiona təsirlərini geniş şəkildə müzakirə ediblər.

ABŞ və İran arasında nüvə proqramı və sanksiyalarla bağlı illərdir davam edən gərginlik, region ölkələrinin təhlükəsizliyinə birbaşa təsir göstərir. Bu danışıqlar, hər iki ölkənin münasibətlərində yeni bir səhifə açmaq potensialına malik olsa da, eyni zamanda regionda müxtəlif maraqların toqquşmasına da səbəb ola bilər.

İraq, həm ABŞ, həm də İranla sıx əlaqələri olan bir ölkə kimi, bu danışıqlarda xüsusi bir mövqeyə malikdir. Bağdad, Tehran və Vaşinqton arasında vasitəçi rolunu oynamağa çalışaraq, regional de-eskalasiyaya töhfə vermək niyyətindədir. Səudiyyə Ərəbistanı isə İranla uzun illərdir davam edən rəqabət fonunda, bu danışıqların öz milli maraqlarına uyğun nəticələnməsini istəyir.

Görüşdə, ABŞ-İran danışıqlarının regional təhlükəsizlik, enerji bazarları və terrorizmlə mübarizə kimi sahələrə necə təsir edəcəyi detallı şəkildə nəzərdən keçirilib. İki ölkə rəsmiləri, bölgədə sülh və sabitliyin bərqərar olması üçün ortaq mövqelər tapmağa çalışıblar.

İraqın bu cür diplomatik səyləri, bölgədəki digər ölkələr tərəfindən də müsbət qarşılanır. Bağdadın vasitəçilik rolu, gərginliyin azaldılması və dialoq platformalarının yaradılması üçün əhəmiyyətli bir fürsət təqdim edir. Bu, regionda uzunmüddətli sülhün və əməkdaşlığın təməlini qoya bilər.

Səudiyyə Ərəbistanı ilə İraq arasındakı bu müzakirələr, regionda diplomatik fəallığın artdığını göstərir. ABŞ-İran danışıqlarının yekun nəticəsindən asılı olmayaraq, regional oyunçuların bir araya gələrək mövqelərini uzlaşdırması, gələcək üçün ümidverici bir əlamətdir. Bölgənin qarşılaşdığı çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üçün dialoq və əməkdaşlıq yeganə yoldur.