Blog

Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdet Yılmazın “İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış qlobal nizam sanki geriyə qayıdır” açıqlaması beynəlxalq gündəmdə ciddi müzakirələrə səbəb olub. Bu bəyanat, mövcud dünya nizamının dayanıqlılığı və gələcəyi ilə bağlı artan narahatlıqları bir daha gündəmə gətirir. Yılmazın sözləri, qlobal geosiyasətdə müşahidə olunan köklü dəyişikliklərin mahiyyətini əks etdirir.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra qurulan qlobal nizam, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Bretton Vuds sistemi və beynəlxalq hüquq normaları kimi sütunlar üzərində yüksəlmişdi. Bu sistemin əsas məqsədi, böyük müharibələrin qarşısını almaq, ölkələr arasında əməkdaşlığı təşviq etmək və kollektiv təhlükəsizliyi təmin etmək idi. Uzun illər nisbi sülh və sabitlik təmin edən bu nizam, indi görünür ki, ciddi sınaqlarla üz-üzədir.

Cevdet Yılmazın qeyd etdiyi “geriyə qayıtma” tendensiyası, bir sıra amillərlə izah oluna bilər. Bunlara artan regional münaqişələr, beynəlxalq hüquqa məhəl qoyulmaması, güclü dövlətlər arasında rəqabətin kəskinləşməsi, millətçiliyin yüksəlişi və beynəlxalq təşkilatların effektivliyinin azalması daxildir. Bu proseslər, İkinci Dünya müharibəsi öncəsi dövrün xarakterik xüsusiyyətlərini xatırladır.

Qlobal nizamın bu şəkildə dəyişməsi, beynəlxalq münasibətlərdə qeyri-müəyyənliyi artırır. Yeni güc mərkəzlərinin yaranması, köhnə alyansların sarsılması və təsir dairələri uğrunda mübarizələr, dünya siyasətini daha mürəkkəb və proqnozlaşdırılması çətin bir mərhələyə daxil edir. Bu vəziyyət, xüsusilə kiçik və orta ölçülü ölkələr üçün ciddi çağırışlar yaradır.

Yılmazın xəbərdarlığı, dünya liderlərini və beynəlxalq icmanı mövcud vəziyyəti dərindən təhlil etməyə və gələcək üçün yeni strategiyalar hazırlamağa vadar edir. Əks halda, post-müharibə dövründə əldə edilmiş nailiyyətlərin təhlükə altına düşməsi riski mövcuddur. Bu, sadəcə siyasi deyil, həm də iqtisadi və sosial sabitlik üçün əhəmiyyət kəsb edir.

Ümumilikdə, Cevdet Yılmazın sözləri, bəşəriyyətin böyük tarixi qovşaqlardan birində olduğunu göstərir. Qlobal nizamın gələcəyi ilə bağlı qəbul ediləcək qərarlar, yaxın onilliklərdə dünyanın hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini müəyyən edəcək. Bu səbəbdən, beynəlxalq əməkdaşlığın və dialoqun əhəmiyyəti heç vaxt bu qədər vacib olmamışdı.

Son dövrlərin ən cəsarətli və heyrətamiz cinayət hadisələrindən biri baş verib. Naməlum şəxslər bankı soyduqdan sonra əvvəlcədən qazdıqları tunel vasitəsilə izi itirməyi bacarıblar. Bu hadisə, sanki Hollivud filmlərindən birinin ssenarisini xatırladır və cəmiyyətdə geniş müzakirələrə səbəb olub.

Məlumatlara görə, soyğunçular bankın təhlükəsizlik sistemlərini aşmaq üçün xüsusi hazırlıq görüblər. Onlar bank binasının yaxınlığından başlayan və birbaşa xəzinə otağına qədər uzanan mürəkkəb bir tunel sistemi inşa ediblər. Bu tunelin qazılması üçün xeyli vaxt və resurs sərf edildiyi güman olunur.

Soyğunçular banka daxil olduqdan sonra qısa müddətdə külli miqdarda pul və qiymətli əşyaları ələ keçiriblər. Hadisə yerindən qaçmaq üçün də tuneldən istifadə edən cinayətkarlar, hüquq-mühafizə orqanlarının gəlişindən əvvəl ərazini tərk edə biliblər. Bu, onların planının nə qədər dəqiqliklə hazırlandığını göstərir.

Polis dərhal genişmiqyaslı axtarış əməliyyatına başlayıb. Tunelin quruluşu və qazılma texnikası ilə bağlı araşdırmalar aparılır. Hadisə yerindən götürülən dəlillər cinayətkarların kimliyini müəyyən etməkdə kömək edə bilər. Lakin soyğunçuların peşəkarlığı istintaqı çətinləşdirir.

Bu cür hadisələr bank təhlükəsizliyi sistemlərinin yenidən qiymətləndirilməsi zərurətini ortaya qoyur. Mütəxəssislər, gələcəkdə bənzər cinayətlərin qarşısını almaq üçün daha müasir və effektiv təhlükəsizlik tədbirlərinin tətbiq edilməsinin vacibliyini vurğulayırlar.

Cinayətkarların bu qədər cəsarətli və mürəkkəb bir planı necə həyata keçirdiyi hələ də sirr olaraq qalır. Hüquq-mühafizə orqanları ictimaiyyətdən hadisə ilə bağlı hər hansı məlumatı bildirmələrini xahiş edir. Axtarışlar davam edir və soyğunçuların tezliklə yaxalanacağı ümid edilir.

Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi regionda mövcud problemlərin həllində tərəfdaş ölkələrlə birgə əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayıb. Bu bəyanat regionda sülh və sabitliyin təmin edilməsi, eləcə də iqtisadi inkişaf perspektivləri fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Bildirilib ki, region ölkələri üzləşdikləri çağırışları və imkanları yalnız birgə səylərlə effektiv şəkildə dəyərləndirə bilərlər. Bu yanaşma, xüsusilə post-münaqişə dövründə yeni əməkdaşlıq formatlarının formalaşdırılması üçün zəmin yaradır.

Prezidentin köməkçisi qeyd edib ki, bu birgə həll yolları təkcə təhlükəsizlik məsələlərini deyil, həm də nəqliyyat, enerji, ticarət və mədəniyyət sahələrində əlaqələrin dərinləşdirilməsini əhatə etməlidir. Regional inteqrasiya uzunmüddətli sabitliyin əsasını təşkil edir.

Azərbaycan regionda sülhün və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın tərəfdarı kimi çıxış edir və bu istiqamətdə konstruktiv addımlar atır. Ölkəmiz regional tərəfdaşlarla dialoqun gücləndirilməsinə xüsusi önəm verir.

Bu cür əməkdaşlıq regionda gərginliyin azaldılmasına, etimadın artırılmasına və ümumi rifahın yüksəlməsinə xidmət edəcək. Tərəfdaşlıq prinsipləri əsasında qurulan münasibətlər bütün region üçün davamlı inkişafı təmin edə bilər.

Beləliklə, Azərbaycanın Prezident köməkçisinin bəyanatı regionda yeni əməkdaşlıq mərhələsinin başlanğıcı kimi qəbul edilə bilər ki, bu da bütün tərəflər üçün müsbət nəticələr vəd edir.

ABŞ və Türkiyə arasında uzun müddətdir davam edən sanksiya gərginliyinin tezliklə həll olunacağına dair ümidverici xəbərlər gəlir. Tanınmış şərhçi Barrakın açıqlamasına görə, Vaşinqton və Ankara bu həssas məsələni yaxın zamanlarda aradan qaldırmaq niyyətindədir.

Bu bəyanat, iki strateji tərəfdaş arasında son illərdə yaranmış bir sıra fikir ayrılıqları, xüsusilə Türkiyənin Rusiyadan S-400 hava hücumundan müdafiə sistemləri alması ilə əlaqədar tətbiq edilən sanksiyaların fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. S-400 məsələsi ABŞ-ın NATO müttəfiqi Türkiyəyə qarşı CAATSA sanksiyaları tətbiq etməsinə səbəb olmuşdu.

Məsələnin həlli iki ölkə arasındakı münasibətlərin normallaşması üçün mühüm bir addım olacaq. Bu, həm regional təhlükəsizlik, həm də NATO çərçivəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi baxımından müsbət təsir göstərə bilər. ABŞ və Türkiyə Yaxın Şərqdə və Qara dəniz regionunda bir çox ortaq maraqlara malikdirlər.

Sanksiyaların aradan qaldırılması Türkiyə iqtisadiyyatı üçün də əhəmiyyətli faydalar vəd edir, xüsusilə müdafiə sənayesindəki məhdudiyyətlərin yumşaldılması gözlənilir. Bu addım, Türkiyənin beynəlxalq arenadakı mövqeyini də gücləndirə bilər.

Barrakın bu açıqlaması, iki ölkə arasında diplomatik kanalların aktiv şəkildə işlədiyini və qarşılıqlı anlaşmaya nail olmaq üçün səylərin davam etdiyini göstərir. Gözlənilən razılaşma, ABŞ-Türkiyə strateji tərəfdaşlığının yeni bir mərhələsinin başlanğıcı ola bilər.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin milli maraqlarını qorumaq və strateji hədəflərinə çatmaq üçün güclü siyasi iradə, təmkinli səbr və çevik diplomatiya əsas amillərdəndir. Bu prinsiplər xüsusilə Azərbaycan kimi mürəkkəb geosiyasi regionda yerləşən ölkələr üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycan son illərdə bu prinsipləri uğurla tətbiq edərək öz tarixində yeni bir səhifə açmışdır. Uzun illər davam edən işğal faktoru ilə mübarizədə göstərilən siyasi iradə, beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyindən geri çəkilməmək əzmi sayəsində ölkə öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmişdir. Bu, həm daxili, həm də xarici siyasətdə nümayiş etdirilən qətiyyətin bariz nümunəsidir.

Zəfərin əldə olunmasında təmkinli səbr faktoru da mühüm rol oynamışdır. Azərbaycan illərlə beynəlxalq platformalarda haqq səsini ucaltmış, danışıqlar prosesində konstruktiv mövqe tutmuş, lakin milli maraqlardan heç vaxt güzəştə getməmişdir. Bu səbr strateji planlaşdırmanın və gələcəyə yönəlik düşüncə tərzinin nəticəsi idi.

Eyni zamanda, ölkənin xarici siyasətində nümayiş etdirilən çeviklik regionda və beynəlxalq arenada baş verən dəyişikliklərə adekvat reaksiya verməyə imkan yaratmışdır. Müxtəlif dövlətlərlə balanslı münasibətlərin qurulması, regional əməkdaşlıq formatlarının genişləndirilməsi Azərbaycanın təhlükəsizliyini və inkişafını təmin edən vacib addımlar olmuşdur.

Hazırda Azərbaycan işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və reinteqrasiyası, habelə regionda dayanıqlı sülhün təmin edilməsi istiqamətində böyük layihələr həyata keçirir. Bu proseslərdə də siyasi iradə, səbr və çeviklik prinsipləri öz aktuallığını qoruyur. Ölkənin rəhbərliyi yeni reallıqları nəzərə alaraq gələcək inkişaf strategiyalarını müəyyənləşdirir.

Regional və qlobal çağırışlar fonunda Azərbaycanın bu prinsiplərə sadiq qalması onun beynəlxalq mövqeyini daha da gücləndirir. Milli maraqların müdafiəsi, iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi və sülhün təmin edilməsi üçün bu üç amil – siyasi iradə, səbr və çeviklik – Azərbaycanın gələcək uğurlarının əsas təminatçısı olaraq qalacaqdır.