Blog

Böyük Britaniya Xarici İşlər Naziri, Hörmüz boğazında gərginliyin azaldılması və beynəlxalq dənizçilik hüququna riayət edilməsi ilə bağlı İrana ciddi çağırış edib. Bu çağırış regionda son zamanlar artan gərginlik fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Hörmüz boğazı dünya neft ticarətinin əsas arteriyalarından biri hesab olunur. Qlobal enerji təchizatının böyük bir hissəsi bu strateji su yolundan keçir. Boğazın bağlanması və ya burada baş verə biləcək hər hansı bir pozuntu dünya iqtisadiyyatına ciddi zərbə vura bilər.

Britaniya rəsmisi Tehranı boğazda gəmilərin sərbəst hərəkətini təmin etməyə, beynəlxalq normalara uyğun davranmağa və regionda sabitliyi pozacaq addımlardan çəkinməyə çağırıb. Bu, xüsusilə son dövrlərdə boğazda bir sıra insidentlərin yaşandığı bir vaxta təsadüf edir.

Beynəlxalq ictimaiyyət Hörmüz boğazının təhlükəsizliyini diqqətlə izləyir. Bir çox ölkə regionda gərginliyin artmasından narahatdır və bütün tərəfləri təmkinli olmağa çağırır. Britaniyanın bu mövqeyi də beynəlxalq təhlükəsizliyin təmin edilməsinə yönəlib.

İranın bu çağırışa necə reaksiya verəcəyi hələlik bəlli deyil. Lakin Tehranın regional siyasətində atacağı addımlar yaxın gələcəkdə boğazda və ümumilikdə Fars körfəzi regionunda vəziyyətin necə inkişaf edəcəyinə təsir edəcək.

Qeyd edək ki, Hörmüz boğazı regionda geopolitik əhəmiyyətinə görə daim diqqət mərkəzindədir. Onun təhlükəsizliyi təkcə region ölkələri üçün deyil, bütün dünya üçün strateji əhəmiyyətə malikdir.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi “blokada” davam etdiyi müddətcə Hörmüz boğazının bağlı qalacağını bəyan edib. Bu sərt xəbərdarlıq, Tehran və Vaşinqton arasında onsuz da gərgin olan münasibətləri daha da qızışdırır və regionda yeni eskalasiya təhlükəsi yaradır.

SEPAH rəsmiləri bildiriblər ki, əgər ABŞ İrana qarşı iqtisadi sanksiyalarını və neft ixracına qoyulan məhdudiyyətləri davam etdirsə, İran da öz növbəsində strateji Hörmüz boğazını beynəlxalq gəmiçilik üçün bağlamaq məcburiyyətində qalacaq. Bu, İranın uzun müddətdir səsləndirdiyi, lakin son vaxtlar daha kəskin tonla ifadə etdiyi bir təhdiddir.

Hörmüz boğazı Fars körfəzini Oman körfəzi və Ərəb dənizi ilə birləşdirən dünyanın ən mühüm neft nəqli marşrutlarından biridir. Qlobal neft tədarükünün təxminən üçdə biri bu boğazdan keçir. Onun bağlanması dünya bazarlarında neft qiymətlərinin kəskin artmasına və qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.

ABŞ-ın “blokadası” dedikdə, əsasən, İranın nüvə proqramı ilə bağlı tətbiq edilən genişmiqyaslı iqtisadi sanksiyalar, xüsusilə də İran neftinin dünya bazarlarına çıxışını məhdudlaşdıran tədbirlər nəzərdə tutulur. Tehran bu sanksiyaları öz suverenliyinə qarşı iqtisadi müharibə kimi qiymətləndirir.

SEPAH-ın bu bəyanatı, həm də regionda artan hərbi gərginlik fonunda verilib. ABŞ və onun müttəfiqləri Fars körfəzində hərbi mövcudluğunu gücləndirərkən, İran da öz müdafiə qabiliyyətini nümayiş etdirməyə çalışır. Hörmüz boğazının statusu uzun illərdir ki, İran-ABŞ münasibətlərində həssas bir nöqtə olaraq qalır.

Beynəlxalq ictimaiyyət bu cür təhdidləri narahatlıqla izləyir, çünki boğazın bağlanması yalnız regional deyil, qlobal sabitliyə də ciddi təsir göstərə bilər. Diplomatik həll yolları tapılmadığı təqdirdə, Hörmüz boğazı üzərindəki gərginlik daha da artaraq gözlənilməz nəticələrə yol aça bilər.

Son günlər cəmiyyətdə bank kartları ilə aparılan ödənişlərə yeni vergi və ya xidmət haqqının tətbiq ediləcəyi ilə bağlı yayılan şayiələr ciddi narahatlıq yaradıb. Hər gün milyonlarla vətəndaşın istifadə etdiyi bank kartları vasitəsilə həyata keçirilən əməliyyatlara əlavə xərcin gəlməsi ehtimalı həm iqtisadçılar, həm də sadə vətəndaşlar arasında geniş müzakirələrə səbəb olub.

Məsələ ilə bağlı müxtəlif dövlət qurumlarından hələlik rəsmi açıqlama verilməsə də, sosial şəbəkələrdə və bəzi media orqanlarında yayılan məlumatlar əhalinin diqqət mərkəzindədir. Xüsusilə nağdsız ödənişlərin təşviq edildiyi bir dövrdə bu cür addımın atılması ölkənin rəqəmsal iqtisadiyyata keçid strategiyasına necə təsir edəcəyi sual doğurur.

İqtisadçı ekspert Əli Həsənovun sözlərinə görə, bank kartları ilə ödənişlərə əlavə yük qoyulması nağdsız dövriyyənin həcmini azalda bilər. “Bu, insanların yenidən nağd pula üstünlük verməsinə səbəb olar ki, bu da şəffaflığın azalması və kölgə iqtisadiyyatının genişlənməsi riskini artırar,” – deyə ekspert qeyd edib. O, həmçinin əlavə verginin istehlakçıların xərcləmə qabiliyyətinə mənfi təsir edəcəyini vurğulayıb.

Maliyyə bazarları üzrə mütəxəssislər hesab edirlər ki, əgər belə bir qərar qəbul olunarsa, bu, bank sektorunun da fəaliyyətinə təsirsiz ötüşməyəcək. Banklar üçün tranzaksiya gəlirlərinin azalması və müştəri məmnuniyyətinin aşağı düşməsi kimi problemlər yarana bilər. Bu isə öz növbəsində bank xidmətlərinin keyfiyyətinə və əlçatanlığına təsir göstərə bilər.

Vətəndaşlar da bu xəbəri narahatlıqla qarşılayırlar. Bir çoxları gündəlik alış-verişlərində, kommunal ödənişlərində və digər maliyyə əməliyyatlarında kartlardan fəal şəkildə istifadə edirlər. Onlar üçün hər ödənişə əlavə xərcin gəlməsi büdcələrinə gözlənilməz yük olacaq.

Hazırda rəsmi qurumların məsələyə aydınlıq gətirməsi gözlənilir. İctimaiyyət bank kartı ilə ödənişlərə tətbiq ediləcək hər hansı yeniliyin əsaslandırılmasını və onun iqtisadiyyata, eləcə də vətəndaşlara təsirinin hərtərəfli qiymətləndirilməsini tələb edir. Şəffaflıq və açıq dialoq bu cür həssas məsələlərdə vacibdir.

Niderlandın Baş naziri Mark Rutte ABŞ-nin Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatından (NATO) çıxması ehtimalı ilə bağlı yayılan narahatlıqlara aydınlıq gətirib. O, ABŞ-nin müttəfiqlikdən geri çəkiləcəyinə inanmadığını vurğulayıb.

Son dövrlərdə, xüsusilə ABŞ-də keçiriləcək prezident seçkiləri ərəfəsində bəzi siyasi dairələr və ekspertlər Vaşinqtonun NATO-ya sadiqliyi ilə bağlı suallar qaldırırdılar. Rutte bu cür narahatlıqların əsassız olduğunu bildirib və ABŞ-nin alyansdakı rolunun həlledici əhəmiyyətini qeyd edib.

Rutte öz açıqlamasında bildirib ki, ABŞ-nin NATO-dan çıxması onun öz maraqlarına zidd olar. O, alyansın təkcə Avropanın deyil, həm də ABŞ-nin təhlükəsizliyi üçün kritik bir platforma olduğunu vurğulayıb. “Mən buna inanmıram,” deyə o, ABŞ-nin NATO-dan ayrılacağı ehtimalı barədə danışarkən qətiyyətlə söyləyib.

Niderland Baş naziri həmçinin, transatlantik əlaqələrin gücünə və davamlılığına inamını ifadə edib. Onun sözlərinə görə, NATO kollektiv müdafiənin təməl daşı olaraq qalır və qlobal təhlükəsizlik çağırışları qarşısında birliyin vacibliyi daha da artır.

Mark Ruttenin bu açıqlamaları, onun NATO-nun baş katibi postuna namizədliyi fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Onun bu mövqeyi alyans daxilindəki sabitliyi və gələcək istiqaməti ilə bağlı müzakirələrə müsbət töhfə verir.

Bu cür bəyanatlar, müttəfiqlər arasında etimadı gücləndirməyə və alyansın gələcək fəaliyyəti üçün aydın bir yol xəritəsi çəkməyə xidmət edir. Rutte, NATO-nun bütün üzvlərinin ümumi dəyərlərə sadiq qalmasının vacibliyini bir daha vurğulayıb.