Blog

İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu, İranla müharibənin hələ bitmədiyini və yeni hadisələrin mümkün olduğunu bəyan edib. Bu açıqlama regionda onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da qızışdıra biləcək ciddi bir xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilir.

Netanyahu bu sözləri İsrailin təhlükəsizlik orqanlarının rəhbərləri ilə keçirdiyi görüşdə səsləndirib. Onun fikrincə, İranın nüvə proqramı, regiondakı proksi qüvvələri dəstəkləməsi və İsrailə qarşı düşmənçilik mövqeyi davamlı təhlükə mənbəyidir.

İsrail və İran arasında uzun illərdir davam edən “kölgə müharibəsi” son dövrlərdə daha açıq toqquşmalara çevrilib. Suriyada İranla əlaqəli hədəflərə qarşı İsrail hücumları və Qırmızı dənizdəki gəmi insidentləri bu gərginliyin bariz nümunələridir.

Baş nazirin bu bəyanatı, İsrailin İranın regiondakı təsirini azaltmaq və nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq üçün hərbi variantları nəzərdən keçirməkdə davam etdiyini göstərir. Bu, beynəlxalq ictimaiyyəti də narahat edən bir məsələdir.

Analitiklər Netanyahunun bu sözlərini həm daxili auditoriyaya, həm də beynəlxalq tərəfdaşlara ünvanlanmış bir mesaj kimi şərh edirlər. O, regionda İsrailin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün qətiyyətli addımlar atmağa hazır olduğunu vurğulayır.

Yaxın Şərqdəki siyasi və hərbi dinamika son dərəcə kövrəkdir. Hər hansı bir səhv addım və ya yanlış hesablanmış bəyanat genişmiqyaslı münaqişəyə yol aça bilər ki, bu da region üçün fəlakətli nəticələr doğurar.

İran tərəfi isə İsrailin təhdidlərini rədd edir və öz nüvə proqramının sülh məqsədli olduğunu iddia edir. Lakin bu qarşılıqlı ittihamlar və gərginlik fonunda sülh danışıqları üçün zəmin getdikcə daralır.

İranın yarırəsmi “Tasnim” xəbər agentliyi, Tehranın ABŞ hərbi gəmilərinə qarşı sərt cavab verdiyini iddia edib. Bu iddia, ABŞ qüvvələri tərəfindən İran gəmisinin saxlanılmasından sonra ortaya çıxıb və regionda gərginliyi daha da artırıb.

“Tasnim”in məlumatına görə, İran gəmisinin saxlanılmasına cavab olaraq, Tehran ABŞ-nin hərbi gəmilərinə qarşı “zərbə endirib”. Bu iddia, iki ölkə arasında onsuz da kövrək olan münasibətləri ciddi şəkildə pisləşdirə biləcək potensial təhdid kimi qiymətləndirilir.

Hadisənin təfərrüatları hələlik tam aydın deyil. Nə İran gəmisinin növü, nə də saxlanılma şəraiti barədə ətraflı məlumat verilməyib. Eyni zamanda, Tehranın ABŞ gəmilərinə qarşı “zərbə”sinin xarakteri də qeyri-müəyyən olaraq qalır. Bunun kinetik bir hücum, yoxsa başqa bir cavab forması olduğu dəqiqləşdirilməyib.

ABŞ rəsmiləri tərəfindən bu iddialarla bağlı hələlik heç bir rəsmi təsdiq və ya təkzib verilməyib. Bu isə vəziyyəti daha da qeyri-müəyyən edir və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini regiona yönəldir.

Bu cür insidentlər Fars körfəzi və Hörmüz boğazında tez-tez baş verir. ABŞ və İran arasında dənizdəki qarşıdurmalar, bölgədə gərginliyin əsas mənbələrindən biridir və hər iki tərəf bir-birini təxribatda ittiham edir.

Analitiklər hesab edir ki, bu iddia təsdiqini taparsa, ABŞ və İran arasında hərbi qarşıdurma riskini xeyli artıracaq. İranın nüvə proqramı və regiondakı fəaliyyətləri ilə bağlı davam edən fikir ayrılıqları fonunda, bu cür hadisələr vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.

Beynəlxalq təşkilatlar və böyük dövlətlər tərəfləri təmkinli olmağa və gərginliyi azaltmağa çağırır. Regionda sülh və sabitliyin təmin edilməsi üçün diplomatik səylərin artırılması vacibdir.

İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahunun məhkəmə ifadəsinin alınması növbəti dəfə təxirə salınıb. Bu qərar, ölkə daxilində onsuz da gərgin olan siyasi mühiti daha da qızışdırıb və Netanyahunun hüquqi mübarizəsində yeni bir mərhələnin başlanğıcını qeyd edir.

Baş nazir Netanyahunun üzərində uzun müddətdir ki, korrupsiya, rüşvət və etibardan sui-istifadə ittihamları mövcuddur. Bu ittihamlar onun siyasi karyerasına ciddi kölgə salır və İsrail cəmiyyətində dərin fikir ayrılıqlarına səbəb olur.

Məhkəmənin ifadəni təxirə salma qərarının səbəbləri barədə rəsmi açıqlama verilməsə də, analitiklər bunun hüquqi prosedurların mürəkkəbliyi və ya müdafiə tərəfinin əlavə hazırlıq tələbi ilə bağlı ola biləcəyini ehtimal edirlər.

Bu təxirəsalma, Netanyahunun hökumətinin və şəxsi imicinin onsuz da zəifləmiş vəziyyətini daha da pisləşdirə bilər. Həm daxili, həm də beynəlxalq arenada İsrailin siyasi sabitliyi ilə bağlı narahatlıqlar artmaqdadır.

Müxalifət partiyaları məhkəmənin bu qərarına sərt reaksiya verərək, Baş nazirin məhkəmə prosesini uzatmağa çalışdığını iddia edirlər. Onlar Netanyahunun istefasını tələb edərək, ölkənin normal siyasi axarına qayıtmasının vacibliyini vurğulayırlar.

İsrail ictimaiyyəti də bu hadisələrə diqqətlə yanaşır. Küçələrdə Netanyahunun əleyhinə və lehinə nümayişlər davam edir, bu da cəmiyyətdəki dərin qütbləşməni bir daha nümayiş etdirir.

Növbəti məhkəmə tarixi hələlik açıqlanmasa da, bu prosesin İsrailin yaxın gələcək siyasi mənzərəsini formalaşdıran əsas amillərdən biri olacağı gözlənilir.

Dünya əmtəə bazarlarında neftin qiymətləri əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib. Son məlumatlara görə, qara qızılın bir barelinin dəyəri 5%-dən çox artaraq investorlar və iqtisadçılar arasında böyük marağa səbəb olub.

Bu bahalaşma bir neçə amilin təsiri ilə baş verib. Analitiklər dünya iqtisadiyyatının bərpası ilə neftə tələbatın artmasını, həmçinin bəzi neft hasil edən ölkələrdə tədarük zəncirlərində yaranan problemləri əsas səbəb kimi göstərirlər. Geopolitik gərginliklər də qiymətlərə təsir edən mühüm faktorlardan biridir.

Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barelinin qiyməti yüksəlib. Eyni zamanda, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “WTI” markalı neftin qiyməti də oxşar tendensiya nümayiş etdirərək əhəmiyyətli dərəcədə bahalaşıb. Bu artım dünya birjalarında əhəmiyyətli dəyişikliklərə yol açıb.

Azərbaycan kimi neft ixrac edən ölkələr üçün bu bahalaşma müsbət iqtisadi təsir göstərə bilər. Ölkənin dövlət büdcəsinə daxilolmaların artması proqnozlaşdırılır ki, bu da sosial və iqtisadi layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.

Lakin, neft qiymətlərinin artması idxalçı ölkələr üçün yanacaq və enerji xərclərinin yüksəlməsi deməkdir. Bu, inflyasiya təzyiqlərini artıra və istehlakçıların xərcləmə qabiliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Dünya iqtisadiyyatının bərpası fonunda bu amil xüsusilə diqqət mərkəzindədir.

Ekspertlər yaxın gələcəkdə neft bazarlarında volatilliyin davam edəcəyini proqnozlaşdırırlar. Tələb və təklif arasındakı balans, OPEC+ qrupunun hasilat siyasəti və qlobal siyasi hadisələr qiymətlərin istiqamətini müəyyən edən əsas faktorlar olaraq qalacaq.

Amerika Birləşmiş Ştatlarının İrana qarşı hərbi əməliyyatlara və regiondakı mövcudluğuna sərf etdiyi xərclər 56 milyard dolları keçib. Bu fantastik rəqəm, iki ölkə arasındakı onilliklər boyu davam edən gərginliyin maliyyə yükünü bir daha gözlər önünə sərir və Vaşinqtonun Tehranla bağlı strategiyasının dərinliyini göstərir.

Bu böyük məbləğ təkcə birbaşa hərbi əməliyyatları deyil, həm də Fars körfəzindəki hərbi mövcudluğu, kəşfiyyat fəaliyyətlərini, sanksiyaların icrasını və regiondakı müttəfiqlərə dəstəyi əhatə edir. ABŞ-ın İrana qarşı sərt mövqeyi, əsasən, Tehranın nüvə proqramı, ballistik raket inkişafı və regional təsiri ilə bağlı narahatlıqlarla əlaqədardır.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bu xərclər ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki strateji maraqlarını qorumaq və İranın regionda hegemonluq cəhdlərinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Lakin bu maliyyə yükü, ABŞ-ın daxili siyasətində də mübahisələrə səbəb olur, vergi ödəyicilərinin pullarının bu şəkildə xərclənməsinin effektivliyi və zəruriliyi daim müzakirə olunur.

İranla ABŞ arasındakı gərginlik, Yaxın Şərq regionunda sabitliyi pozan əsas amillərdən biri olaraq qalır. Bu böyük hərbi xərclər, həm də region ölkələrinin müdafiə büdcələrini artırmasına təkan verir, nəticədə silahlanma yarışına və daha böyük qeyri-sabitliyə yol açır.

Analitiklər hesab edirlər ki, bu maliyyə axını, münaqişənin həlli üçün diplomatik yolların tapılmasının vacibliyini bir daha vurğulayır. Əks halda, hərbi xərclərin artması, uzunmüddətli perspektivdə heç bir tərəfə fayda gətirməyəcək, əksinə, regionda humanitar və iqtisadi böhranları dərinləşdirəcəkdir.