İran İslam Respublikası ABŞ-ın davamlı təhdidlərinin və atəşkəs pozuntularının diplomatik prosesi ciddi şəkildə sekteye uğratdığını bəyan edib.
Bu açıqlama İranın Xarici İşlər naziri Abbas Ərəqçi tərəfindən Pakistanın Xarici İşlər naziri İshaq Dar ilə telefon danışığı zamanı verilib.
Nazir Ərəqçi, ABŞ ilə əldə edilmiş atəşkəs razılaşmasının mütəmadi olaraq pozulduğunu və Vaşinqtondan gələn təhdidlərin ikitərəfli münasibətlərdə gərginliyi artırdığını vurğulayıb.
O, bu cür hərəkətlərin regionda sabitliyi təhdid etdiyini və hər hansı bir sülh danışıqlarının irəliləməsinə mane olduğunu qeyd edib.
İranlı nazir, ABŞ-ın bu yanaşmasının diplomatik səyləri boşa çıxardığını və etimad mühitinin yaranmasına imkan vermədiyini bildirib.
Ərəqçi beynəlxalq hüquqa və razılaşmalara hörmətin vacibliyini xatırladaraq, gərginliyin azaldılması üçün konstruktiv dialoqun bərpasının zəruriliyini vurğulayıb.
Bu bəyanat, Tehran və Vaşinqton arasında onsuz da gərgin olan münasibətlərdə yeni bir səhifə açaraq, beynəlxalq ictimaiyyəti məsələyə diqqət yetirməyə çağırır.
ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp bəyan edib ki, İranla əldə olunacaq hər hansı yeni razılaşma əvvəlki nüvə sazişindən (Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planı – JCPOA) xeyli üstün olacaq. Bu açıqlama ABŞ-ın keçmiş liderinin Tehranla gələcək münasibətlərə dair baxışlarını bir daha ortaya qoyur və onun xarici siyasət prioritetlərini əks etdirir.
Xatırladaq ki, Tramp administrasiyası 2018-ci ildə İranla 2015-ci ildə imzalanmış nüvə sazişindən birtərəfli qaydada çıxmışdı. O zaman Tramp bu sazişi “fəlakətli” adlandırmış və İranın nüvə proqramını kifayət qədər məhdudlaşdırmadığını, həmçinin Tehranın ballistik raket proqramı və regional fəaliyyətlərini əhatə etmədiyini iddia etmişdi.
Keçmiş prezidentin fikrincə, yeni razılaşma İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını daha effektiv şəkildə almalı, onun raket proqramını əhatə etməli və regionda destabilizasiyaedici fəaliyyətlərinə son qoyulmasını təmin etməlidir. Bu, əvvəlki sazişin boşluqlarını doldurmağa yönəlmiş daha sərt və hərtərəfli bir müqavilə deməkdir.
Trampın bu bəyanatı, onun yenidən prezident seçiləcəyi təqdirdə İran siyasətinin necə formalaşacağına dair ciddi ipucları verir. O, sanksiyalar vasitəsilə İrana təzyiqi artırmaq və Tehranı daha sərt şərtlərlə masaya əyləşdirmək strategiyasını davam etdirmək niyyətindədir.
Hazırda İranın nüvə proqramı ilə bağlı beynəlxalq gərginlik yüksək səviyyədədir. Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) İranın uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsinin nüvə silahı istehsalına yaxın həddə çatdığını bildirir. Bu şəraitdə Trampın yeni razılaşma təklifi beynəlxalq ictimaiyyətdə müxtəlif reaksiyalara səbəb ola bilər.
Analitiklər Trampın bu mövqeyinin onun seçki kampaniyasında mühüm rol oynadığını və xarici siyasət gündəminin əsas elementlərindən biri olduğunu qeyd edirlər. Onun hədəfi, İranın regional təsirini azaltmaq və Yaxın Şərqdə ABŞ-ın mövqeyini gücləndirməkdir.
Belə bir razılaşmanın əldə olunması həm regionda, həm də qlobal miqyasda böyük dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Lakin Tehranın bu cür şərtlərə razı olub-olmayacağı və beynəlxalq ictimaiyyətin dəstəyini qazanıb-qazanmayacağı hələlik sual altındadır.
İranın xarici işlər nazirinin müavini Abbas Əraqçi ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi təhdidlərin diplomatik prosesə ciddi maneə törətdiyini bəyan edib. O, Vaşinqtonun bu yanaşmasının danışıqlar masasında irəliləyiş əldə etməyi çətinləşdirdiyini vurğulayıb.
Əraqçi qeyd edib ki, ABŞ-ın sanksiyaları və hərbi təhdidləri Tehranın beynəlxalq öhdəliklərini yerinə yetirməsinə mane olur və qarşılıqlı etimad mühitini zədələyir. İran tərəfi dəfələrlə bəyan edib ki, təhdid altında danışıqlar aparmaq qəbuledilməzdir.
Bu bəyanat, İran və dünya gücləri arasında 2015-ci il nüvə sazişini (JCPOA) bərpa etmək üçün Vyanada aparılan danışıqlar fonunda verilib. Danışıqlar ABŞ-ın sazişdən birtərəfli qaydada çıxmasından və İrana qarşı sərt sanksiyaları bərpa etməsindən sonra kritik bir mərhələyə daxil olub.
İran rəsmisi vurğulayıb ki, diplomatik həll yolu tapmaq üçün ABŞ ilk növbədə bütün sanksiyaları qaldırmalı və nüvə sazişinə tam şəkildə qayıtmalıdır. Tehranın mövqeyi budur ki, yalnız bundan sonra etibarlı və davamlı danışıqlar aparmaq mümkün olacaq.
Əraqçi əlavə edib ki, ABŞ-ın “maksimum təzyiq” siyasəti uğursuzluğa məhkumdur və regionda gərginliyi daha da artırır. O, beynəlxalq ictimaiyyəti bu məsələdə ədalətli mövqe tutmağa və diplomatik həll yollarını dəstəkləməyə çağırıb.
İranın bu mövqeyi, Vaşinqtonun Tehranla dialoq qurmaq istəyini ifadə etdiyi bir vaxtda, iki ölkə arasında dərin etimadsızlığın mövcudluğunu bir daha nümayiş etdirir. Regionda sülh və sabitliyin təminatı üçün bu gərginliyin aradan qaldırılması vacibdir.
Diplomatik dairələr ABŞ və İran arasında yaranmış bu çıxılmaz vəziyyətdən çıxış yolu tapmaq üçün səyləri davam etdirir, lakin hər iki tərəfin sərt mövqeyi prosesi çətinləşdirir. Gələcək danışıqların taleyi hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Avropa İttifaqı (Aİ) Ukraynaya “simvolik üzvlük” statusu verilməsi variantını fəal şəkildə müzakirə edir. Rusiyanın genişmiqyaslı işğalından sonra Aİ-yə tamhüquqlu üzvlük üçün müraciət edən Kiyev üçün bu təklif, müharibə şəraitində Avropa ilə inteqrasiyanın sürətləndirilməsi cəhdi kimi qiymətləndirilir.
Bu “simvolik üzvlük” statusunun mahiyyəti hələ tam aydınlaşmasa da, onun əsasən siyasi dəstək və həmrəylik mesajı daşıyacağı gözlənilir. Bu, Ukraynanın Aİ-nin dəyərlər ailəsinə aid olduğunu təsdiqləyən, lakin tamhüquqlu üzvlüyün gətirdiyi bütün öhdəlikləri və imtiyazları (məsələn, səsvermə hüququ və vahid bazara tam çıxış) əhatə etməyən bir ara həll yolu ola bilər.
Brüsselin bu addımı atmaqda əsas məqsədi, Ukraynaya davamlı dəstəyini nümayiş etdirmək, ölkənin Avropa perspektivini gücləndirmək və eyni zamanda tamhüquqlu üzvlük prosesinin uzun və mürəkkəb tələblərini nəzərə alaraq vaxt qazanmaqdır. Bu, həm də Ukrayna cəmiyyətində Avropa inteqrasiyasına inamı daha da artırmağa xidmət edə bilər.
Lakin bu təklif bəzi tənqidlərlə də qarşılaşa bilər. Bəzi tərəflər bunu tamhüquqlu üzvlüyün sulandırılmış forması kimi qiymətləndirə, Ukraynanın real gözləntilərini tam qarşılamadığını iddia edə bilərlər. Digər tərəfdən, Aİ daxilində də bu cür presedent yaratmağın gələcək genişlənmə siyasətinə təsirləri ilə bağlı müzakirələr gedir.
Kiyev rəsmiləri dəfələrlə Aİ-yə tamhüquqlu üzvlüyün strateji hədəfləri olduğunu bəyan ediblər. Buna baxmayaraq, “simvolik üzvlük” təklifi, Ukraynanın Avropa ailəsinə daha da yaxınlaşması istiqamətində atılan hər hansı bir addım kimi müsbət qarşılana bilər. Bu, ölkənin müharibədən sonrakı bərpası və islahatlar prosesində əlavə stimul yarada bilər.
Bu müzakirələr Aİ-nin genişlənmə siyasətinin gələcəyi haqqında da mühüm suallar ortaya qoyur. “Simvolik üzvlük” modeli, gələcəkdə digər namizəd ölkələr üçün də nəzərdən keçirilə biləcək yeni bir inteqrasiya forması kimi çıxış edə bilərmi? Bu, Aİ-nin öz daxili strukturunu və qərar qəbuletmə mexanizmlərini necə uyğunlaşdıracağı ilə bağlı daha geniş müzakirələrə yol açır.
Ümumilikdə, Aİ-nin Ukraynaya “simvolik üzvlük” təklifini müzakirə etməsi, regionda cərəyan edən geosiyasi hadisələrə və Ukraynanın Avropa istiqamətli seçiminə verilən cavabdır. Bu, həm siyasi, həm də simvolik dəyər daşıyan bir addım olaraq, Aİ-Ukrayna münasibətlərində yeni bir fəsil aça bilər.
ABŞ Müdafiə Nazirliyi, yəni Pentaqon, Yaxın Şərqdə İrana qarşı həyata keçirilən əməliyyatlar zamanı 415 ABŞ hərbçisinin yaralandığını rəsmən açıqlayıb. Bu məlumat, regiondakı gərginliyin miqyası və ABŞ qüvvələrinin üzləşdiyi risklər barədə ciddi narahatlıqlar doğurur.
Açıqlamada qeyd olunur ki, bu yaralanmalar əsasən İraq və Suriyadakı ABŞ hərbi bazalarına qarşı İran tərəfindən dəstəklənən qrupların pilotsuz təyyarə və raket hücumları nəticəsində baş verib. Son illərdə bu cür hücumların sayı əhəmiyyətli dərəcədə artıb və ABŞ-ın regional maraqları üçün ciddi təhdid yaratmaqdadır.
Yaralanan hərbçilərin böyük əksəriyyəti partlayışlar nəticəsində yaranan travmatik beyin zədələri (TBZ) və digər daxili xəsarətlər alıb. Bu cür zədələr uzunmüddətli müalicə və reabilitasiya tələb edə bilər ki, bu da hərbi personalın sağlamlığına və döyüş qabiliyyətinə ciddi təsir göstərir.
Pentaqonun bu açıqlaması, ABŞ-ın regionda İranın təsirini azaltmaq və müttəfiqlərini qorumaq üçün davamlı səylərinin bir hissəsidir. Lakin bu cür əməliyyatlar həm də ABŞ qoşunları üçün yüksək risklər daşıyır və insan itkilərinə səbəb olur.
ABŞ və İran arasında Yaxın Şərqdəki gərginlik uzun müddətdir davam edir. Bu insidentlər, iki ölkə arasındakı “kölgə müharibəsi”nin real nəticələrini bir daha göz önünə sərir və regionda sabitliyin nə qədər kövrək olduğunu göstərir.
Rəsmi məlumatlar, ABŞ-ın regional mövcudluğunun və hərbi əməliyyatlarının davamlı olaraq təhlükə altında olduğunu bir daha sübut edir. Bu vəziyyət, həm Vaşinqtonda, həm də beynəlxalq ictimaiyyətdə regiondakı gərginliyin azaldılması yolları barədə ciddi müzakirələrə səbəb olur.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM), Hörmüz boğazında İran limanlarına doğru irəliləyən 27 gəminin geri qaytarıldığını elan edib. Bu addım, ABŞ-ın İrana tətbiq etdiyi sərt sanksiyalar çərçivəsində atılıb və regionda gərginliyi artıran yeni bir inkişaf kimi qiymətləndirilir.
CENTCOM-dan verilən məlumata görə, adıçəkilən gəmilər İran limanlarına yan almaq istəyirdi. Lakin Vaşinqtonun Tehran rejiminə qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi sanksiyalar, bu cür ticarət əməliyyatlarına mane olur. ABŞ, İranın nüvə proqramı və regional fəaliyyətlərini dayandırmaq üçün təzyiq siyasətini davam etdirir.
Hörmüz boğazı, dünyanın ən strateji dəniz yollarından biridir və qlobal neft təchizatının əhəmiyyətli bir hissəsi bu boğazdan keçir. Bu bölgədə baş verən hər hansı bir insident, dünya iqtisadiyyatına və enerji bazarlarına ciddi təsir göstərmək potensialına malikdir.
ABŞ uzun müddətdir ki, İranın nüvə proqramı və Yaxın Şərqdəki fəaliyyətləri ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirir. Bu narahatlıqlara cavab olaraq İrana qarşı müxtəlif sanksiyalar tətbiq edilib ki, bu da İranın iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərməkdədir.
Gəmilərin geri qaytarılması, beynəlxalq dəniz ticarəti və logistika zəncirləri üçün də müəyyən çətinliklər yaradır. Ticarət gəmiləri üçün təhlükəsizlik və marşrut seçimi məsələləri daha da aktuallaşır, bu da sığorta xərclərinin artmasına səbəb ola bilər.
Ekspertlər, bu cür hadisələrin Yaxın Şərqdəki siyasi və iqtisadi vəziyyətə necə təsir edəcəyini yaxından izləyir. ABŞ və İran arasındakı gərginlik, regionda sabitliyi hər zaman təhdid edən əsas amillərdən biri olaraq qalır və dəniz yollarında gərginliyin artması qlobal narahatlıqları daha da dərinləşdirir.
İranın yeni seçilmiş Prezidenti Məsud Pezeşkiyan, beynəlxalq münasibətlərdə dialoqun əhəmiyyətinə toxunaraq, tərəflərin verdikləri öhdəliklərə sadiq qalmasının vacibliyini vurğulayıb. O, hər cür danışıqların məntiqli bir zəmin üzərində qurulmasının zəruriliyini qeyd edib.
Pezeşkiyanın bu açıqlamaları, xüsusilə ABŞ ilə İran arasındakı gərgin münasibətlər fonunda diqqət çəkir. İran Prezidenti, ölkəsinin beynəlxalq arenadakı mövqeyini bir daha ifadə edərək, zorakılıq və təzyiqlərə qarşı dik duruşunu nümayiş etdirib.
O, “İran xalqı zorakılığa boyun əyməz” deyərək, ölkəsinin milli maraqlarını və suverenliyini qorumaq əzmini ortaya qoyub. Bu bəyanat, İranın xarici siyasətindəki əsas prinsiplərindən birini, yəni xarici müdaxilələrə qarşı müqaviməti əks etdirir.
Prezident Pezeşkiyanın sözləri, regionda və dünyada sülhün, sabitliyin təmin olunması üçün qarşılıqlı hörmət və ədalətə əsaslanan əməkdaşlığın vacibliyini bir daha xatırladır. O, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə riayət edilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Bu mesaj, eyni zamanda, İranın nüvə proqramı və regiondakı rolu ilə bağlı davam edən danışıqlara da işarə edə bilər. Pezeşkiyanın rəhbərliyi altında İranın xarici siyasətində hansı istiqamətlərin üstünlük təşkil edəcəyi maraqla izlənilir.
Müasir futbol dünyasında məğlubiyyətsizlik statusunu qorumaq olduqca çətindir. Lakin Avropada bir komanda var ki, bütün rəqiblərini geridə qoyaraq bu möhtəşəm nailiyyətə imza atıb. Bu klub, qitənin ən güclü liqalarında və turnirlərində heç bir oyunda məğlubiyyət acısını dadmadan irəliləyir.
Bu tarixi uğur, sadəcə bir mövsümlük şans deyil, illərin gərgin əməyinin, düzgün strategiyanın və komanda ruhunun nəticəsidir. Belə bir nailiyyətə imza atmaq üçün həm müdafiədə sarsılmaz olmaq, həm də hücumda effektivlik nümayiş etdirmək lazımdır. Avropada minlərlə peşəkar komandanın olduğu bir mühitdə bu cür bir göstərici əldə etmək heç də asan deyil.
Komandanın bu uğurunun arxasında hansı sirlər dayanır? Ehtimal ki, bu, yüksək səviyyəli məşqçilik, istedadlı oyunçular, dərin heyət və hər oyuna maksimum ciddiyyətlə yanaşmağın vəhdətidir. Hər bir matçda rəqiblərin gücündən asılı olmayaraq, komanda öz oyun fəlsəfəsini tətbiq edə bilir və qələbə üçün mübarizə aparır.
Bu nailiyyət klubun tarixinə qızıl hərflərlə yazılacaq və gələcək nəsillər üçün bir ilham mənbəyi olacaq. Məğlubiyyətsiz status, komandanın azarkeşləri arasında böyük qürur hissi yaradır və futbol ictimaiyyətində geniş müzakirələrə səbəb olur. Bu, sadəcə bir rekord deyil, həm də Avropa futbolunda yeni bir standartın müəyyənləşməsidir.
İndi əsas sual, bu komandanın öz məğlubiyyətsiz seriyasını nə qədər davam etdirə biləcəyidir. Rəqiblər, şübhəsiz ki, onları dayandırmaq üçün əllərindən gələni edəcəklər. Lakin bu tarixi an, Avropa futbolunda yaddaşlarda uzun müddət qalacaq və bir daha sübut edəcək ki, əzmkarlıq və inamla hər şeyə nail olmaq mümkündür.
Azərbaycanın idman infrastrukturunda mühüm yer tutan bir stadionun hərraca çıxarılması qərarı idman ictimaiyyətində geniş müzakirələrə səbəb olub. Bu addım ölkənin idman gələcəyi və mövcud infrastrukturun taleyi ilə bağlı ciddi suallar doğurur.
Hərracın detalları barədə rəsmi məlumatlar hələlik məhdud olsa da, ilkin mənbələr stadionun müəyyən maliyyə öhdəlikləri və ya dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi proqramı çərçivəsində satışa çıxarıldığını göstərir. Bu cür hallarda əsas narahatlıq, obyektin yeni sahibinin onu idman məqsədləri üçün istifadə etməyə davam edib-etməyəcəyidir.
Stadionlar təkcə futbol matçları və ya digər idman tədbirləri üçün deyil, həm də gənc idmançıların yetişdirilməsi, yerli icmaların fəaliyyəti və sağlam həyat tərzinin təşviqi üçün vacib mərkəzlərdir. Onların taleyi minlərlə insanın idmanla bağlı arzularına və fəaliyyətlərinə birbaşa təsir edir.
İdman mütəxəssisləri və ictimai fəallar stadionun yeni sahibinin idman təyinatını qoruyub saxlaması üçün müəyyən şərtlərin qoyulmasının vacibliyini vurğulayırlar. Əks halda, bu cür obyektlərin ticarət mərkəzlərinə və ya yaşayış komplekslərinə çevrilməsi riski mövcuddur ki, bu da ölkənin idman potensialına ciddi zərbə vura bilər.
Bu hərracın nəticələri bir çox yerli idman klubları və federasiyalar üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Stadionun istifadəyə bağlanması və ya təyinatının dəyişdirilməsi bir sıra komandaların məşq və oyun keçirmək üçün yer tapmaqda çətinlik çəkməsinə səbəb ola bilər.
Hərrac prosesinin şəffaf şəkildə aparılması və potensial alıcıların stadionun gələcəyinə dair planlarının açıqlanması gözlənilir. İctimaiyyət stadionun idman məqsədlərinə xidmət etməyə davam edəcəyinə dair zəmanətlər almaq istəyir.
Ölkənin idman irsinin qorunması və gələcək nəsillər üçün sağlam idman infrastrukturunun təmin edilməsi bu cür qərarların qəbulunda prioritet olmalıdır. Ümid edilir ki, bu stadionun taleyi Azərbaycan idmanının xeyrinə həllini tapacaq.
Yeni bir araşdırma elm dünyasında böyük marağa səbəb olub. Bu araşdırma, milyon illərdir Yer kürəsinin dərinliklərində “yuxuda” olan mikroorqanizmlərin geoloji proseslər nəticəsində yenidən səthə çıxdığını ortaya qoyur. Bu kəşf, planetimizin gizli həyatı haqqında bildiklərimizi kökündən dəyişdirə bilər.
Alimlər tərəfindən aparılan bu iş, Yer qabığının altında, ekstremal şəraitdə mövcud olan bu mikrobların necə sağ qaldığını və indi necə hərəkətə keçdiyini araşdırır. Milyon illər boyu dərin qatlarda təcrid olunmuş şəkildə yaşayan bu canlılar, planetimizin daxili dinamikasının bir hissəsi olaraq yuxarıya doğru irəliləyir.
Bu hadisənin əsas səbəbi, Yer qabığında baş verən tektonik hərəkətlər, vulkanik aktivliklər və maye axınları kimi geoloji proseslərdir. Bu proseslər, dərinliklərdəki mikroorqanizmlərin səthə çıxmasına imkan yaradan yollar açır və onları yeni ekoloji mühitlərə daşıyır.
Kəşf, yalnız Yer kürəsindəki həyatın davamlılığı və uyğunlaşma qabiliyyəti haqqında deyil, həm də digər planetlərdəki potensial həyat formaları barədə düşüncələrimizi genişləndirir. Əgər Yer kimi bir planetin dərinliklərində belə həyat mövcud ola bilirsə, Mars və ya digər göy cisimlərinin yeraltı sularında da oxşar yaşam formaları tapıla bilər.
Tədqiqatçılar bu mikrobların səthə çıxdıqdan sonra ətraf mühitə necə təsir edəcəyini və ya yeni ekosistemlərin yaranmasına səbəb olub-olmayacağını araşdırmağa davam edirlər. Bu, həm mövcud ekosistemlər üçün potensial risklər, həm də yeni bioloji kəşflər vəd edir.
Ümumilikdə, bu araşdırma Yer kürəsinin yalnız səthində deyil, dərin qatlarında da mürəkkəb və canlı bir dünyanın mövcud olduğunu bir daha sübut edir. Bu, planetimizin hələ də tam öyrənilməmiş sirlərlə dolu olduğunu göstərir və gələcək elmi tədqiqatlar üçün geniş imkanlar açır.
