Blog

ABŞ-ın Arizona ştatında təxminən 200 milyon illik tarixi olan nəhəng bir daşlaşmış meşə aşkar edilib. Bu unikal kəşf, ağacların belə daşa çevrildiyi, dünyanın ən böyük daşlaşmış meşə ekosistemini təşkil edir.

Sözcü qəzetinin verdiyi məlumata görə, bu möhtəşəm təbiət möcüzəsi milyon illər əvvəlki geoloji proseslərin nəticəsidir. Ağaclar vulkanik kül və su altında qalaraq oksigensiz mühitdə minerallarla əvəz olunmuş, nəticədə daşlaşmış formaya çevrilmişdir.

Bu meşə, paleontoloqlar və geoloqlar üçün əvəzolunmaz bir məlumat mənbəyidir. O, Yerin qədim dövrlərindəki iqlim şəraiti, bitki örtüyü və ekosistemlər haqqında dəyərli ipuçları verir. Hər bir daşlaşmış ağac gövdəsi qədim dövrlərin səssiz şahididir.

Arizona ştatında yerləşən bu ərazi, təkcə elmi əhəmiyyəti ilə deyil, həm də vizual gözəlliyi ilə turistləri cəlb edir. Rəngarəng daşlaşmış ağaclar, qırmızı qum dağları ilə birləşərək heyrətamiz mənzərələr yaradır.

Kəşf edilən bu daşlaşmış meşə ekosistemi, təbiətin zamanla necə dəyişə biləcəyinin və qədim həyat formalarının necə qorunub saxlandığının bariz nümunəsidir. Bu, dünyanın təbii irsinin vacib bir hissəsidir və gələcək nəsillər üçün qorunmalıdır.

2013-cü ildə Pakistanın Bəlucistan əyalətində baş verən 7.7 bal gücündə zəlzələ, təkcə quruya deyil, dənizə də təsir etdi. Bu güclü təkanlar nəticəsində, Oman dənizinin ortasında, sanki bir gecədə, “Zalzala Koh” adı verilən müəmmalı bir ada peyda oldu.

Saniyələr ərzində dənizin səthindən yüksələn bu çamur adası, yerli əhali və elm adamları arasında böyük marağa səbəb oldu. “Zəlzələ dağı” mənasını verən “Zalzala Koh” adanın yaranma səbəbi ilə birbaşa əlaqəli idi – o, zəlzələnin aktivləşdirdiyi sualtı palçıq vulkanının püskürməsi nəticəsində əmələ gəlmişdi.

Belə adalar geoloji aktivlik nəticəsində yaranan müvəqqəti quruluşlardır. Onlar adətən dayanıqsız olurlar və dəniz dalğaları, külək və digər təbii aşınma prosesləri nəticəsində zamanla yox olurlar.

Yaranışından sonra altı il ərzində “Zalzala Koh” adası dəniz səthində mövcudluğunu davam etdirdi. Bu müddət ərzində o, həm tədqiqatçılar, həm də maraqlı insanlar üçün bir cazibə mərkəzi oldu. Adanın qısa ömürlü mövcudluğu, planetimizin geoloji proseslərinin nə qədər dinamik olduğunu bir daha nümayiş etdirirdi.

Lakin təbiətin qanunlarına uyğun olaraq, 2019-cu ildə “Zalzala Koh” adası yavaş-yavaş dənizin dərinliklərinə doğru çəkilməyə başladı. Altı illik mövcudluğundan sonra, o, tamamilə sulara qərq olaraq gözlərdən itdi və yenidən Oman dənizinin sirli dərinliklərində əridi.

Bu hadisə, təbiətin nə qədər möhtəşəm və dəyişkən olduğunu bir daha xatırladır. Bir gecədə yaranan və illər sonra yox olan “Zalzala Koh” adası, geoloji hadisələrin qısa, lakin təsirli bir nümunəsi olaraq tarixə yazıldı.

Son zamanlar London küçələrindən gələn görüntülər dünya ictimaiyyətini və mütəxəssisləri ciddi narahat edib. Şəhərin parklarında və küçələrində müşahidə olunan qeyri-adi bir vəziyyət, təbiətsevərlər arasında böyük müzakirələrə səbəb olub.

Belə ki, adətən palıd qozaları və digər təbii qidalar yığan dələlər, indi tərk edilmiş elektron siqaretləri toplamağa başlayıblar. Bu, onların normal davranışlarından kəskin şəkildə fərqlənən təhlükəli bir vərdiş kimi qiymətləndirilir.

Mütəxəssislər bu qeyri-adi davranışın əsas səbəbini açıqlayıblar. Bildirilir ki, elektron siqaretlərin tərkibindəki nikotin və cəlbedici dadlandırıcılar dələləri özünə çəkir. Heyvanlar, ehtimal ki, bu maddələrin təsiri altında asılılıq yaradan bir vərdişə yiyələniblər.

Bu vəziyyət, yalnız dələlər üçün deyil, həm də şəhər ekosistemi üçün ciddi təhlükə yaradır. Elektron siqaretlərin tərkibindəki kimyəvi maddələr heyvanların sağlamlığına zərər verə bilər və ətraf mühitin çirklənməsinə səbəb ola bilər.

Ekoloqlar və heyvan haqları müdafiəçiləri insanları tərk edilmiş elektron siqaretləri məsuliyyətlə utilizasiya etməyə çağırırlar. Bu cür tullantıların düzgün şəkildə atılması, vəhşi təbiətin və ətraf mühitin qorunması üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.

İnsan anatomiyasının ən maraqlı və uzun müddət sirr pərdəsi altında qalan cəhətlərindən biri, digər primatlarla müqayisədə kişi cinsiyyət orqanının ölçüsüdür. Şimpanzelər, qorillalar və bonobolar kimi yaxın qohumlarımızla müqayisədə insan penisi, bədən ölçülərinə nisbətən gözlənilməz dərəcədə böyükdür.

Bu “təkamül fərqi” uzun illər boyu elm adamlarını düşündürən əsas suallardan biri olub. Niyə təkamül insanlarda bu xüsusiyyəti inkişaf etdirib? Bu ölçünün arxasında hansı bioloji və davranışsal səbəblər durur?

Son araşdırmalar nəticəsində, elm adamları bu sirrin pərdəsini qaldırmağa nail olublar. Onlar insan penisinin digər primatlara nisbətən böyük olmasının əsas səbəblərini və təkamül məqsədlərini aşkar ediblər. Bu kəşf insan təkamülü və reproduktiv strategiyaları haqqında biliklərimizi dərinləşdirir.

Mütəxəssislərin fikrincə, bu ölçü fərqi əsasən cinsi seçim və reproduktiv üstünlüklərlə əlaqələndirilir. Dişilərin cütləşmə zamanı partnyor seçimi və sperm rəqabəti kimi faktorlar, insan penisinin təkamülündə mühüm rol oynamış ola bilər.

Bu yeni tapıntılar, insan bədəninin necə formalaşdığını və təkamül proseslərinin mürəkkəbliyini daha yaxşı anlamağımıza kömək edir. Elm dünyası bu kəşfi insan biologiyası sahəsində əhəmiyyətli bir irəliləyiş kimi qiymətləndirir.