Blog

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Trampın son açıqlaması beynəlxalq gündəmi silkələyib. O bildirib ki, Amerika Birləşmiş Ştatları İrandan yeni bir təklif alıb. Bu bəyanat Vaşinqton və Tehran arasında on illərdir davam edən gərgin münasibətlər fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Trampın bu iddiaları, hələlik rəsmi mənbələr tərəfindən təsdiqlənməsə də, regionda və dünyada böyük maraqla qarşılanıb. ABŞ və İran arasında nüvə proqramı, sanksiyalar və regional təsir uğrunda mübarizə uzun müddətdir ki, əsas gərginlik mənbəyidir.

Keçmiş prezidentin sözlərinə görə, bu təklif, əgər həqiqətən varsa, iki ölkə arasındakı diplomatik çıxılmaz vəziyyətdən çıxış yolu ola bilər. Lakin təklifin mahiyyəti, şərtləri və kim tərəfindən edildiyi barədə heç bir ətraflı məlumat verilməyib. Bu qeyri-müəyyənlik, vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.

Analitiklər Trampın bu açıqlamasını müxtəlif prizmalardan dəyərləndirirlər. Bəziləri bunun gələcək danışıqlar üçün bir zəmin yarada biləcəyini düşünür, digərləri isə bunun siyasi bir gediş ola biləcəyini ehtimal edir. Hər halda, ABŞ-ın hazırkı administrasiyasının bu məsələyə necə reaksiya verəcəyi böyük maraq doğurur.

İranın regional siyasəti və nüvə proqramı ilə bağlı beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlıqları davam edir. Hər hansı bir yeni təklif, bu narahatlıqları aradan qaldırmaq və ya ən azından dialoq üçün bir platforma yaratmaq potensialına malikdir.

Bu hadisənin Yaxın Şərqdəki sabitliyə və qlobal enerji bazarlarına təsiri də diqqət mərkəzindədir. Gərginliyin azalması region üçün müsbət, əksinə isə mənfi nəticələr doğura bilər.

Yaxın günlərdə bu iddia ilə bağlı daha ətraflı məlumatların ortaya çıxacağı gözlənilir. Beynəlxalq ictimaiyyət Vaşinqton və Tehranın rəsmi mövqelərini səbirsizliklə gözləyir.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH), ABŞ və İsrail tərəfindən gələ biləcək istənilən hücuma qarşı tam hazır vəziyyətdə olduğunu bəyan edib. Bu açıqlama, regionda onsuz da yüksək olan gərginliyi daha da artıraraq, beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini bir daha Yaxın Şərqə yönəldib.

SEPAH rəsmiləri tərəfindən verilən məlumata görə, İranın müdafiə qüvvələri hər hansı bir təcavüzkar addıma qarşı adekvat və sərt cavab vermək qabiliyyətinə malikdir. Vurğulanıb ki, Tehran öz suverenliyini və milli maraqlarını qorumaq üçün bütün lazımi tədbirləri görməyə hazırdır.

Bu xəbərdarlıq, ABŞ və İsrailin bölgədəki hərbi fəaliyyətləri və İranın nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqların artdığı bir dövrə təsadüf edir. Tərəflər arasında uzun müddətdir davam edən sözlü müharibə və qarşılıqlı ittihamlar, hərbi toqquşma riskini gündəmdə saxlayır.

İranın hərbi rəhbərliyi, ölkənin raket və pilotsuz uçuş aparatları (PUA) imkanlarını inkişaf etdirməyə davam etdiyini və bu qüvvələrin potensial hücumlara qarşı effektiv bir çəkindirici amil olduğunu bildirir. SEPAH-ın mesajı, regionda güc balansının nə qədər həssas olduğunu bir daha nümayiş etdirir.

Analitiklər, bu cür bəyanatların həm daxili auditoriyaya, həm də xarici rəqiblərə ünvanlandığını qeyd edirlər. Tehran öz xalqına güclü və qətiyyətli bir hökumət imici verməklə yanaşı, ABŞ və İsrailə qarşı hədələrin ciddiliyini vurğulayır.

Yaxın Şərqdəki mövcud vəziyyət, regional və qlobal təhlükəsizlik üçün ciddi çağırışlar yaradır. Beynəlxalq təşkilatlar və ölkələr, gərginliyin azaldılması və diplomatik həll yollarının tapılması üçün səylərini artırmağa çağırılır.

İranın keçmiş baş nüvə danışıqçısı və xarici işlər nazirinin müavini Abbas Əraqçi, ABŞ-ın diplomatiyaya yanaşmasının ciddiliyi ilə bağlı ciddi şübhələrini dilə gətirib. O bildirib ki, Tehran Vaşinqtonun beynəlxalq münasibətlərdə səmimi mövqe tutub-tutmadığını hələ də görməyib. Bu bəyanat, iki ölkə arasında onsuz da gərgin olan münasibətlərə yeni bir çalxalanma gətirir.

Əraqçinin bu açıqlaması, xüsusilə İranın nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların dalana dirəndiyi bir vaxta təsadüf edir. ABŞ-ın 2018-ci ildə birgə hərtərəfli fəaliyyət planından (JCPOA) birtərəfli qaydada çıxması və İrana qarşı sərt sanksiyaları bərpa etməsi, Tehranın Vaşinqtonun diplomatik niyyətlərinə inamını sarsıdan əsas amillərdən biri olub.

İranlı diplomatın fikrincə, ABŞ-ın danışıqlar masasında nümayiş etdirdiyi mövqe, real irəliləyiş əldə etmək əvəzinə, daha çox siyasi təzyiq vasitəsi kimi görünür. O vurğulayıb ki, Vaşinqtonun bəyanatları ilə əməlləri arasında uyğunsuzluq müşahidə olunur ki, bu da hər hansı bir diplomatik həll yolunun tapılmasını çətinləşdirir.

Bu cür bəyanatlar, regionda gərginliyin artdığı və beynəlxalq ictimaiyyətin İran nüvə məsələsinə həll yolları axtardığı bir dövrdə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İranın yüksək səviyyəli rəsmisi tərəfindən səsləndirilən bu şübhələr, gələcək danışıqların perspektivlərinə kölgə salır və diplomatiyanın uğurlu nəticələr verməsi üçün qarşılıqlı etimadın nə qədər vacib olduğunu bir daha göstərir.

Əraqçi əlavə edib ki, İran hər zaman diplomatiyaya açıq olsa da, qarşı tərəfin səmimiyyətinə əmin olmalıdır. O qeyd edib ki, əgər ABŞ doğrudan da regionda sabitlik və sülhə nail olmaq istəyirsə, öz yanaşmasını kökündən dəyişməli və etimad quruculuğu üçün konkret addımlar atmalıdır.

Beynəlxalq analitiklər hesab edirlər ki, bu cür sərt açıqlamalar, həm daxili auditoriyaya, həm də beynəlxalq tərəfdaşlara ünvanlanan mesajlar daşıyır. Tehran bu yolla, öz mövqeyinin dəyişməzliyini nümayiş etdirməyə çalışır və ABŞ-dan daha konstruktiv bir mövqe gözlədiyini bildirir.

Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif və İranın yeni seçilmiş Prezidenti Məsud Pezeşkian arasında mühüm görüş baş tutub. İki ölkə lideri bölgədəki cari vəziyyəti, regional təhlükəsizlik məsələlərini və ikitərəfli əlaqələrin daha da gücləndirilməsi yollarını ətraflı şəkildə müzakirə ediblər.

Görüş İranın yeni Prezidenti Məsud Pezeşkianın vəzifəyə başlamasından sonra baş verib və bu, iki qonşu ölkə arasında əməkdaşlığın davamlılığını vurğulayır. Tərəflər regionda sülhün və sabitliyin təmin edilməsinin vacibliyini qeyd edərək, ortaq maraqları əhatə edən sahələrdə birgə fəaliyyətin potensialını araşdırıblar.

Müzakirələr zamanı terrorizmlə mübarizə, sərhəd təhlükəsizliyi, iqtisadi əməkdaşlıq və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi kimi məsələlərə xüsusi diqqət yetirilib. Hər iki lider regional inteqrasiyanın və qarşılıqlı anlaşmanın inkişaf etdirilməsinin region xalqlarının rifahı üçün əhəmiyyətini vurğulayıb.

Şahbaz Şərif Pakistanın İranla münasibətlərə verdiyi əhəmiyyəti qeyd edərək, iki ölkə arasında tarixi və mədəni bağların mövcudluğunu diqqətə çatdırıb. O, regional sülh və sabitliyin təmin edilməsində İranın rolunu yüksək qiymətləndirib və gələcəkdə əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsinə hazır olduğunu bildirib.

Prezident Pezeşkian da öz növbəsində, Pakistanla əlaqələrin İranın xarici siyasətində prioritet təşkil etdiyini bildirib. O, iqtisadi layihələrin, enerji mübadiləsinin və mədəni mübadilələrin artırılmasının hər iki ölkəyə fayda verəcəyini vurğulayıb.

Görüşün yekununda liderlər regional məsələlərin həllində dialoqun və diplomatik səylərin vacibliyini bir daha təsdiqləyiblər. Onlar gələcəkdə də mütəmadi olaraq görüşməyə və ortaq maraqları müzakirə etməyə razılaşıblar. Bu görüş, Pakistan və İran arasında strateji əməkdaşlığın yeni mərhələsinin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.