Blog

İran parlamentinin tanınmış üzvü Mahmud Nəbəvianın Yaxın Şərq ölkələri ilə bağlı səsləndirdiyi sərt xəbərdarlıq regionda gərginliyi daha da artırıb. Deputatın bəyanatı ərəb ölkələrinin əhalisini qaçqın həyatı ilə təhdid etməsi ilə gündəmə gəlib.

Nəbəvianın açıqlaması, regionda onsuz da mövcud olan siyasi və humanitar böhranları nəzərə alaraq, ciddi narahatlıq doğurur. Onun sözləri, əsasən, ərəb dövlətlərini hədəf alaraq, gələcəkdə genişmiqyaslı köçkünlük və qaçqın axınları proqnozlaşdırır.

Bu cür təhdidkar bəyanatlar Tehranın Yaxın Şərqdəki geosiyasi ambisiyaları və bəzi ərəb ölkələri ilə münasibətlərindəki gərginlik fonunda qiymətləndirilməlidir. İranın regionda artan təsiri və müxtəlif münaqişələrdəki rolu uzun müddətdir ki, beynəlxalq ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir.

Deputatın bu sözləri, regionda onsuz da kövrək olan sülh və sabitlik mühitini daha da pozmaq potensialına malikdir. Beynəlxalq təşkilatlar və diplomatik dairələr tərəfindən bu cür radikal ritorikanın pislənməsi gözləniləndir.

Yaxın Şərqdəki hazırkı vəziyyət, xüsusilə də bir sıra ölkələrdə davam edən münaqişələr və iqtisadi çətinliklər, əhalinin həssaslığını artırır. Bu cür bəyanatlar isə yalnız vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər.

Qaçqın həyatı ilə təhdid edilən milyonlarla insanın taleyi artıq uzun illərdir ki, regionun ən böyük problemlərindən biridir. Nəbəvianın açıqlaması bu faciəvi reallığı bir daha gözlər önünə sərir və beynəlxalq birliyi bu istiqamətdə daha ciddi addımlar atmağa çağırır.

Cənubi Qafqazda regional əməkdaşlıq və sülh prosesi Ermənistan-Azərbaycan və Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması çərçivəsində mühüm mərhələyə qədəm qoymuşdu. Lakin son dövrlərdə müşahidə olunan hadisələr və Ermənistan tərəfindən verilən açıqlamalar bu prosesin durğunluq vəziyyətində olduğunu bir daha təsdiqləyir.

Münasibətlərin normallaşması istiqamətində atılan addımların ləngiməsi, xüsusilə də “TRİPP” adlanan təşəbbüsün (ehtimal ki, sülh müqaviləsi və ya regional inteqrasiya proqramı) irəliləməməsi regionda yeni dinamika yaradır. Ermənistanın bəzi qərarları və mövqeyi sülh prosesini çətinləşdirir, bu da öz növbəsində digər strateji layihələrin aktuallığını artırır.

Analitiklər və siyasi müşahidəçilər hesab edirlər ki, əgər “TRİPP” təşəbbüsü gözlənilən nəticəni verməzsə və Ermənistan konstruktiv mövqe nümayiş etdirməkdə davam etməzsə, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması qaçılmaz olacaq. Bu dəhliz Azərbaycan və Türkiyə üçün strateji əhəmiyyətə malikdir və regionda yeni nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin yaradılması deməkdir.

Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirməklə yanaşı, Türkiyə ilə birbaşa quru əlaqəsi yaratmaq potensialına malikdir. Bu, həm iqtisadiyyat, həm ticarət, həm də regional təhlükəsizlik baxımından böyük perspektivlər vəd edir.

Azərbaycan uzun müddətdir ki, Zəngəzur dəhlizinin açılmasının beynəlxalq hüquq normalarına və üçtərəfli bəyanatlara uyğun olduğunu vurğulayır. Ermənistanın bu məsələdəki müqaviməti və ya prosesi ləngitmə cəhdləri regionda gərginliyi artıra bilər və bu, Ermənistanın özünün maraqlarına xidmət etməz.

Nəticədə, Ermənistanın sülh prosesinə yanaşmasındakı durğunluq və qeyri-müəyyənlik, Zəngəzur dəhlizinin reallaşmasını daha da aktuallaşdırır. Bu, regionun geosiyasi mənzərəsini köklü şəkildə dəyişə biləcək bir layihədir və onun taleyi Ermənistanın gələcək addımlarından asılı olacaq.

İran, ABŞ və İsraillə davam edən gərginlik fonunda Hörmüz boğazı kartından imtina etməyəcəyini bəyan edib. Rəsmi Tehran, regiondakı mövcud vəziyyəti öz strateji maraqları üçün fürsət kimi dəyərləndirir və bu boğazın nəzarətini əlində saxlamaqda qərarlıdır.

Hörmüz boğazı, dünya neft ticarətinin əsas arteriyalarından biri hesab olunur. Qlobal neft tədarükünün təxminən üçdə biri bu strateji keçiddən keçir. İranın bu boğaz üzərindəki nəzarəti, Tehranın beynəlxalq arenada təsir gücünü artıran mühüm bir amildir.

Müşahidəçilər hesab edirlər ki, İran, ABŞ və İsrail arasında artan münaqişə riskini öz xeyrinə çevirməyə çalışır. Hörmüz boğazı vasitəsilə neft daşımalarının potensial olaraq pozulması təhdidi, beynəlxalq ictimaiyyət üçün ciddi narahatlıq mənbəyidir və Tehranın danışıqlar masasında əlini gücləndirir.

Bu strategiya, İranın regional hegemonluğunu möhkəmləndirmək və Qərb dövlətlərinə qarşı təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək niyyətini əks etdirir. Boğazın bağlanması və ya oradakı hər hansı bir hərbi insident, qlobal neft bazarlarında ciddi qiymət artımlarına və iqtisadi qeyri-sabitliyə səbəb ola bilər.

Keçmişdə də İran bu boğazı bağlamaqla hədələmişdi, lakin indiki geosiyasi şərait bu təhdidin reallığa çevrilmə ehtimalını daha da artırır. Regionda hərbi fəaliyyətin artması və tərəflər arasında etimadsızlığın dərinləşməsi, vəziyyəti daha da gərginləşdirir.

Beynəlxalq dənizçilik təşkilatları və böyük dövlətlər, Hörmüz boğazında sərbəst hərəkətin təmin edilməsinin vacibliyini daim vurğulayırlar. Lakin İranın mövqeyi, bu boğazın gələcəkdə də regional və qlobal siyasətin mərkəzində qalacağını göstərir.

Ermənistanda fəaliyyət göstərən qondarma “erməni soyqırımı ittifaqı”nın rəhbəri Sasun Mikaelyan sülh sazişinin imzalanması ilə bağlı diqqətçəkən bəyanatla çıxış edib. O, Ermənistanın sülh müqaviləsinin imzalanmasına getməsinin vacibliyini vurğulayaraq, “Başqa yol yoxdur” deyə bildirib.

Mikaelyanın bu açıqlaması, Azərbaycanla Ermənistan arasında davam edən sülh danışıqları fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Uzun illərdir mövcud olan münaqişənin həlli istiqamətində atılan addımlar regional sabitlik üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.

Qondarma “soyqırım” iddiaları ilə tanınan bir təşkilatın rəhbərindən gələn bu cür bəyanat, Ermənistan cəmiyyətində sülh prosesinə dair müəyyən bir pragmatizmin formalaşmaqda olduğuna işarə edə bilər. Bu, həm də Ermənistanın daxili siyasi dairələrində sülh gündəminin möhkəmlənməsinin bir göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan tərəfi dəfələrlə Ermənistanı sülh müqaviləsini imzalamağa və regionda davamlı sülhü təmin etməyə çağırıb. Bakı, iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşdırılması və sərhədlərin delimitasiyası prosesinin sürətləndirilməsinin tərəfdarıdır.

Sasun Mikaelyanın “başqa yol yoxdur” ifadəsi, Ermənistanın sülhə alternativinin olmadığını qəbul etməsi deməkdir. Bu, danışıqlar prosesinə müsbət təsir göstərə bilər və tərəflər arasında etimadın artmasına xidmət edə bilər.

Regionda sülhün və sabitliyin bərqərar olması üçün hər iki ölkənin konstruktiv mövqe nümayiş etdirməsi vacibdir. Bu cür bəyanatlar, sülh prosesinin irəliləməsi üçün zəmin yaradır və gələcək danışıqlar üçün ümidverici siqnaldır.

Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) yeni tərkibdə keçirilən ilk iclasında Məzahir Pənahov yenidən qurumun sədri vəzifəsinə seçilib. Bu qərar Azərbaycanın seçki prosesində davamlılığın və təcrübənin önəmini bir daha vurğulayır.

Pənahovun yenidən sədr seçilməsi, onun uzun illər ərzində bu sahədə qazandığı təcrübə və peşəkarlığın etimad göstəricisidir. MSK-nın əsas funksiyası ölkədə seçkilərin şəffaf və ədalətli keçirilməsini təmin etməkdir.

Yeni tərkibdə fəaliyyətə başlayan Komissiyanın ilk qərarı, gələcək seçki kampaniyalarının idarə edilməsində rəhbərliyin sabitliyini təmin edir. Bu, həm daxili, həm də beynəlxalq ictimaiyyət üçün vacib bir siqnaldır.

Mərkəzi Seçki Komissiyası Azərbaycan Respublikasında keçirilən prezident, parlament və bələdiyyə seçkilərinin təşkili və nəzarəti üçün məsuliyyət daşıyır. Sədrin yenidən seçilməsi, bu proseslərin mövcud hüquqi çərçivədə və standartlara uyğun şəkildə davam etdirilməsinə zəmin yaradır.

Məzahir Pənahovun rəhbərliyi altında MSK-nın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri, seçki qanunvericiliyinin tətbiqinə nəzarət etmək və seçicilərin hüquqlarını qorumaqdır. Onun təcrübəsi bu missiyanın effektiv şəkildə yerinə yetirilməsinə kömək edəcək.

Bu hadisə, ölkənin siyasi həyatında mühüm yer tutan seçki institutunun sabitliyini və fəaliyyət qabiliyyətini nümayiş etdirir. Azərbaycanın demokratik inkişafında seçkilərin rolu danılmazdır və MSK bu prosesin əsas daşıyıcılarından biridir.