Blog

Amerika Birləşmiş Ştatları İran Hava Yolları ilə hər hansı bir formada əməkdaşlıq edən beynəlxalq şirkətləri sərt sanksiyalarla hədələyib. Vaşinqton, Tehranın hava yolları şirkətinin regionda sabitliyi pozan fəaliyyətlərdə və terrorçuluğa dəstəkdə rol oynadığını iddia edir.

ABŞ rəsmiləri bildirirlər ki, İran Hava Yolları mülki aviasiya maskası altında hərbi məqsədlər üçün materialların, silahların və ya hərbi personalın daşınmasında istifadə oluna bilər. Bu, xüsusilə Yaxın Şərqdəki münaqişə zonalarında İranın dəstəklədiyi qruplara lojistik dəstək verməsi ilə bağlı narahatlıqları artırır.

Verilən xəbərdarlığa əsasən, İran Hava Yolları ilə əlaqəli xidmətlər göstərən, texniki dəstək verən, ehtiyat hissələri satan və ya digər kommersiya əməliyyatları aparan istənilən şirkət Amerika sanksiyalarının hədəfinə çevriləcək. Bu sanksiyalar maliyyə məhdudiyyətlərindən tutmuş ticarət qadağalarına qədər geniş bir spektrdə tətbiq oluna bilər.

ABŞ Xəzinədarlığı və Dövlət Departamenti daha əvvəl də İranın aviasiya sektoruna qarşı müxtəlif sanksiyalar tətbiq edib. Bu yeni xəbərdarlıq, Vaşinqtonun İranın regional təsirini azaltmaq və onun nüvə proqramı ilə bağlı danışıqlarda təzyiqi artırmaq üçün iqtisadi vasitələrdən istifadə etməyə davam etdiyini göstərir.

Beynəlxalq şirkətlər ABŞ sanksiyalarına məruz qalmamaq üçün İran Hava Yolları ilə olan əlaqələrini diqqətlə nəzərdən keçirməli və lazımi addımları atmalıdırlar. Əks halda, onlar ABŞ bazarına çıxışlarını itirmək, böyük cərimələr ödəmək və ya beynəlxalq maliyyə sistemindən təcrid olunmaq riski ilə üzləşə bilərlər.

Bu addım, ABŞ-ın İran İslam Respublikasına qarşı tətbiq etdiyi maksimum təzyiq kampaniyasının bir hissəsidir. Vaşinqton, Tehranın nüvə proqramı, raket inkişafı və regiondakı fəaliyyətləri ilə bağlı narahatlıqlarını davamlı olaraq ifadə edir və bu narahatlıqları aradan qaldırmaq üçün iqtisadi təzyiqi artırır.

ABŞ Müdafiə Nazirliyi (Pentaqon), ölkənin mövcud müdafiə sistemlərinin hipersəsli silahlara qarşı effektiv olmadığını etiraf edərək, bu sahədə ciddi boşluqların olduğunu vurğulayıb. Rəsmi açıqlamada, ABŞ-nin hazırda bu növ yüksək sürətli raketləri aşkarlamaq və məhv etmək üçün lazımi imkanlara malik olmadığı bildirilib.

Hipersəsli silahlar, səs sürətindən ən azı beş dəfə daha sürətli hərəkət edən və uçuş zamanı manevr etmək qabiliyyətinə malik olan yeni nəsil hərbi texnologiyadır. Bu xüsusiyyətlər, onları mövcud raketdən müdafiə sistemləri üçün demək olar ki, aşkaredilməz və dayandırıla bilməz edir. Onların sürəti və çevikliyi, hədəflərə qısa müddətdə çatmasına və düşmən müdafiəsini yan keçməsinə imkan verir.

Pentaqonun bu etirafı, ABŞ-nin milli təhlükəsizliyi üçün ciddi narahatlıq doğurur. Xüsusilə, potensial rəqiblərin, o cümlədən Rusiya və Çinin hipersəsli silahların inkişafında irəliləyişlər əldə etdiyi bir dövrdə, bu boşluq strateji balansı poza bilər. Bu silahlar, təyyarədaşıyan gəmilər, hərbi bazalar və hətta şəhərlər kimi yüksək dəyərli hədəflərə qarşı effektiv şəkildə istifadə oluna bilər.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, hipersəsli təhdidə qarşı müdafiə sistemi yaratmaq texnoloji cəhətdən olduqca çətindir. Bu, yalnız raketləri izləmək üçün deyil, həm də onların yüksək sürət və manevr qabiliyyətlərinə uyğun cavab vermək üçün yeni sensorlar, rabitə sistemləri və müdaxilə vasitələri tələb edir.

ABŞ hökuməti və Pentaqon, hipersəsli silahların inkişafına və onlara qarşı müdafiə sistemlərinin yaradılmasına milyardlarla dollar sərmayə qoyur. Lakin, bu sahədə irəliləyişlərə baxmayaraq, tam və etibarlı bir müdafiə qalxanının yaradılması hələ də illər çəkə biləcək bir proses kimi qiymətləndirilir.

Bu vəziyyət, beynəlxalq təhlükəsizlik mühitində yeni bir silahlanma yarışının başlanğıcını qoyur və böyük güclər arasında strateji sabitliyin qorunması üçün yeni yanaşmaların tələb olunduğunu göstərir.

Qızıl və gümüş bazarlarında yeni eniş dalğası müşahidə olunur. Son məlumatlara görə, qiymətli metalların dəyəri yenidən ucuzlaşmağa başlayıb ki, bu da investorlar arasında narahatlıq yaradıb. Bu vəziyyət, qlobal iqtisadiyyatda baş verən dəyişikliklərin bir əlaməti kimi şərh edilir.

Analitiklər qiymətlərdəki bu enişi bir neçə amillə əlaqələndirirlər. Əsas səbəblərdən biri ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) faiz dərəcələri ilə bağlı siyasətidir. Faiz dərəcələrinin artırılması gözləntiləri dolların möhkəmlənməsinə səbəb olur ki, bu da ənənəvi olaraq qızıl və gümüş kimi qiymətli metalların cəlbediciliyini azaldır.

Digər bir səbəb isə qlobal iqtisadi artım proqnozlarının yenidən nəzərdən keçirilməsidir. Bəzi ölkələrdə iqtisadi fəaliyyətin gözləniləndən daha zəif olması, sənaye tələbatını azalda bilər ki, bu da gümüş kimi sənaye metallarının qiymətlərinə birbaşa təsir edir.

İnvestorlar adətən qızılı iqtisadi qeyri-müəyyənlik dövrlərində təhlükəsiz liman kimi görürlər. Lakin hazırkı vəziyyətdə, dünya bazarlarında risk iştahının müəyyən dərəcədə artması və ya digər investisiya alətlərinə marağın çoxalması, qızıldan kapital axınının baş verməsinə səbəb ola bilər.

Bu eniş dalğası həm fərdi investorları, həm də zərgərlik sənayesini təsirləndirir. Qiymətlərin ucuzlaşması bəzi istehlakçılar üçün əlverişli alış imkanları yaratsa da, qiymətli metallara sərmayə qoyanlar üçün gəlirlərin azalması deməkdir.

Bazar ekspertləri, yaxın gələcəkdə qiymətlərin daha da enə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Bununla belə, qlobal geosiyasi gərginliklər və ya gözlənilməz iqtisadi hadisələr qiymətli metalların dəyərini yenidən artıra bilər. Bazarlar diqqətlə izlənilir.

Azərbaycan ictimai həyatının fəal iştirakçıları, Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva və Fondun icraçı direktoru Arzu Əliyeva Şəkiyə səfər edərək Xan məscidini ziyarət ediblər. Bu ziyarət ölkəmizin zəngin tarixi və mədəni irsinə göstərilən diqqətin bariz nümunəsidir.

Şəki Xan məscidi şəhərin ən qədim və əhəmiyyətli memarlıq abidələrindən biridir. XVIII əsrə aid olan bu məscid, Azərbaycanın dini memarlığının nadir incilərindən hesab olunur və Şəkinin tarixi mərkəzində yerləşir. Məscid uzun illər boyu dini ibadət yeri olmaqla yanaşı, həm də şəhərin mədəni və ictimai həyatında mühüm rol oynamışdır.

Leyla Əliyeva və Arzu Əliyevanın bu cür tarixi və dini abidələri ziyarət etmələri, onların qorunması və bərpası işinə böyük dəstək nümayiş etdirir. Bu cür səfərlər həm ictimaiyyətin diqqətini bu abidələrə yönəldir, həm də gələcək nəsillər üçün onların əhəmiyyətini vurğulayır.

Ziyarət zamanı məscidin tarixi, memarlıq xüsusiyyətləri və hazırkı vəziyyəti ilə bağlı məlumatlar əldə edildiyi güman edilir. Heydər Əliyev Fondunun Azərbaycanın mədəni irsinin qorunması və təbliği istiqamətində gördüyü işlər fonunda bu səfərin xüsusi əhəmiyyəti var.

Şəki, UNESCO-nun Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş tarixi mərkəzi ilə Azərbaycanın mədəni incilərindən biridir. Xan məscidi də bu zəngin irsin ayrılmaz hissəsidir. Ölkə rəhbərliyinin və ictimai xadimlərin bu cür abidələrə diqqəti onların beynəlxalq səviyyədə tanınmasına və qorunmasına töhfə verir.

Bu səfər bir daha göstərir ki, Azərbaycan dövləti və onun ictimai institutları öz tarixi və mədəni irsinə böyük dəyər verir. Leyla və Arzu Əliyevanın Şəkiyə səfəri, mədəniyyətimizin təbliği və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində atılan mühüm addımlardan biridir.

ABŞ-ın Florida ştatından senator Marko Rubio, İranın raket ehtiyatlarının yarısını gizlətməsi ilə bağlı ciddi iddialar irəli sürüb. Bu bəyanat beynəlxalq ictimaiyyətdə, xüsusilə də Yaxın Şərqdə gərginliyin artdığı bir dövrdə səslənib və Tehranın hərbi potensialı ilə bağlı narahatlıqları daha da dərinləşdirib.

Rubionun sözlərinə görə, İranın bu addımı onun regionda və dünyada sabitliyi pozmaq niyyətinin göstəricisidir. Senator qeyd edib ki, bu cür gizli fəaliyyətlər İranın nüvə proqramı ilə bağlı beynəlxalq razılaşmalara sadiqliyi barədə şübhələr yaradır və onun real hərbi imkanları haqqında suallar doğurur.

Bu iddialar, İranın ballistik raket proqramının region ölkələri və ABŞ üçün yaratdığı təhdidlərin yenidən gündəmə gəlməsinə səbəb olur. Vaşinqton və onun müttəfiqləri uzun müddətdir ki, İranın raket inkişafını regionda gərginliyi artıran əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirirlər.

Senator Rubio, İranın gizli raket ehtiyatlarının aşkarlanmasının beynəlxalq nəzarətin gücləndirilməsi və Tehranın hərbi şəffaflığının təmin edilməsi üçün vacib olduğunu vurğulayıb. O, ABŞ və müttəfiqlərinin İranın bu cür fəaliyyətlərini yaxından izləməli və lazımi tədbirləri görməli olduğunu bildirib.

Bu bəyanat, İranın regiondakı fəaliyyətləri, o cümlədən Yəmən, Livan və Suriyadakı müttəfiqlərinə dəstəyi ilə bağlı davam edən müzakirələri daha da qızışdırır. Rubionun bu sərt çıxışı, İranın hərbi imkanlarına dair yeni qiymətləndirmələrə və beynəlxalq siyasətdə daha sərt mövqelərin yaranmasına yol aça bilər.